نکتهٔ فقهی: کفالت به عنوان تعهد بر احضار (احضار (فقه))

احضار از مادّه «حضر» و در لغت به‌معنای حاضر کردن و فراخواندن، [۱] لسان العرب ج۴، ص‌۱۹۶. [۲] الصحاح ج‌۲، ص‌۶۳۳. [۳] فرهنگ فارسی ج۱، ص‌۱۵۹. و در اصطلاح حقوق ، عبارت است از فراخواندن مدّعا علیه یا نماینده او یا شاهد دعوی و مانند آن‌ها به‌وسیله دادگاه یا مرجع صالحی دیگر [۴] ترمینولوژی حقوق ج‌۱، ص‌۱۸۵. جهت بازجویی ، پاسخ به اتّهام ، ادای شهادت را گویند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): احضار در اصطلاح حقوقی به معنای فراخواندن مدعی‌علیه، نماینده او، شاهد دعوی و مانند آن‌ها توسط دادگاه یا مرجع صالح دیگر جهت بازجویی، پاسخ به اتهام یا ادای شهادت است. شاخه: آیین دادرسی

در حقوق، شرایطی را برای احضار این افراد برشمرده‌اند؛ از‌جمله: ۱.‌ وجود قراین کافی از سوی شخص برای احضار؛ ۲.‌ کتبی بودن احضار؛ ۳. قید کردن مشخّصات دقیق احضار شده، تاریخ و محلّ حضور و نتیجه عدم حضور و محکمه احضارکننده؛ ۴.‌ حضور شخص احضار شونده و اثبات عذر خود در‌صورت عدم امکان. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برای احضار افراد در حقوق، شرایطی از جمله وجود قراین کافی، کتبی بودن احضار، قید مشخصات دقیق احضار شده، تاریخ و محل حضور، نتیجه عدم حضور و محکمه احضارکننده، و لزوم حضور شخص احضار شونده یا اثبات عذر در صورت عدم امکان، برشمرده شده است. شاخه: آیین دادرسی

احضار در مواردى مستحب است مانند؛ احضار علما در مجلس صدور حکم توسط قاضى براى پیشگیرى و مصونیت از خطا [۱۰] جواهرالکلام ج۴۰، ص۷۷. و احضار دو گواه آشنا به مسائل قصاص هنگام اجراى آن. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): احضار در مواردی مانند احضار علما در مجلس صدور حکم توسط قاضی برای پیشگیری از خطا و احضار دو گواه آشنا به مسائل قصاص هنگام اجرای آن، مستحب است. شاخه: آیین دادرسی

اگر حاکم، جهت اقامه حدّ به دنبال زن حامله بفرستد، یا از آن زن به‌واسطه کاری که موجب حدّ باشد، نام برده شود، پس حاکم جهت تحقیق ، او را احضار نماید و این زن بترسد و حملش را سقط نماید بنابر اقوی دیه جنین بر بیت‌المال است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر حاکم برای اقامه حد، زن حامله‌ای را احضار کند و زن از ترس حمل خود را سقط نماید، دیه جنین بر بیت‌المال است. شاخه: کیفری

اگر ایلاء با شرایطش تمام شود، پس اگر زوجه با وجود خودداری شوهر از نزدیکی با او صبر کند کلامی نیست، وگرنه زن حق دارد که مرافعه را نزد حاکم ببرد و حاکم زوج را احضار کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت ایلاء با شرایط آن، اگر زوجه با وجود خودداری شوهر از نزدیکی صبر نکند، حق دارد مرافعه را نزد حاکم ببرد و حاکم زوج را احضار کند. شاخه: خانواده

اگر برای فردی از رعیت دعوایی بر قاضی باشد پس مرافعه را به پیش قاضی دیگر ببرد دعوایش مسموع است و باید قاضی را احضار نماید؛ و اجابت آن بر قاضی واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر فردی از رعیت دعوایی بر قاضی داشته باشد و مرافعه را به قاضی دیگری ببرد، دعوایش مسموع است و قاضی دوم باید قاضی اول را احضار کند و اجابت آن بر قاضی اول واجب است. شاخه: آیین دادرسی

اگر بچه ممیز تظلّمش را نزد قاضی ببرد، پس اگر ولیّ داشته باشد او را جهت طرح‌ دعوی احضار می‌کند وگرنه مدعی علیه را ولایةً احضار می‌نماید یا قیّمی را برایش منصوب می‌نماید یا وکیلی را در دعوی وکالت می‌دهد یا خود او متکفّل دعوی می‌شود و منکر را اگر بیّنه‌ای نباشد قسم می‌دهد و اگر منکر قسم را رد نماید قسم صغیر اثری ندارد و اگر وکیل یا ولیّ ادعای صغیر را صحیح بدانند برای آن‌ها جایز است که قسم بخورند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر بچه ممیز تظلم خود را نزد قاضی ببرد، قاضی ولی او را برای طرح دعوی احضار می‌کند و در صورت عدم وجود ولی، مدعی‌علیه را احضار می‌کند یا قیمی برای صغیر منصوب می‌کند یا وکیلی در دعوی وکالت می‌دهد یا خود متکفل دعوی می‌شود. شاخه: آیین دادرسی

اگر دعوی از مدعی تمام شود، پس اگر از حاکم بخواهد که مدعی علیه را حاضر نماید، حاکم باید او را احضار کند و تاخیر غیرمتعارف آن جایز نیست. و در صورت نخواستن مدعی و نبودن قرینه‌ای که بر خواست او دلالت کند، ظاهر آن است که دعوی متوقف می‌شود تا مدعی، احضار او را مطالبه نماید. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر دعوای مدعی تمام شود و او از حاکم بخواهد که مدعی‌علیه را حاضر کند، حاکم باید او را احضار کند و تأخیر غیرمتعارف جایز نیست. در صورت عدم درخواست مدعی و نبود قرینه، دعوی متوقف می‌شود تا مدعی احضار را مطالبه کند. شاخه: آیین دادرسی

فراخوانی شخص از سوی قاضی یا مرجع صلاحیت‌دار دیگر را احضار گویند. از عنوان احضار، در باب ‌هایى مانند کفالت ، قضاء ، حدود و قصاص ، سخن رفته است.

احضار از مادّه «حضر» و در لغت به‌معنای حاضر کردن و فراخواندن، و در اصطلاح حقوق ، عبارت است از فراخواندن مدّعا علیه یا نماینده او یا شاهد دعوی و مانند آن‌ها به‌وسیله دادگاه یا مرجع صالحی دیگر جهت بازجویی ، پاسخ به اتّهام ، ادای شهادت را گویند. منبع: لسان العرب ج۴، ص‌۱۹۶ · ترمینولوژی حقوق ج‌۱، ص‌۱۸۵

در حقوق، شرایطی را برای احضار این افراد برشمرده‌اند؛ از‌جمله: ۱.‌ وجود قراین کافی از سوی شخص برای احضار؛ ۲.‌ کتبی بودن احضار؛ ۳. قید کردن مشخّصات دقیق احضار شده، تاریخ و محلّ حضور و نتیجه عدم حضور و محکمه احضارکننده؛ ۴.‌ حضور شخص احضار شونده و اثبات عذر خود در‌صورت عدم امکان. منبع: قوانین و مقررات جزائی، ص‌۳۷‌ـ‌۶۹‌

در قرآن کریم ، واژه احضار به‌کار نرفته؛ امّا مشتقّات گوناگون آن در آیاتی چون: «یَومَ تَجِدُ کُلُّ نَفس مّا عَمِلَت مِن خَیر مُحضَرًا» و «فَکَذَّبوهُ فَاِنَّهُم لَمُحضَرون» آمده است که در همه این آیات ، احضار به‌ معنای لغوی بوده است و به‌معنای اصطلاحی آن ربطی ندارد؛ ولی واژه‌ها و تعبیرات دیگری مانند: «دعُوا» و «فأتوا به» در قرآن به‌کار رفته که به‌معنای اصطلاحی این موضوع اشاره دارد. در این آیات، قرآن ضمن اشاره به جواز احضار افراد و برخی احکام آن، از مواردی از احضار در امّت‌های پیشین نیز سخن به‌میان آورده است؛ امّا از آن‌جا که نهاد حکومت و قضا در جوامع گذشته ، ابتدایی یا با عصر حاضر متفاوت بوده است، چه بسا تفکیکی بین قوا در این جوامع وجود نداشته و در بیش‌تر این موارد، احضارکننده همان حاکم و رئیس دولت بوده است. منبع: آل‌عمران/سوره۳، آیه۳۰ · صافات/سوره۳۷، آیه۱۲۷ · بقره/سوره۲، آیه۲۸۲ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۶۱

احضار در مواردى مستحب است مانند؛ احضار علما در مجلس صدور حکم توسط قاضى براى پیشگیرى و مصونیت از خطا و احضار دو گواه آشنا به مسائل قصاص هنگام اجراى آن. منبع: جواهرالکلام ج۴۰، ص۷۷ · الروضة البهیة ج۱۰، ص۹۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۷۱، کتاب القصاص، القول فی کیفیة الاستیفاء، مسالة۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

اگر حاکم، جهت اقامه حدّ به دنبال زن حامله بفرستد، یا از آن زن به‌واسطه کاری که موجب حدّ باشد، نام برده شود، پس حاکم جهت تحقیق ، او را احضار نماید و این زن بترسد و حملش را سقط نماید بنابر اقوی دیه جنین بر بیت‌المال است. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۱۵، کتاب الحدود، الفصل الرابع فی حد المسکر، القول فی احکامه و بعض اللواحق، مسالة۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

۱- اگر ایلاء با شرایطش تمام شود، پس اگر زوجه با وجود خودداری شوهر از نزدیکی با او صبر کند کلامی نیست، وگرنه زن حق دارد که مرافعه را نزد حاکم ببرد و حاکم زوج را احضار کند. ۲- اگر برای فردی از رعیت دعوایی بر قاضی باشد پس مرافعه را به پیش قاضی دیگر ببرد دعوایش مسموع است و باید قاضی را احضار نماید؛ و اجابت آن بر قاضی واجب است. ۳- اگر بچه ممیز تظلّمش را نزد قاضی ببرد، پس اگر ولیّ داشته باشد او را جهت طرح‌ دعوی احضار می‌کند وگرنه مدعی علیه را ولایةً احضار می‌نماید یا قیّمی را برایش منصوب می‌نماید یا وکیلی را در دعوی وکالت می‌دهد یا خود او متکفّل دعوی می‌شود و منکر را اگر بیّنه‌ای نباشد قسم می‌دهد و اگر منکر قسم را رد نماید قسم صغیر اثری ندارد و اگر وکیل یا ولیّ ادعای صغیر را صحیح بدانند برای آن‌ها جایز است که قسم بخورند. اگر دعوی از مدعی تمام شود، پس اگر از حاکم بخواهد که مدعی علیه را حاضر نماید، حاکم باید او را احضار کند و تاخیر غیرمتعارف آن جایز نیست. و در صورت نخواستن مدعی و نبودن قرینه‌ای که بر خواست او دلالت کند، ظاهر آن است که دعوی متوقف می‌شود تا مدعی، احضار او را مطالبه نماید. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۸۴، کتاب الایلاء، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۳۶، کتاب القضاء، القول فی صفات القاضی و ما یناسب ذلک، مسالة۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۳۹، کتاب القضاء، القول فی شروط سماع الدعوی، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۴۳، کتاب القضاء، القول فی شروط سماع الدعوی، مسالة۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

کفالت ، تعهد و التزام برای شخصی است به اینکه کسی را که آن شخص حقی بر او دارد احضار کند. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۷، کتاب الحوالة و الکفالة، القول فی الکفالة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش