ولایت بر کودک: انواع ولایت در حقوق مدنی

در حقوق مدنی، ولیّ به دو قسم تقسیم شده است: ۴. ۱ - ولیّ عام ولیّ عام کسی است که امور مربوط به عموم افراد را در حدود قانون انجام می‌دهد. حاکم ، ولیّ عام است و او کسی است که از طرف مرجع صلاحیت‌دار به این سمت برگزیده شده باشد. اکنون سمت حاکم را، دادرس و دادستان برعهده دارند و قانون، امور معیّنی را به هر یک از آن‌ها واگذار نموده است. مانند صدور حکم موتِ فرضی، حکم طلاق غائب مفقود الاثر، حکم حجر ، تعیین قیّم برای حفظ اموال مجانین، تعیین امین برای اداره امور غائب و جنین و امثال آن. ۴. ۲ - ولیّ خاص ولیّ خاص کسی است که امور مربوط به اشخاص معیّن را در حدود قانون انجام دهد. <a class="artref" href="/ماده/ماده-1194-a_0815110236854">ماده ۱۱۹۴ قانون مدنی</a> در این‌باره مقرّر می‌دارد: «پدر و جدّ پدری و وصیّ منصوب از طرف یکی از آنان، ولیّ خاص طفل، نامیده می‌شود». بنابراین ولیّ خاص بر طبق مادة فوق، به دو دسته تقسیم می‌شود: ۴.۲. ۱ - ولیّ قهری ولیّ قهری عبارت از پدر و جدّ پدری می‌باشد، سمت ولایت به آنان از طرف قانون اعطا شده و بدون انتصاب یا تنفیذ از طرف مقام رسمی صورت می‌گیرد. به‌همین جهت به پدر و جدّ پدری، ولیّ قهری گفته می‌شود. در ماده۱۱۸۱ ق. م. آمده است: «هر یک از پدر و جدّ پدری نسبت به اولاد خود ولایت دارند». قهری بودن ولایت پدر، از نظر حقوقی و اجتماعی به معنای واقعی خود پابرجاست، زیرا همین‌که طفل به دنیا آمد، خود به خود تحت ولایت پدر قرار می‌گیرد و هیچ مقامی، حق تغییر آن را ندارد، لیکن ولایت جدّ پدری، هر چند که در دیدگاه قوانین، مانند ولایت پدر است، امّا در رسوم اجتماعی ما دخالت جدّ پدری منوط بر این است که ولایت پدر به دلیلی از بین رفته باشد و کودک در خانواده طبیعی و مرسوم خود زندگی نکند. ۴.۲. ۲ - وصیّ وصی : از دیدگاه قانون مدنی وصیّ باید بالغ ، عاقل و رشید باشد، تا بتواند امور وصایت را انجام دهد، زیرا وصیّ به‌عنوان نمایندگی از موصی در اموال او تصرّف می‌نماید و اعمال حقوقی انجام می‌دهد، بنابراین صغیر ، مجنون و سفیه را نمی‌توان وصی در امر وصایت نمود، مستنبط از <a class="artref" href="/ماده/ماده-856-a_0815110236503">ماده۸۵۶ قانون مدنی</a>. منبع: حقوق مدنی، ج۵، ص۲۰۲ · دوره مقدماتی حقوق مدنی خانواده، ص۴۰۲ · حقوق مدنی، ج۵، ص۲۰۳ · حقوق مدنی، ج۵، ص۱۳۲