نظریه مشورتی شماره 7/1400/1703 مورخ 1401/03/01

نظریه مشورتی شماره 7/1400/1703 مورخ 1401/03/01 خ. م.: موضوع استعلام به اجرای احکام دادگاه‌های خارجی در ایران بر اساس بند یک ماده 169 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 مربوط می‌شود. پرسش‌های مطرح شده شامل این است که آیا حکم یک دادگاه خارجی در صورتی که رای اجرا شده‌ای در کشور مبدا وجود نداشته باشد، قابل اجرا است و همچنین شرایط معامله متقابل بدون تشریفات خاص چگونه است. در پاسخ به این سوالات، اداره کل حقوقی قوه قضاییه اعلام کرده است که در صورت عدم وجود قوانین، عهود یا قراردادهای متقابل بین ایران و کشور صادرکننده رای، و با تایید شرایط قانونی مقرر در ماده 169، حکم دادگاه خارجی قابل اجرا خواهد بود. علاوه بر این، دادگاه‌های ایران می‌توانند با استناد به <a class="artref" href="/ماده/ماده-972-a_0815110236621">ماده 972 قانون مدنی</a> و بند یک ماده 169، اقدام به ایجاد رویه قضایی و شروع معامله متقابل نمایند. اجرای حکم تنها در صورتی امکان‌پذیر است که مستندات لازم ارائه شده و عدم ممنوعیت از سوی کشور مبدا احراز گردد. تشریفات مربوط به این موضوع نیز در مواد 170، 172 و 173 این قانون مشخص شده است. تاریخ نظریه: 1401/03/01 شماره نظریه: 7/1400/1703 شماره پرونده: 1400-3/1-1703 ح استعلام: به موجب بند یک ماده 169 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 جهت اجرای حکم دادگاه‌های خارجی چنانچه معامله متقابل صورت بگیرد، حکم خارجی در ایران قابل اجراست؛ خواهشمند است در خصوص این مقرره به پرسش‌های زیر پاسخ دهید: 1- چنانچه تاکنون در کشور خارجی و ایرانی رأیی اجرا نشده باشد و سایر شروط از جمله قوانین، عهود و یا قراردادهای فی‌مابین وجود نداشته باشد، آیا دادگاه داخلی بدواً می‌تواند با قبول حکم دادگاه خارجی با حفظ دیگر شروط هشت‌گانه مذکور در ماده 169 یادشده نسبت به اجرای آن اقدام نماید؟ 2- آیا معامله متقابل فاقد هرگونه تشریفات و یا مدیریتی جهت اجرا از ناحیه مقامات قضایی یا سیاسی کشورمان است و صرفاً مراجعه مستقیم محکوم‌له به دادگاه صالح ایران، جهت اجرای حکم کفایت می‌کند؟ نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه: 1 و 2- در فرضی که بین ایران و کشور صادرکننده رأی، قوانین و عهود یا قراردادهایی که احکام صادره از محاکم ایران در آن قابل اجرا باشد، وجود نداشته باشد، وفق بخش اخیر بند یک ماده 169 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356، در فرض وجود معامله متقابل عملی در خصوص اجرای احکام، حکم مدنی صادره از دادگاه‌های خارجی در ایران قابل اجراست. یکی از طرق دستیابی به معامله متقابل در روابط بین‌المللی و اجرای احکام قضایی، ایجاد رویه قضایی و اجرا کردن احکام صادره از دادگاه‌های خارجی با لحاظ دیگر شرایط مقرر است. بر این اساس، دادگاه‌های ایران می‌توانند به استناد <a class="artref" href="/ماده/ماده-972-a_0815110236621">ماده 972 قانون مدنی</a> و بخش اخیر بند یک ماده 169 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356، ابتدائاً جهت ایجاد رویه قضایی و شروع معامله متقابل پیش‌قدم شوند و کافی است دادگاه بر اساس مستنداتی که متقاضی ارائه می‌کند و مورد مناقشه طرف مقابل قرار نگرفته و یا حسب بررسی و استعلام به ‌عمل‌آمده، احراز کند وفق مقررات کشور صادرکننده رأی مورد تقاضای اجرا، اجرای احکام دادگاه‌های ایران در آن کشور با ممنوعیتی مواجه نیست، در این صورت، دادگاه‌های ایران با احراز شرایط قانونی مقرر در ماده 169 یادشده و مطابق تشریفات مقرر در مواد 170، 172 و 173 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 مبادرت به شناسایی و اجرای احکام صادره از دادگاه‌های خارجی می‌نمایند.