نظر مشورتی 7/99/1705 مورخ 1399/11/11 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص مفهوم (واقعه جدید) مندرج در بند «ج» ماده 474 قانون آیین دادرسی کیفری با اصلاحات و الحاقات بعدی

استعلام : 1- منظور از واقعه جديد مندرج در بند «ج» ماده 474 قانون آيين دادرسي كيفري چيست و آيا دليل جديد در پرونده كيفري در مرحله تجديد نظر و فرجام پذيرفته مي شود؟ اين مراجع چه برخوردي با دليل جديد مي كنند و چه تصميمي مي گيرند؟ 2- آيا بين بند 7 ماده 426 قانون آيين دادرسي مدني و بند «ج» ماده 474 قانون آيين دادرسي كيفري از باب رسيدگي به دادگاه تعارضي وجود دارد؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- منظور از عبارت «واقعه جديد» در بند «ج» ماده 474 آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 هر گونه رخدادي است كه بعد از صدور حكم قطعي ايجاد شده يا اگر قبلاً موجود بوده، بعد از قطعيت حكم، ظاهر شود و از نظر شكلي يا ماهوي به اثبات بي گناهي محكوم يا عدم تقصير وي منتهي شود. 2- در صورتي كه در مرحله تجديد نظر دليل جديدي ارائه شود، طبعاً دادگاه تجديد نظر در مقام بررسي و ارزيابي اين دليل به ماهيت امر پرداخته و بر اساس آن رأي صادر مي كند؛ اما در ديوان عالي كشور كه رسيدگي به صورت شكلي است و نه ماهيتي، چنان چه ديوان دليل ابرازي جديد را مؤثر در مقام تشخيص دهد، در اجراي بند 5 ماده 371 قانون آيين دادرسي دادگاه هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 (ماده 464 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392) رأي فرجام خواسته را به لحاظ نقص تحقيقات، نقض و مطابق بند «الف» ماده 401 اين قانون (بند 2 قسمت «ب» ماده 469 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392) پرونده را براي رسيدگي مجدد به دادگاه صادركننده رأي نخستين ارجاع مي كند. 3- اعاده دادرسي از طرق فوق العاده و استثنايي براي رسيدگي مجدد به پرونده است و لذا جهاتي كه به استناد آن ها مي توان تقاضاي اعاده دادرسي نسبت به حكم محكوميت قطعي دادگاه كرد، موارد و جهات خاصي اند كه به طور حصري در ماده 474 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 مشخص شده اند و اين حصري بودن از صدر ماده 474 و آن قسمت از ماده 476 قانون موصوف كه آمده: «... پس از احراز انطباق موضوع درخواست با يكي از موارد موضوع ماده 474 اين قانون» به وضوح مستفاد مي شود؛ بنابراين، مرجع قضايي نمي تواند از جهات اعاده دادرسي منصوص در ماده 426 قانون آيين دادرسي دادگاه هاي عمومي و انقلاب در امور مدني براي اعاده دادرسي كيفري و يا به عكس استفاده كند و هر كدام در محل خود قابل اجرا است. نظریه مشورتی شماره 7/99/1705 مورخ 1399/11/11 در خصوص مفهوم "واقعه جدید" که در بند «ج» ماده 474 قانون آیین دادرسی کیفری آمده است و امکان پذیرش دلیل جدید در مراحل تجدید نظر و فرجام، استعلامی مطرح شده است. بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه، "واقعه جدید" به هر رخدادی گفته می‌شود که پس از صدور حکم قطعی رخ داده یا پس از قطعی شدن حکم به شکلی جدید ظاهر شود و به اثبات بی‌گناهی یا عدم تقصیر محکوم منجر شود. در مرحله تجدید نظر، دادگاه به بررسی ماهیت دلیل جدید پرداخته و رای صادر می‌کند، در حالی که دیوان عالی کشور به صورت شکلی عمل کرده و اگر دلیل جدید تاثیرگذار باشد، رای را به دلیل نقص در تحقیقات نقض کرده و پرونده را به دادگاه صادرکننده رای اولیه ارجاع می‌دهد. همچنین، اعاده دادرسی از طرق فوق‌العاده و استثنایی برای رسیدگی مجدد به پرونده است و جهات آن به طور خاص در ماده 474 قانون مذکور تعیین شده است. بنابراین، مرجع قضایی نمی‌تواند از جهات اعاده دادرسی مقرر در ماده 426 قانون آیین دادرسی مدنی برای اعاده دادرسی کیفری استفاده کند. تاریخ نظریه: 1399/11/11 شماره نظریه: 7/99/1705 شماره پرونده: 99-168-1705 ک 2- در صورتی ‌‌که در مرحله تجدید نظر دلیل جدیدی ارائه شود، طبعاً دادگاه تجدید نظر در مقام بررسی و ارزیابی این دلیل به ماهیت امر پرداخته و بر اساس آن رأی صادر می‌کند؛ اما در دیوان عالی کشور که رسیدگی به صورت شکلی است و نه ماهیتی، چنان‌چه دیوان دلیل ابرازی جدید را موثر در مقام تشخیص دهد، در اجرای بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 (ماده 464 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392) رأی فرجام‌خواسته را به لحاظ نقص تحقیقات، نقض و مطابق بند «الف» ماده 401 این قانون (بند 2 قسمت «ب» ماده 469 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392) پرونده را برای رسیدگی مجدد به دادگاه صادرکننده رأی نخستین ارجاع می‌کند.