نکتهٔ فقهی: انواع عده (عده (فقه))

عده در اصطلاح فقها، عبارت از تربص (حـالت انتظار ) شـرعـی اسـت کـه زن بـعـد از طلاق و زوال نکاح و یـا وفـات لازم اسـت مـدتـی درنـگ کـرده، سـپـس شـوهـر دیـگـر اختیار کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عده در اصطلاح فقها، عبارت از تربص (حالت انتظار) شرعی است که زن بعد از طلاق و زوال نکاح و یا وفات لازم است مدتی درنگ کرده، سپس شوهر دیگر اختیار کند. شاخه: خانواده

اگر عادت ماهیانه می‌بیند، بعد از آن‌که در پاکی طلاقش داد، باید به مقداری صبر کند که دو بار حیض ببیند و پاک شود. هنگامی که حیض سوم را دید، عده او تمام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر زن عادت ماهیانه می‌بیند و در پاکی طلاق داده شده، باید به مقداری صبر کند که دو بار حیض ببیند و پاک شود و با دیدن حیض سوم، عده او تمام می‌شود. (البته این بیان مورد نقد قرار گرفته و نظر دقیق‌تر این است که عده سه طهر است و با آغاز حیض سوم، طهر سوم و عده طلاق تمام می‌شود). شاخه: خانواده

اگر عادت نمی‌بیند، ولی در سن زنانی است که عادت می‌بینند، باید بعد از طلاق سه ماه عده نگه دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر زن عادت ماهیانه نمی‌بیند، ولی در سن زنانی است که عادت می‌بینند، باید بعد از طلاق سه ماه عده نگه دارد. شاخه: خانواده

عده زن باردار، تا زمان به دنیا آمدن یا سقط شدن حمل اوست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عده زن باردار، تا زمان به دنیا آمدن یا سقط شدن حمل اوست. شاخه: خانواده

عده ازدواج موقت ـ بعد از تمام شدن مدت یا بخشش آن از طرف شوهر ـ چنان‌چه عادت ماهیانه می‌بیند، به مقدار دو حیض کامل است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عده ازدواج موقت، بعد از تمام شدن مدت یا بخشش آن از طرف شوهر، چنان‌چه زن عادت ماهیانه می‌بیند، به مقدار دو حیض کامل است. شاخه: خانواده

عده در اصطلاح فقها ، عبارت از تربص (حـالت انتظار ) شـرعـی اسـت کـه زن بـعـد از طلاق و زوال نکاح و یـا وفـات لازم اسـت مـدتـی درنـگ کـرده، سـپـس شـوهـر دیـگـر اختیار کند. انواع عده، عبارت است از: ۱. عده طلاق ؛ ۲. عده وفات ؛ ۳. عده مفقود الاثر ؛ ۴. عده آمیزش اشتباهی . که زن برای هر کدام از انواع یادشده، باید زمانی را در حالت انتظار سپری نماید. اما علت واقعی عده، مانند بسیاری از اسرار نهفته در امور عالم، بر ما مخفی است و آن‌چه گفته می‌شود ـ از قبیل انعقاد نطفه ، حریم زوجیت ، حفظ شخصیت زن، احترام به عواطف وابستگان مرد و... ـ از حکمت‌های آن به شمار می‌آید؛ ازاین‌رو اگر مرد سال‌ها نیز جدا از زن خود زندگی کند، یا در مسافرت باشد، باز باید زن عده نگه دارد.

عده به کسر عین و فتح دال مشدد، از ریشه عدد گرفته شده و به معنای گروه، شمردن، مدت سوک زن به مرگ شوهر و ایام حیض یا طهر زن است.

عده در اصطلاح فقها، عبارت از تربص (حـالت انتظار ) شـرعـی اسـت کـه زن بـعـد از طلاق و زوال نکاح یـا وفـات لازم اسـت مـدتـی درنـگ کـرده، سـپـس شـوهـر دیـگـر اختیار کند. منبع: ج۳۳، ص۱۳۰، اقتباس

‌امـوری کـه مـوجـب عده می‌شوند، عبارت‌ند از: وفات ، اقسام مختلف طلاق، فسخ عقد به واسطه عـیـب‌ها، انفساخ به مثل ارتداد یا اسلام و یا شیر دادن، آمیزش اشتباهی و تمام شدن مدت یا بخشش آن در ازدواج موقت . در همه این‌ها غیر از اولی شرط است که آمیزش کرده باشد. منبع: ج۲، ص۳۴۵، مسئله ۸

بنابراین انواع عده، عبارت است از: ۱. عده فراق و جدایی به مانند طلاق و فسخ و انفساخ عقد دائم ۲. عده وفات ؛ ۳. عده مفقود الاثر ؛ البته لازم به ذکر است هرگاه شوهر مفقودالاثر شود و زن با مراجعه به حاکم شرع ، از دادگاه درخواست رسیدگی کند. پس عده زن در این فرض یا عده وفات است اگر مرگ شوهر ثابت شود و یا عده طلاق؛ و در تحریرالوسیله قسیم عده وفات و عده طلاق بشمار نیامده است. ۴. عده آمیزش اشتباهی . ۵. ۵. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۶۵، کتاب الطلاق، القول فی عدة الوفاة، مساله۱۱

هنگامی که حیض سوم را دید، عده او تمام است. برای این‌که عده طلاق در نظر ایشان سه طهر است؛ و پاک شدن از حیض دوم، شروع طهر سوم است نه پایان آن؛ و با آغاز حیض سوم است که طهر سوم و عده طلاق تمام می‌شود؛ مضافا عبارت «اگر عادت ماهیانه می‌بیند»، نیز از دقت و جامعیت برخوردار نیست؛ زیرا زنی که عادت ماهیانه می‌ بیند اگر فاصله میان عادت‌های او سه ماه یا بیشتر باشد عده طلاق برای او، سه ماه است نه سه طهر. ثالثاً همه این‌ها در مورد زن بالغ و غیریائسه است که شوهرش با او مقاربت کرده و حائل یعنی غیرباردار باشد نه زن نابالغ یا یائسه ؛ و نه زن بالغ که شوهر با او نزدیکی نکرده است و نه زن حامل و باردار؛ زیرا برخی از این‌ها اساساً عده طلاق ندارند مثل زن صغیره یا یائسه یا زنی که شوهر با وی مباشرت نکرده است و بعض دگر مثل زن باردار نیز که عده دارند، عده آنان به وضع حمل است و شرح دیگری دارد. منبع: ص۵۲۴، مسئله ۲۵۱۱ و ۲۵۱۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۵۹-۳۶۱، کتاب الطلاق، فصل:فی عدة الفراق طلاقاً کان او غیره، مساله ۱ و ۵ و ۱۱

خواه ازدواج دائم باشد یا موقت ؛ شوهرش با او نزدیکی کرده باشد یا نه. حتی زن یائسه و صغیره نیز باید عده وفات نگه دارد و اگر باردار است، باید تا هنگام وضع حمل عده نگه دارد. اگر پیش از گذشتن چهار ماه و ده روز، فرزندش به دنیا آید، باید تا چهار ماه و ده روز از مرگ شوهر، عده را ادامه دهد. منبع: ص۵۲۷، مسئله ۲۵۱۷

اکنون به چند نکته توجه کنید: ۹. ۱ - نکته اول ملاک محاسبه عده، ماه قمری است. ۹. ۲ - نکته دوم ابـتـدای عده وفات از موقعی است که زن از مرگ شوهر مطلع شود؛ البته این حکم به غـایـب بـودن شـوهـر اختصاص نـدارد؛ بـلکـه حـضـور او را هـم شـامـل مـی‌شـود. پـس اگـر بـه علتی فوت او بر زن مخفی مانده باشد، از زمان آگاهی باید عده نگه دارد. ۹. ۳ - نکته سوم زنـی کـه در عده وفات است، حرام است لباس رنگارنگ بپوشد و سرمه بکشد و هم‌چنین کارهای دیگری که زینت حساب شود، بر او حرام م. ب.. منبع: ج۲، ص۳۳۸، مسئله ۲ · ج۲، ص۳۴۰، مسئله ۸ · ص۵۲۷، مسئله ۲۵۱۸

اگر مردی گم شود و غیبت او به گونه‌ای باشد که نه خبری از وی برسد و نه اثری از او ظاهر شود و مرده و زنده بودنش معلوم نباشد؛ سپس می‌تواند ازدواج کند. اگـر بـعـد از جـسـت‌وجـو و تـمـام شـدن مـدت (چـهـار سـال)، شـوهـر بـیـایـد، چـنـان‌چـه قـبـل از طـلاق بـاشـد، زن هـمسر اوست و اگر آمدن شوهر بعد از ازدواج همسرش با دیگری بـاشـد، شوهر اول حقی به آن زن ندارد و چنان‌چه در بین عده باشد، شوهر می‌تواند به آن زن رجوع کند، یا به حال خودش باقی بگذارد تا عده‌اش تمام شده و از او جدا شود و اما چنان‌چه بعد از تمام شدن عده و قبل از ازدواج باشد، نمی‌تواند به وی رجوع کند. منبع: ج۲، ص۳۴۰، مسئله ۱۱ · ج۲، ص۳۴۳، مسئله ۲۳

اگر مرد غریبه‌ای با زنی به گمان این‌که عیال اوست، نزدیکی کند، چه زن بداند که او شوهرش نیست، یا گمان کند شوهرش می‌باشد، باید عده نگه دارد. مـدت عـده آمیزش اشتباهی مانند عده طلاق است، به تفصیلی که بیان شد. منبع: ص۵۳۷، مسئله ۲۵۳۶ · ج۲، ص۳۴۴، مسئله ۱

علت واقعی عده، مانند بسیاری از اسرار امور عالم ، بر ما مخفی است و آن‌چه گفته می‌شود ـ از قبیل انعقاد نطفه ، حریم زوجیت و... - ـ از حکمت‌های آن به شمار می‌آید؛ از‌این‌رو اگر مرد سال‌ها نیز جدا از زن خود زندگی کند، یا در مسافرت باشد، باز باید زن عده نگه دارد.

۱۴. ۲ - حفظ احترام شوهر سابق یکی دیگر از حکمت‌های عده نگه داشتن زن این بوده که اگر زن بعد از مرگ شوهر فوراً ازدواج کند، این مطلب با محبت و دوستی و حفظ احترام شوهر سابق سازگار نیست و به علاوه موجب جریحه‌دار ساختن عواطف بستگان متوفی است. رعایت حریم زندگانی و زناشویی حتی بعد از مرگ همسر، موضوعی است فطری و لذا همیشه در قبایل مختلف آداب و رسوم گوناگونی بر این منظور بوده است. گرچه گاهی در این رسوم آن‌چنان افراط می‌کردند که عملاً زنان را در بن‌بست و اسارت قرار می‌دادند. آیه ۲۳۴ سوره بقره بر تمام خرافات و جنایات خط بطلان کشیده و به زنان بیوه اجازه می‌دهد بعد از نگهداری عده و حفظ حریم زوجیت گذشته، اقدام به ازدواج کنند. ۱۴. ۳ - حفظ شخصیت زن حکمت دیگر این موضوع رعایت شأن و منزلت زن و حفظ شخصیت وی در جامعه است، از آن‌جا که اسلام برای مقام زن ارزش و احترام ویژه‌ای قائل است، با احکامی (نظیر حجاب ، عده نگه داشتن و...) از احتمال سوء استفاده و خدشه وارد کردن دیگران به حریم زن پیش‌گیری کرده است. ۱۴. ۴ - دلایل نامعلوم دیگر علاوه بر این‌ها ممکن است علل دیگری هم داشته باشد که بر ما روشن نیست؛ و در ثانی دستورات دین به همین شکل، کامل‌ترین دستورات است. منبع: تفسیر نمونه، ج۲، ص۱۹۳، دارالکتاب الاسلامیه، چاپ اول ۱۳۷۵ · برگرفته از پایگاه اطلاع‌رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، بخش پرسش و پاسخ، با تغییرات

‌امـوری کـه مـوجـب عده می‌شوند، عبارت‌ند از: وفات ، اقسام مختلف طلاق، فسخ عقد به واسطه عـیـب‌ها، انفساخ به مثل ارتداد یا اسلام و یا شیر دادن، آمیزش اشتباهی و تمام شدن مدت یا بخشش آن در ازدواج موقت . در همه این‌ها غیر از اولی شرط است که آمیزش کرده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اموری که موجب عده می‌شوند عبارتند از: وفات، اقسام مختلف طلاق، فسخ عقد به واسطه عیب‌ها، انفساخ به مثل ارتداد یا اسلام و یا شیر دادن، آمیزش اشتباهی و تمام شدن مدت یا بخشش آن در ازدواج موقت. در همه این‌ها غیر از وفات، شرط است که آمیزش کرده باشد. شاخه: خانواده

بنابراین انواع عده، عبارت است از: ۱. عده فراق و جدایی به مانند طلاق و فسخ و انفساخ عقد دائم ۲. عده وفات ؛ ۳. عده مفقود الاثر ؛ ۴. عده آمیزش اشتباهی . ۵. ۵. عده انقضاء مدت یا بذل مدت در عقد موقت — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): انواع عده شامل عده فراق و جدایی (مانند طلاق و فسخ و انفساخ عقد دائم)، عده وفات، عده مفقود الاثر، عده آمیزش اشتباهی و عده انقضاء مدت یا بذل مدت در عقد موقت می‌شود. شاخه: خانواده

اگر عادت نمی‌بیند، ولی در سن زنانی است که عادت می‌بینند، باید بعد از طلاق سه ماه عده نگه دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر زن عادت ماهیانه نمی‌بیند، ولی در سن زنانی است که عادت می‌بینند، باید بعد از طلاق سه ماه عده نگه دارد. شاخه: خانواده

اگر عادت ماهیانه می‌بیند، بعد از آن‌که در پاکی طلاقش داد، باید به مقداری صبر کند که دو بار حیض ببیند و پاک شود. هنگامی که حیض سوم را دید، عده او تمام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر زن عادت ماهیانه می‌بیند و در پاکی طلاق داده شده، باید به مقداری صبر کند که دو بار حیض ببیند و پاک شود و با دیدن حیض سوم، عده او تمام می‌شود. شاخه: خانواده

اگر عادت نمی‌بیند، ولی در سن زنانی است که عادت می‌بینند، باید بعد از طلاق سه ماه عده نگه دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر زن عادت ماهیانه نمی‌بیند، ولی در سن زنانی است که عادت می‌بینند، باید بعد از طلاق سه ماه عده نگه دارد. شاخه: خانواده

عده ازدواج موقت ـ بعد از تمام شدن مدت یا بخشش آن از طرف شوهر ـ چنان‌چه عادت ماهیانه می‌بیند، به مقدار دو حیض کامل است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عده ازدواج موقت، بعد از تمام شدن مدت یا بخشش آن از طرف شوهر، چنان‌چه زن عادت ماهیانه می‌بیند، به مقدار دو حیض کامل است. شاخه: خانواده