نظر مشورتی 7/99/1877 مورخ 1400/05/13 اداره کل حقوقی قوه قضائیه درخصوص مراجع مجاز به نسخه برداری از اثرهای مورد حمایت قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان از راه عکسبرداری یا دیگر طر
پرسش: آیا ایجاد کتابخانه دیجیتال توسط دانشگاه برای استفاده داخلی دانشجویان و اساتید مجاز است؟
پاسخ: در متن ارائه شده، پاسخ اداره کل حقوقی درج نشده و تنها پرسش مطرح شده است.
به زبانِ ساده
متن، پرسشهایی درباره ایجاد کتابخانه دیجیتال دانشگاهی و دسترسی محدود به آثار مطرح میکند. اما متن ارائهشده پیش از درج پاسخ اداره کل حقوقی قطع شده است؛ بنابراین از آن نمیتوان نتیجه گرفت که این دسترسی مجاز است یا نه.
چه کسی: اداره کل حقوقی قوه قضائیه در عنوان سند مرجع صادرکننده است؛ پرسش از سوی استعلامکنندهای نامشخص مطرح شده و درباره کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، دانشگاهیان، مؤلفان و ناشران است.
چگونه: استعلامکننده دو پرسش درباره استفاده داخلی دانشگاه از فایل کتابها و دسترسی بدون امکان ذخیرهسازی مطرح کرده است؛ متن ارائهشده پیش از پاسخ اداره کل حقوقی پایان مییابد.
چرا مهم است: این متن برای کتابخانهها و دانشگاهها موضوع را مشخص میکند، اما بهدلیل ناقص بودن، پاسخ حقوقی قابل اتکایی به دست نمیدهد.
قوانینِ مرتبط: قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان؛ ماده ۸، مطابق متن استعلام.
مفاهیمِ حقوقی: حقوق مالکیت فکری، حقوق مؤلف، آثار مورد حمایت، کتابخانه دیجیتال، تکثیر اثر، دسترسی به آثار
پرسشهایی که این متن پاسخ میدهد
آیا کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران میتواند برای اعضای دانشگاه کتابخانه دیجیتال از آثار چاپی ایجاد کند؟
متن موجود پاسخ اداره کل حقوقی به این پرسش را در بر ندارد.
آیا دسترسی آنلاین یا آفلاینِ محدود، بدون امکان ذخیره یا دانلود، مجاز است؟
متن موجود پاسخ اداره کل حقوقی به این پرسش را در بر ندارد.
کلیدواژهها: حقوق مؤلفان، کتابخانه دیجیتال، مالکیت فکری، استثنائات قانونی
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
استعلام :
در رابطه با يكي از استثناهاي مجاز در نظام حقوق مالكيت فكري به طور عام و حقوق مولفان به طور خاص كه در ماده 8 قانون حمايت از حقوق مولفان و مصنفان آمده است و ب. ت. ب. نگراني از مسئووليت هاي ناشي از نقض احتمالي حقوق مولفان و ناشران سوالاتي به شرح زير تقديم مي شود:
1-آيا كتابخانه مركزي دانشگاه تهران مي تواند دست به ايجاد كتابخانه ديجيتال صرفا براي دانشجويان اساتيد و همكاران دانشگاه تهران بزند آيا تشكيل اين كتابخانه از مواردي است كه در ماده هشتم قانون مزبور به آن پرداخته شده است؟ معناي كتابخانه ديجيتال در اينجا فراهم كردن فايل كتاب هاي چاپي مشمول قانون آن هم صرفا براي استفاده داخلي دانشگاه شامل دانشجويان كارمندان و استادان و در يك موسسه آموزش و علمي است كه در قانون مزبور به عنوان يك مورد مجاز براي عكسبرداري از كتاب ها براي در اختيار قرار دادن به اعضاي رسمي تجويز شده است.
2-در صورتي كه پاسخ سوال قبلي منفي باشد آيا ايجاد دسترسي مزبور ايجاد كتابخانه ديجيتال منحصرا براي دانشجويان و اساتيد همكار دانشگاه مشروط به عدم امكان ذخيره و دانلود و صرفا براي مطالعه آثار مجاز خواهد بود؟ دراين فرض اپليكيشين ويژه و يا دسترسي مجازي منحصرا با استفاده از رمز و وي پي ان براي هريك از اعضاي خاص فراهم مي شود و آنها نمي توانند فايل مزبور را برداشته يا آن را در اختيار ديگران قرار دهند چنان كه امكان تكثير فايل نيز وجود ندارد و تنها امكان مطالعه آنلاين يا آفلاين اثر بدون امكان ذخيره سازي آن وجود دارد قانون مزبور در فضاي مجازي بسيار پر رونق است و به صورت بي پروا و وحشتناكي نقض حقوق مولفان انجام مي شود.
8-تمامي شقوق مطرح شده در سوال مزبور با فرض عدم هر گونه لطمه به حقوق معنوي صاحب اثر مطرح شده است.
نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه :
اولاً، حكم مقرر در ماده 8 قانون حمايت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 مبني بر اختيار كتابخانه هاي عمومي و مؤسسات جمع آوري نشريات و مؤسسات علمي و آموزشي كه به صورت غيرانتفاعي اداره مي شوند، در نسخه برداري از اثرهاي مورد حمايت اين قانون از راه عكسبرداري يا ديگر طرق مشابه آن به ميزان مورد نياز و متناسب با فعاليت خود، حكمي خاص است كه با لحاظ ماده 11 قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات و آثار صوتي مصوب 1352، مشمول ممنوعيت مذكور در ماده 2 اين قانون نيست و به اعتبار و قوت خود باقي است. ثانياً، حكم مقرر در ماده 8 صدرالذكر، از جمله با هدف گسترش دانش، تسهيل دسترسي آزاد به منابع علمي و فرهنگي و كاهش هزينه هاي اين امر و همچنين حمايت ويژه از كتابخانه هاي آموزشي، عمومي و دانشگاهي غيرانتفاعي پيش بيني شده است. ثالثاً، به نظر مي رسد اين كه در ماده 8 يادشده كتابخانه هاي عمومي و مؤسسات علمي و آموزشي غيرانتفاعي كه با طيف گسترده تري از مراجعان به نسبت دانشگاه ها مواجه هستند، در نسخه برداري از آثار مورد حمايت اين قانون مجاز دانسته شده اند؛ به طريق اولي دانشگاه هاي دولتي از جمله فرض سؤال (كتابخانه مركزي، مركز اسناد و تأمين منابع علمي دانشگاه تهران)، در ايجاد كتابخانه ديجيتال از آثار مشمول قانون، از اختيار برخوردارند. رابعاً، ب. ت. ب. اين كه در ماده 8 يادشده مقرر شده است كه عكسبرداري يا ديگر طرق مشابه آن طبق آيين نامه اي كه به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد، انجام شود، به نظر مي رسد ايجاد كتابخانه ديجيتال از آن جا كه مربوط به شيوه اجراي اين ماده است، منوط به تصويب آيين نامه مذكور است.
نظریه مشورتی شماره 7/99/1877 مورخ 1400/05/13
موضوع استعلام به بررسی امکان تاسیس کتابخانه دیجیتال توسط کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران و تطابق آن با ماده 8 قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان مصوب 1348 مربوط میشود. در این زمینه، پرسشهای مطرح شده شامل این است که آیا ایجاد کتابخانه دیجیتال تنها برای استفاده دانشجویان و اساتید مجاز است و همچنین شرایط محدودیتهای دسترسی به آثار چیست. اداره کل حقوقی قوه قضاییه نظر خود را اینگونه اعلام کرده است که طبق ماده 8، کتابخانههای عمومی و موسسات علمی و آموزشی غیرانتفاعی مجاز به نسخهبرداری از آثار مورد حمایت به میزان لازم هستند و این حکم شامل دانشگاهها نیز میشود. علاوه بر این، تاسیس کتابخانه دیجیتال منوط به تصویب آییننامهای است که توسط هیات وزیران تدوین خواهد شد. بنابراین، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران میتواند با رعایت شرایط مقرر، اقدام به تاسیس کتابخانه دیجیتال نماید.
تاریخ نظریه: 1400/05/13
شماره نظریه: 7/99/1877
شماره پرونده: 99-42-1877
اولاً، حکم مقرر در ماده 8 قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 مبنی بر اختیار کتابخانههای عمومی و موسسات جمعآوری نشریات و موسسات علمی و آموزشی که به صورت غیرانتفاعی اداره میشوند، در نسخهبرداری از اثرهای مورد حمایت این قانون از راه عکسبرداری یا دیگر طرق مشابه آن به میزان مورد نیاز و متناسب با فعالیت خود، حکمی خاص است که با لحاظ ماده 11 قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب 1352، مشمول ممنوعیت مذکور در ماده 2 این قانون نیست و به اعتبار و قوت خود باقی است.
ثالثاً، به نظر میرسد اینکه در ماده 8 یادشده کتابخانههای عمومی و موسسات علمی و آموزشی غیرانتفاعی که با طیف گستردهتری از مراجعان به نسبت دانشگاهها مواجه هستند، در نسخهبرداری از آثار مورد حمایت این قانون مجاز دانسته شدهاند؛ به طریق اولی دانشگاههای دولتی از جمله فرض سوال (کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تأمین منابع علمی دانشگاه تهران)، در ایجاد کتابخانه دیجیتال از آثار مشمول قانون، از اختیار برخوردارند.
اولا،ً حکم مقرر در ماده 8 قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 مبنی بر اختیار کتابخانههای عمومی و مؤسسات جمعآوری نشریات و مؤسسات علمی و آموزشی که به صورت غیرانتفاعی اداره میشوند، در نسخهبرداری از اثرهای مورد حمایت این قانون از راه عکسبرداری یا دیگر طرق مشابه آن به میزان مورد نیاز و متناسب با فعالیت خود، حکمی خاص است که با لحاظ ماده 11 قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب ، 1352 مشمول ممنوعیت مذکور در ماده 2 این قانون نیست و به اعتبار و قوت خود باقی است. ثانیا،ً حکم مقرر در ماده 8 صدرالذکر، از جمله با هدف گسترش دانش، تسهیل دسترسی آزاد به منابع علمی و فرهنگی و کاهش هزینههای این امر و همچنین حمایت ویژه از کتابخانههای آموزشی، عمومی و دانشگاهی غیرانتفاعی پیشبینی شده است. ثالثا،ً به نظر میرسد اینکه در ماده 8 یادشده کتابخانههای عمومی و مؤسسات علمی و آموزشی غیرانتفاعی که با طیف گستردهتری از مراجعان به نسبت دانشگاهها مواجه هستند، در نسخهبرداری از آثار مورد حمایت این قانون مجاز دانسته شدهاند؛ به طریق اولی دانشگاههای دولتی از جمله فرض سؤال )کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تأمین منابع علمی دانشگاه تهران،( در ایجاد کتابخانه دیجیتال از آثار مشمول قانون، از اختیار برخوردارند. رابعا،ً ب. ت. ب. اینکه در ماده 8 یادشده مقرر شده است که عکسبرداری یا دیگر طرق مشابه آن طبق آییننامهای که به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید، انجام شود، به نظر میرسد ایجاد کتابخانه دیجیتال از آنجا که مربوط به شیوه اجرای این ماده است، منوط به تصویب آییننامه مذکور است. دکتر …