پرسش: آیا طرح مجدد بخشی از موضوع دعوای سابق مشمول اعتبار امر قضاوت شده است؟
پاسخ: بله، دعوای دوم تا حدی که منطبق بر موضوع دعوای نخست باشد، مشمول اعتبار امر قضاوتشده است.
به زبانِ ساده
این نظر توضیح میدهد که طرح دوباره همان موضوع، حتی بهصورت بخشی از یک خواسته دیگر، ممکن است با مانع روبهرو شود. اگر دعوای نخست جزئی بوده و دعوای دوم گستردهتر باشد، این مانع فقط نسبت به بخش مشترک برقرار است.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه نظر مشورتی داده است؛ طرفین دعوای فرضیِ مطرحشده در نظر مشخص نشدهاند.
چگونه: نظر با مثالِ دعوای انجام کلی تعهد و سپس دعوای انجام یکی از تعهدات همان قرارداد، و نیز حالت معکوس، دامنه اعتبار امر قضاوتشده را توضیح داده است.
چرا مهم است: این نظر برای وکلا و اشخاصی مفید است که میخواهند بدانند طرح دوباره یک خواسته پس از صدور حکم با چه محدودیتی روبهرو است.
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
هرگاه دعوايي مطرح و به آن رسيدگي و راجع به آن حكمي صادر شود، اگر بخشي از همان موضوع مجدداً مورد خواسته قرار گيرد، مانند آن كه در دعواي نخست اقدام به انجام تعهد موضوع يك قرارداد به طور كلي مورد خواسته بوده و حكم به رد آن صادر گرديده است و متعاقباً دعواي الزام به انجام يكي از تعهدات موضوع همان قرارداد مورد خواسته قرارگرفته است، موضوع مشمول اعتبار امر قضاوت شده است و اگر خواهان نخست دعوا را به طور جزئي مطرح نموده و دادگاه حكم به رد آن صادر كرده است و سپس دعوا را به صورت كليتر مطرح كند(عكس مثال فوق) دعواي دوم تا حدي كه منطبق بر موضوع دعواي نخست است، مشمول اعتبار امر قضاوت شده است
نظریه مشورتی شماره 7/96/1053 مورخ 1396/05/08
موضوع استعلام مربوط به امکان طرح مجدد دعوا در مواردی است که حکم قطعی در خصوص آن صادر شده است. سوال این است که آیا دادگاه میتواند با استناد به اعتبار امر مختومه، دعوای جدیدی را که به صورت کلیتر یا جزئیتر از دعوای قبلی مطرح شده، رد کند یا خیر. در پاسخ، اداره کل حقوقی قوه قضاییه اعلام کرده است که اگر دعوایی مطرح و حکمی در خصوص آن صادر شود، و سپس بخشی از همان موضوع دوباره خواسته شود، مانند الزام به انجام تعهدات یک قرارداد پس از رد دعوای کلی، این موضوع مشمول اعتبار امر قضاوت شده و قابل طرح نیست. همچنین، اگر خواهان دعوا را به صورت جزئی مطرح کرده و حکم به رد آن صادر شده باشد و سپس اقدام به طرح دعوای کلیتر نماید، دعوای دوم تا حدی که با موضوع دعوای نخست منطبق باشد، مشمول اعتبار امر قضاوت شده است.
تاریخ نظریه: 1396/05/08
شماره نظریه: 7/96/1053
شماره پرونده: 931-1/127-95
1- گاهی برخی از اشخاص به قصد دور زدن قاعده اعتبار امر مختومه در یک موضوعی که نسبت به آن رأی صادر شده اقدام به کلی تر یا جزئی تر کردن موضوع مینمایند تا با تمسک به تغییر موضوع دعوا خود را مصون از ایراد مذکور نمایند آیا دادگاه میتواند به استناد دلالت الترامی و یا باطن گرایی از خواسته موصوف یا تلقی وحدت وحدت خواسته و انحراف از توصیف آن دعوا را مردود کند؟ مثلاً خواسته دعوی اول مطالبه وجه قرارداد بوده است پس از رد شدن دعوا مجدداً دعوایی به شکل الزام به انجام همان قرارداد که در درون آن به نفع وی تعهد بر وجه نقد موصوف برقرار است مینماید (مثال کلی کردن) و یا اینکه پس از طرح دعوی اعتراض به رأی هیات ماده 147در اداره ثبت به جهت عدم مالکیت خوانده و باطل شدن دعوا و قطعی شدن رأی اقدام به طرح دعوی جزئی تر اثبات جعلیت مبایعه نامه مستند رأی هیات ثبتی مینماید و قصد دارد که پس از اثبات آن با اعاده دادرسی مجدد از رأی اول (بطلان اعتراض به رأی کمیسیون ماده 147) آن را نقض کند (مثال جزئی کردن خواسته) نظر آن اداره چیست.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه: