نکتهٔ فقهی: خیار تأخیر در کالاهای فاسدشدنی (خضر (سبزیجات))

پرداخت زکات آنچه از زمین می‌روید و با کیل یا وزن داد و ستد می‌گردد در غیر گندم، جو، خرما و کشمش، مستحب است. خضر همچون سبزیها، خیار و بادمجان که زود فاسد می‌شوند از این حکم استثنا شده‌اند؛ بدین معنا که پرداخت زکات آنها استحباب ندارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پرداخت زکات برای محصولاتی که از زمین می‌رویند و با کیل یا وزن معامله می‌شوند، به جز گندم، جو، خرما و کشمش، مستحب است. سبزیجات و صیفی‌جات که زود فاسد می‌شوند، از این حکم مستثنی هستند و پرداخت زکات برای آنها استحباب ندارد. شاخه: اموال و مالکیت

صلح بر میوه‌ها و سبزیجات‌ و غیر آن‌ها قبل از وجودشان ولو نسبت به یک سال و بدون ضمیمه جایز است، اگرچه بیع آن‌ها (به این صورت) جایز نمی‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): صلح بر میوه‌ها و سبزیجات، حتی قبل از وجود آنها و برای یک سال، بدون ضمیمه جایز است، اگرچه بیع آنها در این حالت جایز نیست. شاخه: تجارت

خرید و فروش خضر همچون خیار، خربزه و بادمجان قبل از به ثمر نشستن‌ جایز نیست؛ لیکن پس از ریزش گل آن و نمایان شدن میوه‌اش به صورت یک برداشت یا بیشتر صحیح است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خرید و فروش محصولاتی مانند خیار، خربزه و بادمجان قبل از به ثمر نشستن جایز نیست، اما پس از ریزش گل و نمایان شدن میوه به صورت یک برداشت یا بیشتر، صحیح است. معامله سبزیجاتی که میوه‌شان در دل زمین است به دلیل مجهول بودن، بنابر قولی صحیح نیست. شاخه: تجارت

خرید و فروش خضر همچون تره و نعنا که پس از چیدن دوباره می‌رویند پس از رویش به صورت یک چین یا بیشتر صحیح است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خرید و فروش محصولاتی مانند تره و نعنا که پس از چیدن دوباره می‌رویند، پس از رویش به صورت یک چین یا بیشتر صحیح است. شاخه: تجارت

مساقات بر درختان صحیح است؛ لیکن بر مثل خضر که در زمین ریشه ثابت ندارند صحیح نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مساقات بر درختان صحیح است، اما بر محصولاتی مانند خضر که در زمین ریشه ثابت ندارند، صحیح نیست. شاخه: تجارت

چیزی را که انسان پیدا کرده، چنانچه از فاسد شدنیها همچون خضر باشد، می‌تواند پس از تعیین قیمت و به ذمه گرفتن آن در آن تصرّف کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر شیء پیدا شده (لقطه) از فاسدشدنی‌ها مانند خضر باشد، یابنده می‌تواند پس از تعیین قیمت و به ذمه گرفتن آن، در آن تصرف کند. احتیاط مستحب آن است که بیع آن با اذن حاکم شرع باشد و احتیاط واجب آن است که تا زمان خوف خرابی نگهداری شود. تعریف آن ساقط نمی‌شود و باید خصوصیات آن را حفظ کرده و یک سال تعریف کند. در صورت آمدن مالک، ثمن یا قیمت آن به او داده می‌شود و در صورت عدم آمدن مالک، چیزی بر یابنده نیست. شاخه: اموال و مالکیت

خَضِر به فتح خاء و کسر ضاء همان سبزیجات است. از احکام آن در بابهای زکات ، حج ، تجارت ، مساقات و لقطه سخن گفته‌اند.

خضر به انواع سبزی که در زمین ریشه ندارند اطلاق می‌شود، مانند سبزیها، خیار، خربزه و بادمجان.

۲. ۱ - خضر در زکات پرداخت زکات آنچه از زمین می‌روید و با کیل یا وزن داد و ستد می‌گردد در غیر گندم ، جو ، خرما و کشمش ، مستحب است. خضر همچون سبزیها، خیار و بادمجان که زود فاسد می‌شوند از این حکم استثنا شده‌اند؛ بدین معنا که پرداخت زکات آنها استحباب ندارد. » ۲. ۲ - خضر در حج در لزوم اجتناب محرم از سبزیهای خوش بو ، همچون ریحان و نعنا اختلاف است. برخی معاصران ، احتیاط را در اجتناب از آن، و برخی، خوردن آن بدون بوییدن را بی اشکال دانسته‌اند. ۲. ۳ - خضر در تجارت اگر کسی کالایی را که زود فاسد می‌شود، مانند سبزیها، بفروشد، در صورتی که خریدار آن را تحویل نگرفته و بهای آن را نپرداخته است، تا شب صبر می‌کند و با داخل شدن شب می‌تواند معامله را فسخ نماید. خرید و فروش خضر همچون خیار، خربزه و بادمجان قبل از به ثمر نشستن‌ جایز نیست؛ لیکن پس از ریزش گل آن و نمایان شدن میوه‌اش به صورت یک برداشت یا بیشتر صحیح است. مرجع تشخیص مقدار یک برداشت عرف است؛ لیکن معامله سبزیهایی همچون هویج و شلغم که میوه‌شان در دل زمین است به جهت مجهول بودن بنابر قول گروهی صحیح نیست. برخی آن را صحیح دانسته‌اند. خرید و فروش خضر همچون تره و نعنا که پس از چیدن دوباره می‌رویند پس از رویش به صورت یک چین یا بیشتر صحیح است. بنابر مشهور ، کسی که درخت میوه یا خضر در مسیر عبورش قرار دارد با شرایطی- از جمله عدم علم یا ظن به نارضایتی صاحبش- می‌تواند به قدر متعارف از آن بخورد. ۲. ۴ - خضر در مساقات مساقات بر درختان صحیح است؛ لیکن بر مثل خضر که در زمین ریشه ثابت ندارند صحیح نیست. ۲. ۵ - خضر در لقطه چیزی را که انسان پیدا کرده، چنانچه از فاسد شدنیها همچون خضر باشد، می‌تواند پس از تعیین قیمت و به ذمه گرفتن آن در آن تصرّف کند. و احتیاط (واجب) آن است که تا آخر وقتی که خوف خراب شدن می‌رود نگهدارد، بلکه وجوب آن خالی از قوت نیست. و در هر صورت، تعریف آن ساقط نمی‌شود، پس خصوصیات و صفات آن را قبل از آن‌که آن را بخورد یا بفروشد حفظ می‌کند سپس یک سال تعریف می‌کند، پس اگر صاحبش آمد و او هم آن را فروخته بود ثمنش را به مالک می‌دهد و اگر آن را خورده بود قیمت آن را غرامت می‌دهد و اگر نیامد چیزی بر او نیست.» منبع: جواهر الکلام، ج۱۵، ص۶۹-۷۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۳۳۲، کتاب الزکاة، القول فیما تجب فیه الزکاة و ما تستحب، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهر الکلام، ج۱۸، ص۳۲۷-۳۲۸ · کتاب المکاسب، ج۵، ص۴۲۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۶۱، کتاب البیع، القول فی الخیارات، الخامس خیارالتاخیر، مسالة۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۹۹، کتاب الصلح، مسالة۱۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهر الکلام، ج۲۴، ص۷۷-۷۹ · الدروس الشرعیة، ج۳، ص۲۳۸ · جواهر الکلام، ج۲۴، ص۷۹ · جواهر الکلام، ج۲۴، ص۱۲۷-۱۳۲ · جواهر الکلام، ج۲۴، ص۵۳ · مهذّب الاحکام، ج۲۳، ص۳۲۹-۳۳۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۴۵، کتاب اللقطة، القول فی لقطة غیر الحیوان، مسالة۱۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش