دکترین
نکتهٔ فقهی: حقوق جنین
جنین مرحله‌ای از رشد در رحم مادر است.از آن در باب‌هاى مختلفى نظیر طهارت، جهاد، تجارت، رهن، وصیت، نکاح، ظهار، لعان، عتق، تدبیر، اقرار، صید و ذباحه، ارث و دیات سخن گفته‌اند.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): جنین دارای حقوقی است که در دیدگاه‌های غیر اسلامی و اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است، از جمله حرمت، حقوق مالی و حق حیات.
شاخه: مدنی
بخش‌های دیگرِ همین مبحث 10
نکتهٔ فقهی: مترادف بودن جنین و حمل در متون فقهی و حقوقی
واژه جنین در متون فقهی و حقوقی مترادف با «حَمْل»، یعنی بچه در رحم مادر از ابتدای بارداری تا تولد، به کار می‌رود
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): واژه جنین در متون فقهی و حقوقی مترادف با «حَمْل» به معنای بچه در رحم مادر از ابتدای بارداری تا تولد به کار می‌رود.
شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · ارتباط با قانون: مادّه ۹۵۷ «قانون مدنی»
نکتهٔ فقهی: اطلاق جنین بر حمل پس از خلقت انسانی
بر پایه کاربردی دیگر در متون فقهی، واژه جنین بر حمل، پس از آنکه خلقت انسانی یابد، اطلاق می‌شود.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بر پایه کاربردی دیگر در متون فقهی، واژه جنین بر حمل، پس از آنکه خلقت انسانی یابد، اطلاق می‌شود.
شاخه: اصول فقه (روش استنباط)
جنین: معنا
برای واژه علقه در منابع لغوی معانی متعددی ذکر شده است، از جمله خون بسته و منجمد و زالو . مفهوم‌اصلی‌آن‌وابستگی‌و تعلق‌چیزی‌به‌چیز دیگر است
منبع: ذیل «جنّ»، چاپ مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم۱۴۰۵ · ج۱، ص۶، تهران۱۳۵۶ ش · غافر/سوره۴۰، آیه۶۷ · ذیل «علق»، چاپ مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم۱۴۰۵
جنین: پیشینه
با این همه، نخستین مکتوبات علمی در این‌باره را به بقراط (متوفی۳۷۷ قم) نسبت داده‌اند. به نظر ارسطو (متوفی ح ۳۲۲ ق م) ، تشکیل شدن جنین ناشی از اختلاط منی با خون قاعدگی زن است.
منبع: ارسطو، فی کون الحیوان: المقالات۱۵ـ۱۹من کتاب الحیوان، ترجمه من الیونانیه الی‌العربیه نُسبت الی یوحنابن بطریق، ص۳۷-۴۲، چاپ یان بروکمان ویوان دروسارت لولوفس، لیدن۱۹۷۱ · ج۱، ص۶۹، چاپ مهدی محقق، تهران۱۳۷۲ ش · ج۱، ص۳ـ۴، تهران۱۳۵۶ ش · ج۱، ص۶۳ـ۷۶، در ثلاث رسائل فی الطب العربی الاسلامی، چاپ محمود حاج قاسم محمد، بغداد: بیت‌الحکمه، ۱۴۲۱/ ۲۰۰۱ · در ثلاث رسائل فی الطب العربی الاسلامی، چاپ محمود حاج قاسم محمد، مقدمه محمود قاسم محمد، ص۱۱، بغداد: بیت‌الحکمه، ۱۴۲۱/ ۲۰۰۱ · ج۱، ص۲۹ـ۴۶، چاپ نورالدین عبدالقادر و هنری جاهیه، الجزائر ۱۳۷۵/۱۹۵۶ · ج۱، ص۷۵ـ۱۷۵، چاپ محمود حاج قاسم محمد، ) بغداد (۱۹۸۰ · ج۱، ص۱۶۲، چاپ محمد زهیر البابا: الاُرجوزه فی الطب، حلب ۱۴۰۴/۱۹۸۴ · ج۱، ص۹۳۳ـ۹۸۳، ( تهران ۱۳۰۶ )
جنین: مراحل تکون
این توده سلولی به درون‌لایه مخاطی رحم نفوذ و از آن تغذیه می‌کند. در آیه ۵ سوره حج ، مرحله مضغه به دو حالت «مُخَلَّقَه» و «غیرمخلقه» تقسیم شده است. مرحله بعد، دمیده شدن روح در جنین است. تمام دستگاه‌های‌بدن‌جنین از چهار ماهگی رشد خود را آغاز می‌کنند و برخی‌از آن‌ها، مانند قلب و دستگاه گوارش، فعال می‌شوند. همچنین فاصله زمانی هر یک از مراحل نطفه، علقه، مضغه و نفخ روح با یکدیگر، چهل روز ذکر شده‌است.
منبع: ج۱، ص۵۷ ـ۶۰، تهران۱۳۵۶ ش · ج۱۱، ص۱۱۰ـ۱۱۱، پیامبر، ج۱۱، تهران) ۱۳۵۰ ش ( · ذیل «مضغ»، چاپ مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم۱۴۰۵ · ذیل‌حج:۵، چاپ‌احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت) بی‌تا ( · ذیل حج :۵، ) استانبول (۱۳۳۵ـ ۱۳۳۸، چاپ افست بیروت ۱۴۰۶/۱۹۸۶ · ذیل حج :۵، چاپ‌احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت) بی‌تا ( · مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۴ · ج۱، ص۱۳۹ـ۱۴۱، تهران۱۳۵۶ ش · سجده/سوره۳۲، آیه۹ · ج۱، ص۸۳، دمشق) بی‌تا (، چاپ افست قم۱۴۰۴ · ج۱، ص۳۷۴ـ ۳۷۵، استانبول ۱۴۰۲/۱۹۸۲
جنین: تعابیر قرآنی
شرح‌های دیگری نیز در منابع تفسیری یا حدیثی برای‌آن ذکر شده‌است، از جمله تاریکی‌های صُلب، رحم و مشیمه ؛ تاریکی‌های شب، رحم و مشیمه تاریکی‌های‌شب، رحم و شکم و موارد دیگر.
منبع: ج۱، ص۱۸۹ـ۱۹۰، ترجمه حسن میانداری، ) بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا ( · سجده/سوره۳۲، آیه۹ · سجده: ۹، چاپ‌احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت) بی‌تا ( · بیروت۱۳۹۰ـ۱۳۹۴/ ۱۹۷۱ـ۱۹۷۴. ذیل سجده: ۹، ص:
۷۲) · طبری، جامع، ذیل سجده: ۹ · انفطار/سوره۸۲، آیه۷ · ذیل انفطار: ۷، قاهره(بی‌تا )، چاپ افست‌تهران(بی‌تا ) · چاپ محمود قاسم محمد، بغداد: بیت الحکمه، ۱۴۲۱/۲۰۰۱ · ذیل انفطار: ۷، چاپ‌احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت) بی‌تا ( · ج۱، ص۸۷، دمشق) بی‌تا (، چاپ افست قم۱۴۰۴ · ذیل انسان: ۶، چاپ یحیی‌مراد، قاهره۱۴۲۵/۲۰۰۴ · ذیل‌انسان: ۶، ج۱۰، جزء ۱۹، قاهره۱۳۸۷/۱۹۶۷، چاپ افست تهران۱۳۶۴ ش · ذیل‌انسان: ۶، بیروت۱۴۰۵/۱۹۸۵ · ج۸۴، ص۲۷۰
جنین: حقوق جنین
بر این‌اساس، هر گونه اسقاط عمدی جنین، به ویژه پس از دمیده شدن روح ، در فقه اسلامی جرم به شمار می‌رود و پرداخت دیه را بر مرتکب آن واجب‌می‌سازد. و در دختر نصف آن است. و اگر گوشت او را نپوشانده باشد و استخوان باشد در آن هشتاد دینار و در مضغه شصت و در علقه چهل و در نطفه اگر در رحم مستقر شده باشد، بیست م. ب.. و در همه این‌ها بین مرد و زن فرقی نیست.» و «دیه اعضای جنین و جراحات او به نسبت دیه‌اش - یعنی از حساب صد - می‌باشد؛ پس در یک دست او پنجاه دینار و در دو دست او صد و در جراحات و شجاج او به همان نسبت است.
و این در صورتی است که روح در او دمیده نشده باشد وگرنه مانند غیر او از زنده‌ها م. ب..» و «اگر فرزند متعدد باشد دیه متعدد می‌باشد؛ پس اگر یک پسر و یک دختر باشد پس دیه یک مرد و یک زن دارد و به همین صورت.
منبع: ج۲، ص۱۱۱، تهران۱۳۸۳ ش · ج۱، ص۲۶۶، بیروت) ۱۹۵۲ (ـ۱۹۸۶ · ج۴، ص۱۶، چاپ عبدالحسین محمدعلی‌بقال، نجف۱۳۸۹/ ۱۹۶۹ · با آخرین اصلاحات و الحاقات، تدوین غلامرضا حجتی اشرفی، تهران۱۳۷۹ش ب. مواد ۴۸۷ تا ۴۹۱ و ۶۲۲ تا ۶۲۴ «قانون مجازات اسلامی») · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۳۸، کتاب الدیات، القول فی اللواحق، الاول · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۳۹، کتاب الدیات، القول فی اللواحق، الاول، مسالة۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۳۹، کتاب الدیات، القول فی اللواحق، الاول، مسالة۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۱۴، کتاب الحدود، الفصل الرابع فی حد المسکر، القول فی احکامه و بعض اللواحق، مسالة۶ · ج۲، ص۴۱۳ـ۴۱۴، بیروت: دار الکتاب العربی، ) بی‌تا (
جنین: احکام فقهی
۹.
۱ - طهارت جنینى که در رحم مادر مرده و امکان سالم بیرون آوردن آن نیست، با قطعه قطعه کردن بیرون آورده مى‌شود. و در این حکم فرقی بین اینکه امید زنده ماندن بچه بعد از بیرون آوردن آن باشد یا نباشد نیست، گرچه مورد تامل است. از این رو، زن را در قبرستان مسلمانان بر پهلوى چپ، پشت به قبله مى‌خوابانند تا روى بچه به سمت قبله باشد. در اینکه این حکم شامل جنینى هم که هنوز روح در آن دمیده نشده، مى‌شود یا نه، اختلاف است. جنین سقط شده مسلمانى که کمتر از چهار ماه دارد بدون غسل و کفن و نماز ، تنها در پارچه‌اى پیچیده و دفن مى‌گردد و اگر چهار ماه یا بیشتر داشته باشد، غسل داده و کفن مى‌شود؛ لیکن بر آن نماز خوانده نمى‌شود. برخى دراین فرض به جاى کفن کردن، تعبیر به پیچیدن در پارچه‌اى کرده‌اند که ظاهر آن عدم وجوب کفن است. تماس با جنین سقط شده‌اى که چهار ماه یا بیشتر دارد موجب غسل مسّ میت است. وجوب غسل در تماس با جنین کمتر از چهار ماه اختلافى است.برخى تصریح به عدم وجوب آن کرده‌اند. صدق مردار بر جنین مرده قبل از دمیده شدن روح، همچنین نجس بودن آن، محل بحث است. برخى بر نجاست آن ادعاى اجماع کرده‌اند. ۹.
۲ - بردگی جنین در اسلام و کفر ، تابع پدر و مادر خویش است؛ بنابر این، اگر مرد کافرى مسلمان شود، لیکن همسر حامله‌اش که بر کفر باقى مانده اسیر گردد، مادر به بردگى گرفته مى‌شود، لیکن جنین به تبع پدر خود، در حکم مسلمان است و به بردگى گرفته نمى‌شود. خرید و فروش جنین در رحم حیوان صحیح نیست. آزاد کردن جنین محکوم به بردگی بابت کفاره ، کفایت از کفّاره نمى‌کند. همچنین انکار جنین سبب لعان نمى‌گردد. ۹.
۳ - رهن هرگاه کنیز یا حیوانى که گرو گذاشته شده حامله گردد، آیا جنین او نیز جزء مال گرو گذاشته شده محسوب مى‌شود یا نه؟ مسئله اختلافى است. قول اوّل منسوب به مشهور است. ۹.
۴ - وقف وقف کردن براى جنین به تنهایى صحیح نیست، لیکن اگر مالى براى افراد موجود و کسانى که بعد متولّد مى‌شوند وقف گردد، صحیح است. ۹.
۵ - وصیت،اقرار،ارث وصیت کردن براى جنین، هرچند روح در آن دمیده نشده باشد، صحیح است؛ لیکن استقرار آن منوط به زنده متولد شدن او است، وگرنه، وصیت باطل است. جنین به شرط زنده به دنیا آمدن ارث مى‌برد؛ هرچند پس از آن بمیرد. در صورتى که پسر یا دختر بودن جنین و نیز تعدّد یا یکى بودن آن نامعلوم باشد سهم دو پسر- به جهت احتیاط - کنار گذاشته مى‌شود. همچنین اقرار به نفع جنین در صورتى که اشاره به سبب محتمل بکند، مانند وصیت و ارث، بلکه در فرض عدم اشاره به سبب نیز صحیح است. ۹.
۶ - نامگذاری نام گذاری براى جنین مستحب است. با معلوم بودن جنسیت او، نامى از همان جنس برایش انتخاب مى‌گردد؛ و در صورت معلوم نبودن، از نام‌هاى مشترک میان دختران و پسران استفاده مى‌شود. نام گذارى جنین به محمّد مستحب است. در اینکه با استثنا نیز آزاد مى‌شود یا نه، اختلاف است. مسئله اختلافى است. ۹.
۸ - تذکیه تذکیه جنین به تذکیه حیوان است، به شرط آنکه روح در آن دمیده نشده و خلقتش تمام باشد. آیا در صورت دمیده شدن روح در آن نیز همین حکم را دارد؟ مسئله اختلافى است.
منبع: ج۳، ص۷۲، ج۱، ص۱۲۸، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علی‌محمد معوض، بیروت( بی‌تا) · ج۸، ص۵۹۰، بیروت: دار الکتاب العربی، ) بی‌تا ( · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۴، ص۳۷۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲. تحریرالوسیلة، ج۱، ص۹۳، کتاب الطهارة، االقول فی الدفن، مسالة۷ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۴، ص۲۹۷-۲۹۹ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۴، ص۲۹۸ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۴، ص۱۱۰-۱۱۵ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۵، ص۳۴۵ · مستمسک العروة ج۱، ص۳۳۳ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۲۱، ص۱۴۳-۱۴۴ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۲۴، ص۱۵۴ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۲۲، ص۴۴۰ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۳، ص۲۰۱ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۴، ص۱۳ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۲۵، ص۲۲۹-۲۳۰ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۲۸، ص۲۷ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۲۸، ص۳۸۷ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۹، ص۷۰-۷۳ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۵، ص۱۲۲-۱۲۳ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۱، ص۲۵۵ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۴، ص۱۷۸ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۴، ص۲۱۰ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۴، ص۲۵۱ · محمد حسن بن باقر نجفی، جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۸۰-۱۸۴
جنین: کاربرد در تحقیقات پزشکی
مسائل‌اخلاقی مربوط به کاربرد رویان و بافت‌های‌جنینی، مورد توجه ادیان و حقوق‌دانان قرار گرفته‌است، هر چند برخی‌از آنان‌اساساً با این گونه پژوهش‌ها مخالف اند، زیرا آن را با کرامت انسانی سازگار نمی‌دانند. تولید یک ردیف سلول از سلول‌های بنیادی، کلونینگ نامیده می‌شود. سلول‌های بنیادی توانایی تولید هر نوع سلول انسانی را دارند.
منبع: ج۱، ص۲۸۳ـ۲۹۴، ترجمه محمد ضرغام، تهران۱۳۸۱ ش · ج۱، ص۲۸۳، ترجمه محمد ضرغام، تهران۱۳۸۱ ش · ج۱، ص۲۸۳، ترجمه محمد ضرغام، تهران۱۳۸۱ ش · ج۱، ص۲۸۳ـ ۲۸۴، ترجمه محمد ضرغام، تهران۱۳۸۱ ش · ج۱، ص ۷۸۳ ـ ۸۲۹، مجله‌الحقوق، سال۲۲، ش۲ (۱۹۹۸)
جنین: محدودیت‌های قانونی و شرعی
در گزارش پولکینگ هورن، رضایت نامه گرفتن از پدر ضروری نیست. برخی فقها، با استناد به احادیث ، بر آن‌اند که جنین بلافاصله بعد از لقاح حق حیات دارد؛ بنابراین، آزمایش‌های پزشکی بر روی تخمک‌های بارور شده و از بین بردن آن‌ها ممنوع است.
منبع: ج۱، ص۲۸۷ـ ۲۸۸، ترجمه محمد ضرغام، تهران۱۳۸۱ ش · ج۱، ص۲۹۰، ترجمه محمد ضرغام، تهران۱۳۸۱ ش · ج۱، ص۱۴۱، مجله الشریعه و الدراسات الاسلامیه، ش۱۷ (ذیقعده۱۴۱۰) · ج۱، ص۳۵۵ـ۳۶۰، در السیاسه الصحیحه، الاخلاقیات و القیم الانسانیه من منظور اسلامی، تحریر احمد رجائی جندی، کویت: المنظمه الاسلامیه للعلوم الطبیه، ۱۹۹۷ · ج۱، ص۱۱۸ـ۱۲۷، مجله الشریعه و الدراسات الاسلامیه، ش۱۷ (ذیقعده۱۴۱۰) · ج۱، ص۴۹، تهران۱۳۸۳ ش
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.