نکتهٔ فقهی: حق فسخ در صورت تخلف از شرط (خیار اشتراط)

خیار اشتراط (خیار تخلّف شرط): تسلّط فروشنده یا خریدار بر فسخ عقد به سبب تخلف مشروطٌ علیه از شرط. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خیار اشتراط، تسلط فروشنده یا خریدار بر فسخ عقد به سبب تخلف مشروطٌ علیه از شرط است. شاخه: مدنی

صحت شرط ضمن عقد منوط به این امور است: مقدور باشد، مشروع باشد، داراى غرض عقلایى درخور اعتنا باشد، مخالف کتاب و سنّت نباشد، منافى مقتضاى عقد نباشد و معلوم باشد (نه مجهول و مبهم) — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): صحت شرط ضمن عقد منوط به این است که شرط مقدور، مشروع، دارای غرض عقلایی درخور اعتنا، مخالف کتاب و سنت نباشد، منافی مقتضای عقد نباشد و معلوم باشد. شاخه: مدنی

خیار اشتراط (خیار تخلّف شرط): تسلّط فروشنده یا خریدار بر فسخ عقد به سبب تخلف مشروطٌ علیه از شرط .

تفاوت خیار اشتراط با خیار شرط آن است که سبب ثبوت‌ خیار اشتراط، تخلف مشروطٌ علیه از شرط و عدم وفا به آن است؛ در حالى که سبب خیار شرط، شرط کردن خیار در عقد است.

موضوع خیار اشتراط، هر عقد لازمى است که متضمن شرط یا شرایط صحیح و لازم الوفا بوده و مشروط علیه از وفا کردن به آن سر باز زده باشد. در این صورت براى مشروط له خیار ثابت مى‌شود. منبع: مصطلحات الفقه، ‌ص ۲۳۹

ثبوت خیار اشتراط با تخلف مشروط علیه از شرط ، اتفاقى است؛ لیکن در اینکه وفا به شرط بر مشروط علیه واجب ، و تخلف از آن گناه است یا نه، اختلاف است. بنابر قول به وجوب وفا، در اینکه به صرف عدم وفا، خیار ثابت مى‌شود یا تنها در صورت عدم امکان تحصیل شرط، حتّى با اجبار مشروط علیه بر وفا به شرط، از سوى حاکم ، اختلاف است. برخى، مشروط له را در صورت عدم وفاى مشروط علیه به شرط ، بین اجبار او به وفا در صورت امکان ، و اعمال حقّ خیار (فسخ عقد) مخیر دانسته‌اند. منبع: مستند الشیعة ج ۱۴، ص ۴۰۹- ۴۱۰

صحت شرط ضمن عقد منوط به این امور است: مقدور باشد، مشروع باشد، داراى غرض عقلایى درخور اعتنا باشد، مخالف کتاب و سنّت نباشد، منافى مقتضاى عقد نباشد و معلوم باشد (نه مجهول و مبهم) منبع: کتاب المکاسب ج ۶، ص ۱۵- ۵۸

خیار اشتراط (خیار تخلّف شرط): تسلّط فروشنده یا خریدار بر فسخ عقد به سبب تخلف مشروطٌ علیه از شرط . — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خیار اشتراط، اختیار فسخ معامله به دلیل تخلف مشروطٌ علیه از شرط است. شاخه: مدنی

ثبوت خیار اشتراط با تخلف مشروط علیه از شرط ، اتفاقى است؛ لیکن در اینکه وفا به شرط بر مشروط علیه واجب ، و تخلف از آن گناه است یا نه، اختلاف است. بنابر قول به وجوب وفا، در اینکه به صرف عدم وفا، خیار ثابت مى‌شود یا تنها در صورت عدم امکان تحصیل شرط، حتّى با اجبار مشروط علیه بر وفا به شرط، از سوى حاکم ، اختلاف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مورد وجوب وفا به شرط و اینکه آیا تخلف از آن گناه است یا خیر، اختلاف نظر وجود دارد. همچنین در اینکه آیا صرف عدم وفا موجب خیار می‌شود یا نیاز به عدم امکان تحصیل شرط حتی با اجبار حاکم است، اختلاف است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)