نظر مشورتی 7/97/593 مورخ 1397/03/27 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص امکان نقص حقوق مالکیت ادبی-هنری در صورت عکس برداری یا نسخه برداری الکترونیکی کتب و نشریات کاغذی جهت تجهیز کتاب
پرسش: آیا عکسبرداری از آثار مشمول قانون حمایت مولفان موجب نقض حقوق مالکیت ادبی و هنری میشود؟
پاسخ: هرگونه استنساخ موکول به اجازه صاحب اثر است و عکسبرداری بدون اجازه، مشمول استثنائات قانونی نخواهد بود مگر در شرایط خاص مقرر.
به زبانِ ساده
این نظر درباره عکسبرداری یا نسخهبرداری از آثار ادبی و هنری و نیاز به اجازه صاحب اثر است. اصل بر لزوم اجازه است و استثنای مورد اشاره تنها برای نهادهایی با عنوانهای مشخص مطرح شده است؛ استفاده برای جمعی معین نیز در نظر مشورتی استفاده شخصی محسوب نمیشود.
چه کسی: نظر مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه؛ صاحب اثر و شخص یا نهادی که از اثر عکسبرداری یا نسخهبرداری میکند، در متن بهعنوان اشخاص ذیربط مطرحاند.
چگونه: استعلام درباره امکان نقض حقوق مالکیت ادبی و هنری با عکسبرداری مطرح شده است. اداره کل حقوقی، با توجه به شمول قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، اصل را بر لزوم اجازه صاحب اثر دانسته و استثناهای مورد اشاره را توضیح داده است.
چرا مهم است: این نظر برای صاحبان آثار و اشخاص یا نهادهایی که قصد عکسبرداری یا نسخهبرداری از آثار را دارند کاربرد دارد.
قوانینِ مرتبط: قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، مواد ۸ و ۱۱؛ قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی، مواد ۵ و ۱۰.
مفاهیمِ حقوقی: حق مؤلف، حقوق مالکیت ادبی و هنری، استنساخ، اجازه صاحب اثر، استفاده شخصی، استثنای قانونی، کتابخانه عمومی
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا برای عکسبرداری از اثری که مشمول قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان است اجازه لازم است؟
برابر عمومات آن قانون، هرگونه استنساخ موکول به اجازه صاحب اثر است.
آیا استثنای ماده ۸ شامل هر عکسبرداریای میشود؟
فقط در صورتی که یکی از عناوین کتابخانه عمومی، مؤسسه جمعآوری نشریات یا مؤسسه علمی و آموزشی بر مورد صدق کند.
آیا استفاده اختصاصی برای جمعی معین، استفاده شخصی محسوب میشود؟
نظر مشورتی میگوید قید «استفاده شخصی» در ماده ۱۱ از چنین استفادهای منصرف به نظر میرسد.
کلیدواژهها: حقوق مولفان و مصنفان، استنساخ، مالکیت ادبی و هنری، اجازه صاحب اثر، قانون حمایت
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
اولاً: ب. ت. ب. اين كه برابر ماده 10 قانون ترجمه و تكثير كتب، نشريات و آثار صوتي مصوب 1352«احكام مذكور در اين قانون موقعي جاري است كه آثار موضوع اين قانون مشمول حمايتهاي مذكور در قانون حمايت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان نباشد...» و فرض سوال مشمول قانون اخيرالذكر ميباشد و از شمول قانون ترجمه ... و استثناي مقرر در ماده 5 آن خارج است.
ثانياً: برابر عمومات قانون حمايت مولفان و مصنفان و هنرمندان هرگونه استنساخ موكول به اجازه صاحب اثر است و شمول استثناي موضوع ماده 8 اين قانون نسبت به فرض سوال، در صورتي است كه يكي از عناوين «كتابخانه عمومي»، «موسسه جمع آوري نشريات» و يا «موسستا علمي آموزشي» بر آن صدق كند. شايسته ذكر است قيد «استفاده شخصي» در ماده 11 اخير الذكر منصذرف از استفاده اختصاصي براي جمعي معين به نظر مي رسد.
نظریه مشورتی شماره 7/97/593 مورخ 1397/03/27
موضوع استعلام مربوط به اقدام کتابخانه دادگستری استان تهران است که قصد دارد نسخههای الکترونیکی از کتب و نشریات کاغذی موجود را برای استفاده غیرانتفاعی کارکنان دادگستری تهیه کند. سوال این است که آیا این اقدام نقض حقوق مالکیت ادبی و هنری (حق مولف) محسوب میشود یا خیر، ب. ت. ب. مواد 8 و 11 قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان و ماده 5 و تبصره آن از قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب 1352. در پاسخ، اداره کل حقوقی قوه قضاییه اعلام کرده است که طبق ماده 10 قانون ترجمه و تکثیر، این اقدام تحت حمایتهای قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان قرار میگیرد و بنابراین، هرگونه استنساخ نیازمند اجازه صاحب اثر است. همچنین، استثنای ماده 8 این قانون تنها در صورتی قابل اعمال است که نهاد مورد نظر به عنوان «کتابخانه عمومی»، «موسسه جمعآوری نشریات» یا «موسسات علمی آموزشی» شناخته شود و استفاده شخصی در ماده 11 به معنای استفاده اختصاصی برای گروه خاصی نیست.
تاریخ نظریه: 1397/03/27
شماره نظریه: 7/97/593
شماره پرونده: 96-76-544ع
کتابخانه دادگستری استان تهران به منظور تجهیز منابع کتابخانهای و استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات درصدد است از طریق تهیه اسکن عکس برداری یا نسخه برداری الکترونیکی کتب و نشریات کاغذی موجود که حداقل یک تا سه نسخه از ناشران خریداری کرده است نسبت به غنی سازی منابع کتابخانه ای اقدام کند و آن را به صورت کتابخانه الکترونیکی از طریق شبکه داخلی در دسترس کارکنان خود قرار دهد این فعالیت به صورت کاملاً غیرانتفاعی بوده و کاربران آن هم منحصراً مستخدمان دادگستری اعم از قضایی و اداری خواهند بود و استفاده از آنها نیز برای آموزش و پژوهش و نیازهای سازمانی خواهد بود.
سوال: آیا ب. ت. ب. مواد 8 و11 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان و ماده 5 و تبصره آن از قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب 52 آیا این اقدام و کاربرد آن موجب نقض حقوق مالکیت ادبی علمی- هنری (حق مولف) میشود یا خیر؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً: ب. ت. ب. این که برابر ماده 10 قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتی مصوب 1352«احکام مذکور در این قانون موقعی جاری است که آثار موضوع این قانون مشمول حمایتهای مذکور در قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان نباشد...» و فرض سوال مشمول قانون اخیرالذکر م. ب. و از شمول قانون ترجمه... و استثنای مقرر در ماده 5 آن خارج است.
ثانیاً: برابر عمومات قانون حمایت مولفان و مصنفان و هنرمندان هرگونه استنساخ موکول به اجازه صاحب اثر است و شمول استثنای موضوع ماده 8 این قانون نسبت به فرض سوال، در صورتی است که یکی از عناوین «کتابخانه عمومی»، «موسسه جمع آوری نشریات» و یا «موسسات علمی آموزشی» بر آن صدق کند. شایسته ذکر است قید «استفاده شخصی» در ماده 11 اخیر الذکر منصرف از استفاده اختصاصی برای جمعی معین به نظر میرسد.