بند نخست - طرفینی بودن دعوا

اولین و مهمترین ویژگی هر دعوایی دو طرفه بودن آن است. به مانند آنچه که در باب تعهد و قرارداد متصور است و فرضی بدیهی محسوب می گردد، دعوا بدون تصور دست کم دو طرف آن ممکن نیست. برای این که بتوان موضوعی را به عنوان دعوا تلقی و آثار قانونی مترتب بر آن را در دادرسی به اجرا گذاشت، دست کم وجود یک مدعی و یک مدعی علیه لازم است. قطع نظر از آنچه که در مورد شرط ذینفعی خواهان و ضرورت توجه دعوا به خوانده در مباحث آتی خواهیم گفت طرح و بیان این نکته اهمیت دارد که بدانیم دو طرفه بودن دعوا مانند ویژگی نهادی نظیر قراردادها است که آن نیز از ماهیتی دو طرفه برخوردار است. بنابراین همین ویژگی موجب میشود که بسیاری از حقوقدانان هر دعوایی را عمل حقوقی بپندارند که موجد یک رابطه حقوقی میان طرفهای آن میشود. توجه به عنوان و نوع دعوا از آن جهت واجد اهمیت است که به هر روی نمی توان آن را تنها ادعایی قابل طرح از سوی خواهان تلقی و در واقع آن را مستقل و بدون ارتباط با طرف یا اطراف دیگر قضیه دانست. به همین ترتیب شناخت دعوا و ارتباط آن با طرف با طرفهای دیگر به این لحاظ در خور بررسی و تحلیل است که اصولاً بدون تصور طرف دیگر یا شخصی که بتوان موضوع دعوا را از او مطالبه و استیفاء کرد ماهیت وجودی ندارد و اساساً قابل طرح نخواهد بود. بنابراین تصور دعوا بدون وجود حداقل دو طرف، ممکن نمی گردد و اصولاً نمیتوان دعوایی را فرض کرد که بدون طرف یا طرف های دیگر که خوانده یا مدعی علیه نامیده میشوند بتوان آن را اقامه و مطرح نمود. همانطور که در بالا گفتیم این مطلب همان وضعیتی است که در باب عقود و تعهدات نیز مصداق دارد <a class="artref" href="/ماده/ماده-183-a_0815110235828">ماده ۱۸۳ قانون مدنی</a> همچنان که برخی از علمای حقوق مدنی نیز بر این امر تاکید ورزیده اند تعهد همواره و حداقل دو طرف دارد متعهد و متعهدله مادتین ۲۲۱ و ۲۲۶ قانون مدنی). ۱ تقریرات استاد فقید و فرزانه جناب دکتر مهدی شهیدی در درس حقوق مدنی پیشرفته مقطع دکتری دانشکده