رعایت تشریفات دادرسی

در صورتی که دادگاه تجدید نظر نظامی طبق بند پ ماده 455 ق. آ. د. ک رای تجدید نظر خواسته را مخالف قانون تشخیص دهد و با استدلال و ذکر مبانی و مستند قانونی آن را نقض و در ماهیت، انشای رای می نماید.سوال این است که آیا دادگاه تجدید نظر به استناد این مقرره و در مواردی که به علت عدم رعایت تشریفات اصولی و بنیادین دادرسی رای را نقض می کند می‌تواند در ماهیت، انشای رای نماید یا پرونده را جهت انجام اقدامات مقتضی به دادگاه نظامی بدوی ارسال می نماید؟ نظر هیات عالی به صراحت تبصره ماده 455 قانون آیین دادرسی کیفری عدم رعایت تشریفات دادرسی چنانچه به درجه ای از اهمیت باشد که موجب بی اعتباری رای می‌شود، موجب نقض رای می‌شود که در واقع این امر یکی از مصادیق صدور رای بر خلاف قانون م. ب. و دادگاه تجدید نظر در مواجهه با چنین مواردی رای دادگاه بدوی را نقض و خود راسا مبادرت به صدور رای می نماید. مگر این که دادگاه تحقیقات را ناقص بداند در این صورت پرونده را با قرار رفع نقص به دادگاه بدوی ارسال می‌نماید که در فرض مذکور نیز دادگاه تجدید نظر پس از رفع نقص در صورت عدم تایید رای دادگاه بدوی، ضمن نقض رای بدوی با ورود در ماهیت مبادرت به صدور رای می نماید. نظر اکثریت وظایف دادگاه تجدید نظر در مواد 448 الی 461 از قانون آیین دادرسی کیفری احصا شده است.در بند پ ماده 455 قانون مذکور قانونگذار به صراحت بیان کرده است «چنانچه رای تجدید نظر خواسته را مخالف قانون تشخیص دهد با استدلال و ذکر مبانی و مستند قانونی، آن را نقض و در ماهیت، انشای رای می نماید» همانگونه که رعایت تشریفات اصولی و دارای اهمیت دادرسی به لحاظ قانونی لازم و ضروری م. ب. (ماده 2 ق آ د ک)، عدم رعایت تشریفات مذکور خلاف قانون و باعث نقض رای م. ب..لذا در فرض سوال ب. ت. ب. اینکه نقض رای به علت عدم رعایت تشریفات اصولی بوده است؛ مصداق بند پ ماده 455 مذکور بوده و دادگاه تجدید نظر رای را نقض و خود مبادرت به انشای رای در ماهیت می‌نماید و مجوزی برای اعاده پرونده به دادگاه بدوی نیست. موید این نظر، نظریه مشورتی شماره 7/98/251 مورخ 1398/03/28 اداره حقوقی قوه قضائیه م. ب.. نظر اقلیت به موجب ماده 7 ق. آ. د. م و ماده 435 ق. آ. د. ک دادگاه تجدید نظر به ماهیت هیچ دعوایی نمی‌تواند رسیدگی نماید مگر اینکه در دادگاه بدوی مورد رسیدگی واقع شده باشد.ب. ت. ب. اینکه عدم رعایت تشریفات اصولی و بنیادین دادرسی باعث بی اعتباری رای صادره می‌شود و به منزله این است که دادگاه بدوی در ماهیت، انشای رای ننموده است؛ دادگاه تجدید نظر نمی‌تواند در ماهیت، انشای رای نماید لذا پس از نقض رای پرونده را به دادگاه بدوی اعاده تا مجددا رسیدگی و انشای رای نماید.