نظر مشورتی 7/98/748 مورخ 1398/06/12 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی

لزوم يا عدم لزوم تفهيم اتهام و دلايل آن براي استماع دفاعيات متهم توسط دادگاه تجديد نظر استان موضوع بند «ب» ماده 451 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 حسب مورد متفاوت است؛ در مواردي كه شاكي خصوصي يا دادستان از حكم برائت تجديد نظرخواهي نموده باشند، در صورت وجود دلايل كافي و توجه اتهام به متهم، تفهيم اتهام و دلايل آن الزامي است، اما در مواردي كه متهم (محكوم) از رأي محكوميت خود تجديدنظرخواهي كرده باشد، چون رسيدگي دادگاه تجديد نظر در محدوده تجديد نظر خواهي به عمل آمده از سوي محكوم صورت مي گيرد، به نظر مي رسد در اين حالت تفهيم اتهام و دلايل آن موضوعيت ندارد./ نظریه مشورتی شماره 7/98/748 مورخ 1398/06/12 موضوع استعلام مطرح شده، بررسی نحوه برداشت و عملکرد قضات در مرحله تجدید نظر نسبت به استماع دفاعیات و اخذ آخرین دفاع از متهم بر اساس ماده 451 قانون آیین دادرسی کیفری است. در این زمینه، دو دیدگاه متفاوت وجود دارد: برخی معتقدند که در صورت تجدید نظرخواهی متهم از حکم محکومیت، نیازی به تفهیم اتهام و اخذ آخرین دفاع نیست، زیرا این مراحل در مرحله نخستین انجام شده است. در مقابل، گروه دیگر بر این باورند که ماده 451 قانون آیین دادرسی کیفری به طور مطلق بر لزوم استماع دفاعیات و اخذ آخرین دفاع تاکید دارد، بدون توجه به وضعیت تجدید نظرخواهی. نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه در این خصوص بیان می‌کند که در مواردی که شاکی خصوصی یا دادستان از حکم برائت تجدید نظرخواهی کرده باشند، تفهیم اتهام و دلایل آن الزامی است، اما در مورد تجدید نظرخواهی متهم محکوم، این امر موضوعیت ندارد. تاریخ نظریه: 1398/06/12 شماره نظریه: 7/98/748 شماره پرونده: 98-168-748 ک به استحضار می‌رساند نحوه برداشت و عملکرد همکاران محترم قضایی در مرحله تجدید نظر راجع به استماع دفاعیات و اخذ آخرین دفاع از متهم موضوع ماده 451 قانون آیین دادرسی کیفری متفاوت است برخی عقیده دارند بایستی قائل به تفصیل شد در فرضی که متهم در مرحله نخستین محکومیت حاصل نموده و در مرحله تجدید نظر معترض به رای صادره بوده ضرورتی به تفهیم اتهام اخذ مدافعات و استماع آخرین دفاع از وی نیست چون در مرحله نخستین این اقدامات انجام شده بلکه و فقط تجدید نظر خواهی او محدود می‌شود به بررسی و ارزیابی دلایل ارائه شده از سوی ت. ن. خ. و دلایلی که در پرونده سابقا موجود بوده و با سنجش این دلائل رای مقتضی صادر می‌گردد عده ای دیگر قائلند مراتب مندرج در بندهای ب و ت ماده 451 قانون آیین دادرسی کیفری راجع به استماع دفاعیات و اخذ آخرین دفاع از متهم و وکیل انتخابی وی به طور مطلق بوده و محدود و منصرف به قید و شرط خاصی نیست به شاکی ت. ن. خ. بوده چه متهم ت. ن. خ. باشد و چه رای دادگاه نخستین بر برائت متهم باشد اما شاکی به رای صادره معترض و چه رای مرحله نخستین بر محکومیت متهم صادر گردیده و متهم به این رای معترض باشد و یا شاکی از قلت مجازات تجدید نظرخواهی نموده به هر تقدیر و به طور مطلق بایستی دادگاه تجدید نظر به تکلیف مقرر و مندرج در ماده 451 قانون مرقوم به استماع دفاعیات و اخذ آخرین دفاع و در راستای تکلیف بند ت ماده 450 از قانون آیین دادرسی اخیرالبیان عمل نماید پشتوانه این استنباط را اصول حاکم بر دادرسی‌های کیفری خصوصا اصل 32 قانون اساسی و منطوق مواد 5 و 6 و 7 و عمومیت ماده 454 تمامی از قانون آیین دادرسی کیفری و مراعات بند 3 ماده واحده قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی مصوب 1383/2/15می‌دانند بنابراین و در جهت حدوث وحدت رویه و سد تهافت نحوه دادرسی و رسیدگی‌ها در مرحله تجدید نظر متمنی است لذا مستدعی است ارشاد فرمایید. نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه: به استحضار میرساند نحوه برداشت قضات از ماده 451 قانون آیین دادرسی کیفری راجع به استماع دفاعیات و اخذ آخرین دفاع از متهم در مرحله تجدید نظر متفاوت است؛ برخی قائل به تفصیل شده و معتقدند در فرضی که متهم در مرحله نخستین محکومیت حاصل نموده و به رای اعتراض کرده، ضرورتی به تفهیم اتهام، اخذ مدافعات و استماع آخرین دفاع از وی نیست و تجدید نظرخواهی او محدود به بررسی و ارزیابی دلایل ارائه شده از سوی ت. ن. خ. و دلایلی که در پرونده موجود است م. ب.. عدهای دیگر بر این اعتقادند که بندهای »ب« و »ت« ماده 451 قانون آیین دادرسی کیفری راجع به استماع دفاعیات و اخذ آخرین دفاع از متهم و وکیل انتخابی وی، مطلق بوده و منصرف به قید خاصی نیست؛ اعم از این که شاکی ت. ن. خ. باشد یا متهم؛ و این که رای دادگاه نخستین بر برائت یا محکومیت متهم باشد و یا شاکی به لحاظ قلت مجازات تجدید نظرخواهی نموده باشد، دادگاه تجدیدنظر باید به تکلیف مقرر در ماده 451 این قانون راجع به استماع دفاعیات و اخذ آخرین دفاع اقدام نماید ارشاد فرمایید. بازگشت به نامه شماره 1398/1/12828 مورخ 1398/05/07 به شماره ثبت وارده 748 مورخ 1398/05/08 در رابطه با استعلام شعبه 13 دادگاه تجدید نظر استان کرمان، نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد: لزوم یا عدم لزوم تفهیم اتهام و دلایل آن برای استماع دفاعیات متهم توسط دادگاه تجدید نظر استان موضوع بند »ب« ماده 451 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 حسب مورد متفاوت است؛ در مواردی که شاکی خصوصی یا دادستان از حکم برائت تجدید نظرخواهی نموده باشند، در صورت وجود دلایل کافی و توجه اتهام به متهم، تفهیم اتهام و دلایل آن الزامی است، اما در مواردی که متهم )محکوم( از رأی محکومیت خود تجدیدنظرخواهی کرده باشد، چون رسیدگی دادگاه تجدید نظر در محدوده تجدید نظرخواهی به عمل آمده از سوی محکوم صورت میگیرد، به نظر میرسد در این حالت تفهیم اتهام و دلایل آن موضوعیت ندارد. دکتر … حیدری پور