جواز ورود دادسرا در بحث دفاع مشروع و مخدوش نمودن ادله شاکی با تقاضای جرح و تعدیل شهود

ابتدا باید دید که منظور از شاهد و گواه در دادسرا چیست؟ آیا منظور شاهد شرعی با همان شرایط و ویژگیهای مندرج در قانون است یا خیر؟ اگر قائل شدیم که در دادسرا و در پرونده ای می بایست شاهد شرعی اقامه شهادت نماید قطعاً همان شرایط موضوع ماده 177 قانون مجازات اسلامی لازم است و چون به نص صریح ماده 193 قانون مار الذکر، جرح شاهد می بایست در دادگاه صورت گیرد، دادسرا صرفاً می‌تواند اظهارات را جمع آوری و جهت اتخاذ تصمیم به دادگاه ارسال نماید و خود راساً نمی تواند ورود ماهیتی نماید. لیکن واضح است که در دادسرا اظهارات افراد نه بعنوان شاهد شرعی بلکه بعنوان مطلع اخذ می‌گردد که با این وصف شروط مندرج در ماده 193 قانون مجازات اسلامی موضوعاً منتفی و به تبع آن جرح شاهد نیز دیگر مفهومی نخواهد داشت، زیرا در دادسرا و به استناد ماده 211 قانون آیین دادرسی کیفری، بازپرس می‌تواند در صورتیکه شاهد واجد شرایط شهادت نباشد، اظهارات او را برای اطلاع بیشتر استماع کند تا در کنار سایر ادله موجود در پرونده برای دادسرا اقناع وجدانی بر تحقق بزه حاصل گردد. و اما در خصوص دفاع مشروع نیز باید قائل شد که دادسرا می‌تواند در خصوص شرایط، اوضاع و احوال مندرج در ماده 156 قانون مجازات اسلامی و احراز مشروع بودن دفاع ورود ماهیتی نماید، زیرا اولاً؛ در قوانین موضوعه هیچ نص صریحی وجود ندارد که دادسرا نمی تواند ورود ماهیتی به موضوع نماید. ثانیاً؛ دفاع مشروع از جمله عوامل موجه جرم است که با بررسی اوضاع و احوال و شرایط آن می توان به این نتیجه رسید که این عملی که مثلاً از ناحیه متهم صورت گرفته است دفاع مشروع بوده پس جرمی واقع نشده است و بررسی اینکه این عمل جرم است یا خیر از شئون دادسرا است. نظریه مشورتی شماره 1147/7- 1387/02/28 اداره حقوقی قوه قضائیه نیز موید همین موضوع است و از طرفی حق شاکی نیز در پرونده محفوظ می ماند، زیرا وی حق اعتراض به قرار را خواهد داشت.