ضمان درک (فقه): اثر

اثر ضمان عهده در صورتی که متعلق ضمان ( مضمون به ) از اعیان باشد - نه دیون - نقل ذمّه به ذمّه نخواهد بود؛ زیرا عین خارجی در ذمّه مضمون عنه نیست تا به ذمّه ضامن منتقل شود؛ بلکه در این فرض، ضمان به معنای ضمّ ذمّه است؛ در نتیجه مضمون له می‌تواند به هر یک از ضامن و مضمون عنه رجوع و حق خود را مطالبه کند. بنابر قول به این‌که این قسم ضمان، ضمان عرفی باشد، ضمان نه نقل ذمّه به ذمّه است و نه ضمّ ذمّه به ذمّه؛ زیرا ذمّه اولی مشغول به چیزی نیست که ذمّه دومی به آن اضافه شود، بلکه ضمّ ضمانی (مسئولیت و تعهد) به ضمانی دیگر است. هرگاه معلوم شود که همه کالای فروخته شده مال دیگری است، خریدار می‌تواند به ضامن رجوع کند و بهای پرداختی را از او بگیرد؛ لیکن چنان‌چه بعض آن مال دیگری باشد، خریدار می‌تواند بخشی از ثمن را که در ازای آن بعض قرار می‌گیرد از ضامن مطالبه کند و نسبت به باقی مانده کالا که مال فروشنده است، حق فسخ دارد و اگر معامله را فسخ کند، به قول مشهور، می‌تواند باقی ثمن را از فروشنده بگیرد نه از ضامن. آیا ضمانت دَرَک نسبت به آن‌چه خریدار در ملک خریداری شده، احداث کرده، از قبیل ساختمان و درخت ، در صورتی که معلوم شود آن ملک ، مال دیگری است و مالک ، ساختمان را خراب کند و درخت را بکند، صحیح است؟ مسئله اختلافی است. منبع: ایضاح الفوائد، ج۲، ص۸۱ · مبانی العروة (المساقاة)، ص۲۰۴ - ۲۰۵ · جواهر الکلام، ج۲۶، ص۱۴۸