نکتهٔ فقهی: خیار رؤیت برای فروشنده (بیع خیار رویت)

معیّن کردن مقدار آنچه که با پیمانه یا وزن یا شمردن،‌اندازه‌گیری می‌شود با یکی از آن‌ها، در مورد هر دو عوض ( مبیع و ثمن )، پس نه مشاهده کافی است و نه‌اندازه‌گیری آن ب. غ. آنچه که با آن‌اندازه‌گیری می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در بیع، مقدار آنچه با پیمانه، وزن یا شمردن اندازه‌گیری می‌شود، باید با یکی از این روش‌ها معین گردد و صرف مشاهده یا اندازه‌گیری با روشی غیر از متعارف کافی نیست. شاخه: مدنی

جایز است که به خبر دادن بایع در مقدار مبیع، اعتماد شود؛ پس آن را بنابر آنچه او خبر داده است می‌خرد و اگر معلوم شود که کم است مشتری اختیار فسخ دارد، که اگر فسخ نماید باید تمام ثمن را برگرداند، و اگر آن را امضاء نماید، به مقدار نقص، از ثمن کاسته می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر مشتری بر اساس خبر بایع، مبیع را خریداری کند و سپس معلوم شود که مقدار آن کمتر از حد اعلام شده است، مشتری حق فسخ معامله را دارد و در صورت فسخ، باید تمام ثمن را برگرداند؛ اما اگر معامله را امضا کند، به میزان نقص از ثمن کاسته می‌شود. شاخه: مدنی

در آن چیزی که فروش آن به طور «بار» متعارف است، مشاهده کفایت می‌کند، مانند کاه و علف و یونجه و مانند بعضی از انواع هیزم. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مواردی که فروش کالا به صورت «بار» متعارف است، مانند کاه، علف، یونجه و برخی انواع هیزم، مشاهده کالا برای صحت بیع کفایت می‌کند. همچنین در مورد مایعات و داروهایی که در ظروف و شیشه‌ها به صورت متعارف فروخته می‌شوند، مشاهده در همان حالت کفایت می‌کند. شاخه: مدنی

خیار رؤیت در موردی است که چیزی را که ندیده به توصیف بخرد سپس آن را بر خلاف آنچه که توصیف شده بیابد؛ به این معنی که ناقص‌تر از آنچه که وصف شده بود باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر مشتری کالایی را بدون مشاهده و صرفاً بر اساس توصیف خریداری کند و سپس آن را ناقص‌تر از آنچه توصیف شده یا متفاوت با آنچه قبلاً دیده بود بیابد، حق فسخ معامله (خیار رؤیت) برای او ثابت است. شاخه: مدنی

مورد این خیار، بیع عین مشخصی است که در وقت خریدوفروش، غایب بوده است. و در صحت این معامله، یا دیدن سابق شرط است - درصورتی‌که به بقای آن صفات اطمینان باشد، وگرنه مورد اشکال است - و یا تعریف کردن آن به‌طوری‌که عرفاً جهل را از آن بر طرف کند — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در بیع عین مشخصی که در زمان معامله غایب است، صحت معامله مشروط به دیدن سابق (با اطمینان به بقای صفات) یا توصیف دقیق آن به گونه‌ای است که جهل عرفی را برطرف کند و اطمینان لازم را با ذکر جنس، نوع و صفات ایجاد نماید. شاخه: مدنی

بیع خیار رؤیت به خرید و فروش چیزی با بیان وصف و جنس آن بدون مشاهده گفته می شود.

از جمله شروط بیع است «معیّن کردن مقدار آنچه که با پیمانه یا وزن یا شمردن،‌اندازه‌گیری می‌شود با یکی از آن‌ها، در مورد هر دو عوض ( مبیع و ثمن )، پس نه مشاهده کافی است و نه‌اندازه‌گیری آن ب. غ. آنچه که با آن‌اندازه‌گیری می‌شود.» و «جایز است که به خبر دادن بایع در مقدار مبیع، اعتماد شود؛ پس آن را بنابر آنچه او خبر داده است می‌خرد و اگر معلوم شود که کم است مشتری اختیار فسخ دارد، که اگر فسخ نماید باید تمام ثمن را برگرداند، و اگر آن را امضاء نماید، به مقدار نقص، از ثمن کاسته می‌شود.» البته «در آن چیزی که فروش آن به طور «بار» متعارف است، مشاهده کفایت می‌کند، مانند کاه و علف و یونجه و مانند بعضی از انواع هیزم. البته اگر در بعضی از شهرها فروش همه نوع هیزم به طور بار متعارف باشد مشاهده (در همه نوع) کفایت می‌کند. و مانند آن است بسیاری از مایعات و داروهایی که در ظرف‌ها و شیشه‌ها می‌باشند و بیع آن‌ها این‌چنین متعارف است، بیع آن‌ها مادامی‌که در آن ظروف و شیشه‌ها قرار دارند مانعی ندارد و مشاهده در بیع آن‌ها کفایت می‌کند. بلکه ظاهر آن است که گوسفندی که ذبح شده قبل از آنکه پوست آن کنده شود، مشاهده در آن کفایت می‌کند و بعد از کندن پوست، احتیاج به وزن کردن دارد. و خلاصه گاهی وضع یک چیز به اختلاف حالات و محل‌ها مختلف می‌شود؛ پس چیزی در محلی و در حالی وزن شدنی است و در محل دیگر و حال دیگر چنین نیست. و همچنین است حال در چیز شمردنی منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۸، کتاب البیع، القول فی شروط العوضین، الثانی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۸، کتاب البیع، القول فی شروط العوضین، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۸، کتاب البیع، القول فی شروط العوضین، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

خیار رؤیت در موردی است که چیزی را که ندیده به توصیف بخرد سپس آن را بر خلاف آنچه که توصیف شده بیابد؛ به این معنی که ناقص‌تر از آنچه که وصف شده بود باشد. و همچنین در جایی است که آن را بر خلاف آنچه سابقاً دیده بیابد، پس برای او خیار فسخ ‌ ثابت است. و در جایی که چیزی را با توصیف شخص دیگری بفروشد سپس آن را بیش از آن تعریف بیابد یا بیش از آنچه که سابقاً آن را دیده بیابد یا ثمن را بر خلاف تعریفی که شده بود یعنی ناقص‌تر از آن بیابد، که (فروشنده) در این موارد خیار فسخ دارد. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۶۱، کتاب البیع، القول فی الخیارات، السادس خیار الرؤیة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

مورد این خیار، بیع عین مشخصی است که در وقت خریدوفروش، غایب بوده است. و در صحت این معامله، یا دیدن سابق شرط است - درصورتی‌که به بقای آن صفات اطمینان باشد، وگرنه مورد اشکال است - و یا تعریف کردن آن به‌طوری‌که عرفاً جهل را از آن بر طرف کند؛ به اینکه از توصیف او اطمینانی که موجب رفع جهالت است - با ذکر جنس و نوع و صفات آن که با اختلاف آن‌ها، قیمت‌ها و رغبت‌های مردم مختلف می‌شود - حاصل گردد. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۶۱، کتاب البیع، القول فی الخیارات، السادس خیار الرؤیة، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش