آئين نامه دستگاه هاي مولد بخار و ديگ هاي آب گرم
مصوب 1339,11,02
با اصلاحات و الحاقات بعدي
ماده ۱ ـ تعاريف:
الف) دستگاه مولد بخار يا ديگ بهر دستگاه يا محفظة بسته اي اطلاق ميشود كه در آن بخار آب با فشار بيشتر از فشار هواي خارج توليد ميگردد.
ب) مولد بخار با فشار قوي يا متوسط به آن نوع از دستگاههاي مولد بخار اطلاق مي شود كه در آن حد اعلاي فشار موثر مجاز بيش از يك كيلوگرم بر سانتيمتر مربع (15 پاند بر اينچ مربع) باشد.
ج) مولدهاي بخار با فشار ضعيف منحصراً بآن قسم از دستگاه هاي بخار اطلاق ميگردد كه فشار موثر مجاز آن از يك كيلوگرم بر سانتيمتر مربع (15 پاند بر اينچ مربع) تجاوز ننمايد.
د) ديگهاي آب گرم بآن نوع از دستگاههاي گرم كننده آب اطلاق ميگردد كه فشار موثر داخلي آن از ده كيلوگرم بر سانتيمتر مربع (°15 پاند بر اينچ مربع) تجاوز نكند و يا در صورت فشار بيشتر درجه حرارت آب از °12 درجه سانتيگراد (°25 درجه فارنهايت) بيشتر نباشد و در هر حال نبايد در آن بخار آب توليد شود.
ه ـ) مقصود از فشار موثر داخلي يكدستگاه تحت فشار اضافه فشار داخل آن نسبت بهواي خارج ميباشد كه برحسب كيلوگرم بر سانتيمتر مربع و يا پاند بر اينچ مربع مشخص ميگردد.
فصل اول ـ دستگاه هاي مولد بخار بطور كلي
بخش ۱ ـ طرز ساختمان
ماده ۲ ـ مولد بخار و لوازم مربوطه بايد طوري طرح و ساخته شود كه اولا براي كار مورد نظر مناسب باشد و ثانيا داراي مقاومت كافي در مقابل فشارهاي داخلي كه تحت آن قرار خواهد گرفت باشند.
ماده ۳ ـ مولد بخار و لوازم و اتصالات مربوطه بايد از مصالح مناسب و مرغوب و بدون عيب و با وزن و ضخامت كافي بر طبق مشخصات فني مورد قبول كشورهاي صنعتي درجه يك ساخته شده باشد.
بخش ۲ ـ لوحه شناسائي
ماده ۴ ـ هر مولد بخار بايد داراي لوحه فلزي نصب شده شامل اطلاعات زير باشد.
الف) نام سازنده.
ب) شماره رديف كارخانه سازندة.
ج) سالي كه ساخته شده است.
د) حداكثر فشار موثر مجاز.
ماده ۵ ـ منظور از سازنده كارخانه يا كارگاه يا شخصي است كه بوسيله يا بمسئوليت او قطعات دستگاه تهيه و سوار گرديده بصورت قابل استفاده تحويل شده باشد.
بخش ۳ ـ مدارك و مشخصات مولد بخار
ماده ۶ ـ هر مولد بخار هنگام ساختن و فروختن بايد گواهينامه اي همراه داشته باشد.
اين گواهينامه بايد شامل كليه مدارك و مشخصات فني كه از طرف سازنده بكار رفته و همچنين محاسبات فني فرم ها و ابعاديكه بالوحه شناسائي تطبيق نمايد باشد.
ماده ۷ ـ گواهينامه مذكور در ماده ۶ بايد شامل نتايج آزمايشهائيكه در حين ساختمان مولد بخار روي مصالح و خود آن بعمل آمده است باشد.
ماده ۸ ـ گواهينامه مذكور در تمام مدت استفاده از دستگاه بايد همراه آن نگاهداري شود.
بخش ۴ ـ بازرسي
ماده ۹ ـ مولد بخّار بايد از داخل و خارج بوسيله بازرسان بصير كه از طرف مقام صلاحيت دار اجازه داشته باشند بترتيب زير بازرسي گردد:
الف) در حين ساختمان.
ب) بعد از نصب و قبل از آن كه به كار انداخته شود.
ج) پس از هر تعمير يا تجديد ساختمان و قبل از آنكه مجددا بكار انداخته شود.
د) منظما و متناوبا در فواصل كمتر از 14 ماده اعم از اينكه دستگاه تحت فشار و بهره برداري باشد يا نباشد.
ماده 10 ـ هر موقع كه از طرف مقام صلاحيت دار دستور بازرسي داخلي مولد بخاري صادر شود مالك يا بهره بردار موظف است براي موعد تعيين شده دستگاه را تخليه و سرد باز و شستشو نمايد.
ماده ۱۱ ـ در مورد مولدهاي بخار با اجاق داخلي لازم است براي تسهيل عمل بازرسي قطعات شبكه (سيخ) و همچنين مقداري از آجرهاي نسوز دور دهانه و قطعات ديگري كه مزاحم بازرسي مورد نظر باشد برداشته شود.
ماده ۱۲ ـ براي آزمايش آب سرد (هيدروستاتيك) فشار آزمايش نبايد از يك برابر و نيم حداكثر فشار موثر مجاز مولد بخار تجاوز نمايد و اين آزمايش طبق ترتيباتي كه از طرف مقام صلاحيتدار داده مي شود بايد صورت گيرد.
ماده ۱۳ ـ براي آزمايش هيدروستاتيك لازم است سوپاپهاي اطمينان برداشته شده و محل آن بوسيله در پوش با مقاومت كافي مسدود گردد.
ماده ۱۴ ـ پس از آزمايش آب سرد طبق ماده ۱۲ بايد مجدداً سوپاپهاي اطمينان را سوار نموده دستگاه را با فشار عادي مربوطه براي مطمئن شدن از صحت كار سوپاپهاي اطمينان آزمايش نمود.
ماده ۱۵ ـ چنانچه در اثر بازرسي معلوم گردد كه بكار انداختن دستگاه اطمينان بخش نيست و يا آنكه دستگاه مجهز بلوازم حفاظتي كامل نبوده و يا اين لوازم بوجه صحيح تنظيم و ترتيب داده نشده تا زمانيكه نواقص فوق الذكر مرتفع نگردد بكار انداختن دستگاه ممنوع خواهد بود.
ماده ۱۶ ـ در صورتي كه در ضمن بازرسي معايب و فرسودگيهائي مشاهده گردد كه احتمال انفجار دستگاه برود لازم است فشار مجاز دستگاه را به حد كافي تقليل دهند تا از امكان خطر احتمالي جلوگيري شود. و اين تقليل فشار بايد با رعايت مدتي كه دستگاه مشغول كار بوده تعيين گردد.
ماده ۱۷ ـ ولتاژ چراغهاي الكتريكي دوره گرد يا ابزارهاي برقي دستي كه براي بازرسي يا تعميرات مولد بخار بكار برده ميشود نبايد از ۲۵ ولت تجاوز كند (به استثناي ماشين جوش برق)
فصل دوم
مولدهاي بخار با فشار متوسط و قوي
بخش ۱ ـ مركز توليد بخار (ديگخانه)
ماده 18 ـ مركز توليد بخار با فشار قوي و متوسط در مؤسسات صنعتي لازم است در محل جداگانه اي بفاصله لااقل سه متر از بناهاي ديگر بوده و با مصالح غيرقابل اشتعال ساخته شده باشد مگر آنكه بناي اصلي كه ديگخانه در آن قرار دارد با مصالح غيرقابل اشتعال ساخته شده باشد.
بالا و اطراف دستگاه لازم است دور از مواد سوختني بوده و هيچگونه استفاده اي براي گذاردن و انبار كردن اشياء از آن بعمل نيآيد.
ماده ۱۹ ـ چنانچه در مجاورت مركز توليد بخار محلي باشد كه در آن مواد قابل انفجار و يا مواد سريع الاشتعال بهر نحوي وجود داشته و يا توليد شود لازم است ديوار فاصل دو قسمت كامل و بدون هرگونه منفذ و معبر و بريدگي باشد.
ماده ۲۰ ـ در مراكز بخار و همچنين در محلهاي زير آب ـ خاكستردان و معابر لوله هاي بخار تحت فشار و هر محل ديگري كه خطر محصور شدن كارگران هنگام انفجار يا تركيدن دستگاهها در بين باشد لازم است لااقل دو راه خروج آزاد وجود داشته باشد.
ماده ۲۱ ـ براي دسترسي مطمئن و راحت بشيرها و ستونهاي آب و وسائل تنظيم و ساير لوازم لازم است سكوها ـ راهروها و پلكانهائي ساخته شده باشد كه از فلز يا مصالح غيرقابل اشتعال بوده و خطر لغزيدن كارگران در آن وجود نداشته باد.
ماده ۲۲ ـ سكوهاي راهرو كه در بالا و يا كنار يكدسته مولد بخار ساخته شده باشد لازم است داراي لااقل دو پلكان باشد كه حتي الامكان از يكديگر دور باشد.
ماده ۲۳ ـ محل مركز ديگخانه بايد بقدر كافي وسيع و مرتفع باشد و براي سهولت نصب و عمل شيرها و وسائل اطمينان و منضمات مربوطه لازم است سقف آن لااقل ۱۵ سانتيمتر از بالاي مرتفعترين شير و منضمات آن و ۸۰/ ۱ متر از كف مرتفعترين سكوهاي راهرو بالاتر باشد.
ماده ۲۴ ـ چاله هاي معبر لوله ها و محل خاكستر و غيره لازم است پوشيده يا بوسيله هزاره كوتاه و نرده هاي آهني محكم با ارتفاع مناسب محصور شود.
ماده ۲۵ ـ مواد ۱۸ ـ ۱۹ ـ ۲۰ ـ ۲۱ و ۲۴ از اين بخش شامل جايگاههاي لكوموتيوها و لكوموبيلها و جراثقالهاي بخاري كه در مؤسسات صنعتي بكار ميروند نيز ميگردد ولي مواد ۲۲ و ۲۳ فقط تا آنجا كه امكان پذير باشد درباره اين قبيل جايگاهها ميبايستي اجرا شود.
ماده ۲۶ ـ پي ريزي و پايه سازي و قطعات تكيه گاه مولدهاي بخار بايد طوري محاسبه و ساخته شده باشند كه اولا در مقابل فشار حاصل از حد اعلاي وزن دستگاه هنگام آزمايش هاي آب سرد و همچنين كشش و فشارهاي مربوط به انبساط و انقباض هاي حرارتي مقاومت نمايد. ثانياً طوري به يكديگر مرتبط و متصل شده باشند كه وضع نسبي آنها در ضمن تلاشهاي فوق الذكر محفوظ بماند.
ماده ۲۷ ـ چنانچه دستگاه هاي مولد بخار روي پايه و تكيه گاههاي فولادي سوار شده باشند پايه ها و تكيه گاهها بايد طوري ترتيب داده و يا عايق شوند كه گرماي كوره نتواند مقاومت آنها را تقليل دهد.
ماده ۲۸ ـ طرز نصب دستگاههاي مولد بخار و لوله ها و لوازم مربوطه بايد طوري باشند كه با پيش بيني نمودن غلاف ها و معبرهاي فراخ انقباض و انبساط قطعات بآساني صورت گيرد.
ماده ۲۹ ـ قاعده مولدهاي بخار قائم مي بايستي بوسيله قطعات فلزي بزمين مهار شده باشند.
ماده ۳۰ ـ بدنه آب گير مولدهاي بخار لازم است لااقل ۳۰ سانتي متر با زمين فاصله داشته و زير آن قابل بازديد باشد.
بخش ۲ ـ دريچه هاي بازديد و انفجار
ماده ۳۱ ـ كليه مولدهاي بخار يا متعلقات آنها ميباستي مجهز به دريچه مناسب آدم رو ـ دست رو ـ يا روزنه يا هرگونه دريچه هاي بازرسي ديگر براي امتحانات و نظافت كاري باشند (باستثناي بعضي انواع مخصوصي كه احتياجي به چنين دريچه هائي ندارند).
ماده ۳۲ ـ دريچه هاي آدم رو براي دخول و خروج لازم است داراي ابعاد كافي لااقل باندازه زير باشد:
۳۰ سانتيمتر در ۴۰ سانتيمتر براي دريچه هاي بيضي شكل و مستطيل و ۴۰ سانتي متر قطر براي دريچه هاي مدور.
ماده ۳۳ ـ دريچه هاي دست رو بايد داراي ابعاد كافي براي دخول يكدست بوده و لااقل به ابعاد ۹۰×۷۰ ميليمتر باشند.
ماده ۳۴ ـ درب آتشخانه هاي با اجاق دستي كه كوچكترين بعد آنها ۶۰ سانتيمتر يا بيشتر باشد لازم است داراي شكل مناسب و اندازه كافي جهت ريختن سوخت و عمليات مربوطه بوده و ابعاد آن كمتر از ۳۰×۴۰ سانتي متر نباشد (و يا ۴۰ سانتي متر قطر در صورت مدور بودن)
ماده ۳۵ ـ چنانچه دستگاههاي مولد بخار به لوله آب داراي دريچه هاي بازديد يا آتشدان باشد كه در ديواره دستگاه و در ارتفاع كمتر از ۲ متر از كف ديگخانه يا از سطح كار نصب شده باشد و معمولا در مواقع روشن بودن دستگاه از آنها استفاده بعمل آيد لازم است اين دريچه ها از خارج بداخل باز شود.
ماده ۳۶ ـ آتشخانه دستگاههاي مولد بخار با سوخت نفتي يا گرد ذغال يا گاز لازم است داراي يك يا چند دريچه انفجار در بالاترين نقطه فضاي احتراق باشد و چنانچه دريچه در ارتفاع كمتر از ۲ متر از كف و يا از سطح كار قرار گرفته باشد لازم است جلوي آن حائل هاي سپر مانندي براي حفاظت كارگران قرار دهند.
بخش ۳ ـ سوپاپهاي اطمينان
ماده ۳۷ ـ هر مولد بخار بايد لااقل مجهز بيك سوپاپ اطمينان با رعايت شرايط زير باشد:
الف) حتي الامكان نزديك بديگ يا روي بدنه آن نصب شود.
ب) شير مستقيماً و بلاواسطه بديگ مربوط باشد.
ج) مابين آن و مولد بخار هيچگونه مانع و شير ديگري قرار نگيرد و همچنين پس از آن تا دهانه خروج.
ماده ۳۸ ـ سوپاپ يا سوپاپهاي اطمينان در صورتيكه متعدد باشند بايد جمعاً بتوانند مقدار بخار توليدي را در حداكثر بار براحتي تخليه نمايد.
ماده 39 ـ جنس نشيمن و صفحه سوپاپهاي اطمينان بايد از مواد مناسبي كه در مقابل خوردگي و زنگ زدگي مقاومت دارند ساخته شده و نشيمن مزبور طوري ببدنه محكم شده باشد كه بلند شدن آن ممكن نباشد.
ماده ۴۰ ـ سوپاپهاي اطمينان بايد با رعايت شرايط زير ساخته و نگهداري شوند.
الف) خرابي بعضي از قطعات مانع خروج آزاد بخار از سوپاپ نگردد.
ب) در اثر عمل سوپاپ هيچگونه ضربه ايكه مزاحم براي خود سوپاپ يا مولد باشد ايجاد نگردد.
ج) صفحه سوپاپ بتواند روي نشيمن بچرخد.
ماده ۴۱ ـ در سوپاپهاي اطمينان بايد نكات زير رعايت شود:
الف) بطور ملايم و بدون ضربه كار كند.
ب) پلمپ گرديده يا بطريقي حفاظت شود كه اشخاص غيرمجاز نتوانند آن را از تنظيم خارج نمايند.
ج) مجهز بوسايل لازم براي برداشتن آن در مواقع آزمايش مولد باشند.
د) صداي كاركردن آن و خروج بخار بسهولت بگوش متصدي ديگ برسد.
ماده ۴۲ ـ دهانه هاي تخليه بخار سوپاپهاي اطمينان و يا منتهي اليه لوله تخليه آنها بايد بارتفاع كافي و بالاتر از محل كار كارگران قرار داده شده باشد بطوري كه ارتفاع آنها از كف زمين يا سكو كمتر از ۳ متر باشد.
ماده ۴۳ ـ چنانچه براي تخليه بخار از سوپاپهاي اطمينان لوله اي بكار رود بايد:
الف) مقطع لوله كمتر از مقطع دهانه خروجي سوپاپهاي اطمينان نباشد.
ب) داراي مجراي فاضل آب باز بمنظور تخليه آزاد بخارهاي تقطير شده و جلوگيري از جمع شدن آب بروي سوپاپ اطمينان باشد.
ماده ۴۴ ـ وقتي كه خفه كن روي سوپاپهاي اطمينان بكار برده شده لازم است:
الف) داراي مقطع خروجي كافي باشد تا فشار مخالفي كه ايجاد ميكند مزاحم عمل صحيح سوپاپ اطمينان نگردد.
ب) طوري ساخته شود كه معبر بخار در نتيجه رسوبهاي حاصله تنگ نشود.
ماده ۴۵ ـ بخار داغ كن هائيكه (سورشوفر يا سوپرهيتر) مجزا از مولد بخار نصب شده باشند لازم است مجهز بيك يا چند سوپاپ اطمينان نزديك دهانه خروجي بخار باشند. چنانچه بخار داغ كن بلافاصله متصل بلوله رابطي (كولكتور) بوده و جريان دائم بخار برقرار باشد ممكن است سوپاپهاي اطمينان را در هر نقطه از كولكتور قرار دهند.
ماده ۴۶ ـ چنانچه مولد بخار آب داغ كن (اكوتوميزر) باشد لازم است اين قسمت نيز مجهز بيك سوپاپ اطمينان باشد (طبق شرايط ماده ۳۹).
بخش ۴ ـ شيرهاي قطع جريان بخار
ماده ۴۷ ـ در مسير هر لوله انشعاب بخار مولد بخار بايد شير قطع و وصل جريان بخار يا شيرهاي سدكننده اي وجود داشته باشد كه حتي المقدور در دسترس نصب شده باشد (باستثناي انشعابات دريچه اطمينان و بخار خشك كن).
ماده ۴۸ ـ شيرهاي سدكننده اصلي مولد بخار بايد مجهز بوسايل فرمان سريع و مناسب طبق شرايط زير باشند.
ميله شيرهاي سدكننده بايد بميزان كافي طويل باشند بنحويكه بتوان از داخل ديگخانه و يا خارج آن شير را با وسائل مكانيكي (چرخ دنده و زنجير) باز و بسته نمود. و در صورتيكه باز كردن و بستن شيرهاي سدكننده از خارج و از فاصله دور فرمان داده شود (تله كماند) بايد يك وسيله دستي نيز به اين منظور در محل محفوظ پيش بيني شود تا در موقع از كار افتادن دستگاه تله كماند مورد استفاده قرار گيرد.
ماده ۴۹ ـ موقعي كه دو يا چند مولد بخار بيك لوله بخار اصلي متصل باشند بايد روي لوله انشعاب اصلي مولد بخاري كه دريچه آدم رو دارد دو شير سدكننده قابل قفل كردن كه بين آنها يك قطره گير نصب شده باشد وجود داشته باشد. لوله فاضل آب قطره گير داراي مقطع كافي بوده و جريان آب در آن آزادانه انجام گرفته و قابل رؤيت باشد.
ماده ۵۰ ـ در هر مورد كه بعد از شير سدكننده خطر تقطير بخار وجود داشته باشد بايد يك قطره گير با لوله فاضل آب مناسب نصب گردد.
بخش ۵ ـ لوله هاي منبع آب پركن مولدهاي بخار
ماده ۵۱ ـ قطر لوله هاي اتصال مولدهاي بخار بمنبع آب پركن هاي مربوطه نبايد از ۲۵ ميليمتر (يك اينچ ) كمتر باشد و لازم است مسير آن حتي المقدور كوتاه و سرراست گرفته شود.
ماده ۵۲ ـ در مورد مولدهاي بخار افقي لوله دار با برگشت شعله لازم است لوله ايكه بخار را از مولد ببالاي منبع آب پركن مي برد از روي استوانه ديگ و يا از بالاي صفحه هاي جلو و عقب استوانه گرفته شود و لوله ايكه آب را از منبع آب پركن بمولد ميرساند لااقل ۱۵سانتيمتر پائين تر از محور استوانه وارد مولد شود.
ماده ۵۳ ـ در مولدهاي بخار با اجاق داخلي ورود آب بايد در نقطه ايكه لاقل ۱۵ سانتيمتر زير پائين ترين سطح آب يا نزديك آن باشد بعمل آيد و در هر حال بيش از ۴۵ سانتيمتر بالاتر از سقف آتشخانه باشد.
ماده ۵۴ ـ در هر جا كه خم يا زانوئي در لوله هاي آبرسان وجود داشته باشد لازم است براي سهولت تنظيف و گرفتن جرم آب بجاي زانو چهار راه يا سه راه بكار برده شود.
ماده ۵۵ ـ منبع هاي آب پركن لازم است مجهز بيك شير و لوله تخليه كه بمحل مناسبي منتهي شود باشد.
ماده 56 ـ روي لوله هاي اتصال مابين مولد بخار و منبع آب پركن هيچگونه انشعابي بغير از آنچه ذيلا گفته ميشود مجاز نيست. تنظيم كننده تغذيه آب ـ فشارسنج و وسائلي كه مانع فرار فوق العاده آب يا بخار شود.
بخش ۶ ـ فشارسنج
ماده ۵۷ ـ هر مولد بخار لازم است مجهز بيك فشارسنج بخار بوده و در محلي نصب شود كه:
الف) محفوظ از لرزش باشد.
ب) وضع آن براحتي قابل تنظيم باشد.
ج) قرائت آن از محليكه معمولا متصدي دستگاه در مقابل يا در پهلوي مولد ميايستد آسان و بدون مانع بعمل آيد.
ماده ۵۸ ـ اتصال فشارسنج هاي بخار بايد بقسمت بخار مولد يا لوله اتصال بخار بمنبع آب پركن بوسيله يك شترگاو بمشخصات ذيل بعمل آيد:
الف) قطر كافي ـ بطوريكه لوله فشارسنج هميشه مملو از آب باشد.
ب) جدا كردن آن از دستگاه ميسر نباشد مگر:
1 ـ بوسيله يك شيرسماوري دسته داري كه دسته آن در موقع باز بودن شير بموازات لوله رابط قرار گيرد.
2 ـ در مورد مولدهاي بخار با فشار 35 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع و بيشتر بوسيله يك شير فلكه اي كشوئي يا سوپاپي.
ماده ۵۹ ـ صفحه مدرج فشارسنج بايد داراي مشخصات زير باشد:
الف) اندازه حروف و علامات آن طوري باشد كه تقسيمات و ارقام عقربه براحتي لااقل از فاصله 4 متري براي شخصي كه ديد طبيعي دارد قابل تشخيص باشد.
ب) لااقل براي فشار معادل يك برابر و نيم و بلكه دو برابر فشار سوپاپ اطمينان ساخته و مدرج شده باشد و صفحه مربوطه طوري نصب گردد كه عقربه در موقع كار عادي در وضع قائم قرار گيرد.
ج) حداكثر فشار مجاز برنگ قرمز روي صفحه مدرج نشان داده شود.
ماده ۶۰ ـ كليه فشارسنجهائيكه در مركز يا ديگخانه نصب ميشوند از يك نوع و داراي صفحات متحدالشكل باشند.
ماده ۶۱ ـ هر مولد بخار بايد داراي محل انشعاب مخصوص جهت يك فشارسنج آزمايشي يا شير قطع كننده باشد بدين منظور روي مولد بخار يك شير سه راه گذاشته ميشود كه روي يك انشعاب آن فشارسنج اصلي و روي انشعاب ديگر شير قطع كننده براي نصب فشارسنج آزمايشي قرار داده ميشود.
بخش ۷ ـ وسايل آب نما
ماده ۶۲ ـ هر مولد بخار بايد داراي يك و بلكه دو آب نما باشد و در اين آبنماها مراتب و شرايط زير رعايت شود:
الف) طوري قرار گيرد و يا با وسائلي مجهز شود كه بسهولت توسط متصدي مربوط قابل رؤيت باشد.
ب) در بالا و پائين داراي شير زودبند باشد كه سهولت بتوان در صورت شكستن آن را روي زمين بست.
ج) مستقيماً به بدنه مولد توسط لولههائيكه قطر داخلي آنها كمتر از 12 ميليمتر (يك دوم اينچ ) نباشد متصل گردد.
د) مجهز بشير تخليه بوده و فاضل آب آن در نقطه بدون خطر هدايت شود.
ه ـ) مجهز بشيشه مسلح يا حفاظ مناسب ديگري باشد تا كارگران را در صورت شكستن شيشه و پرتاب ذرات آن يا خروج آب داغ حفظ نمايد بدون آنكه موجب اشكال خواندن و ديدن سطح آب گردد.
ماده ۶۳ ـ آب نماها بايد طوري نصب و مستقر گردد كه چنانچه سطح آب در پائين ترين نقطه قابل رؤيت برسد هنوز آب بميزان كافي در ديگ براي جلوگيري از خطرات احتمالي وجود داشته باشد.
بخش ۸ ـ شيرهاي آب نما (شير آزمايش)
ماده ۶۴ ـ
الف) هر مولد بخار بايد حداقل مجهز به سه شير آب نما باشد و اين شيرها در همان ارتفاع كه شيشه آب نماها نصب شده است قرار گيرد.
ب) وقتيكه مولد بخار مجهز به دو آب نما يا اتصالي هاي مستقل شود و فاصله افقي آنها از يكديگر كمتر از 70 سانتيمتر نباشد در اين صورت نصب شيرهاي آبنما اختياري خواهد بود.
ج) شيرهاي آبنما براي مولدهاي كوچك و كمتر از 120 ليتر حجم لزومي ندارد ولي اين قبيل ديگها بايد مجهز بيك شير آزمايشي در پائين ترين سطح مجاز آب باشند بطوريكه هر وقت باز كنند از آن آب جاري شود.
د) مولدهاي بخار نوع لوكوموتيو كه بيشتر از 90 سانتيمتر قطر نداشته باشند و همچنين براي مولدهاي بخار از نوع با اجاق داخلي و لوله جوش آور افقي كه سطح گرماده آنها از 5 متر متجاوز نباشد فقط دو شير آبنما لازم است.
ماده ۶۵ ـ شيرهاي آب نما كه بالاتر از سطح زمين و يا محل كار و دور از دسترس واقع شده اند بايد مجهز بوسايل زير باشند.
الف) دسته يا زنجيريكه بطور دائم بآنها متصل بوده و بتوان شيرها را از پائين باز و بسته نمود.
ب) وسايل مناسب براي حفاظت كارگر در مقابل ريزش آب يا بخار در حين باز كردن آنها.
بخش ۹ ـ فشنگ فوزبيل
ماده ۶۶ ـ فشنگهاي فوزبيل مولد بخار كه بعنوان وسيله اضافي براي اعلام خطر كم شدن آب بكار مي رود بايد در فواصلي كه از ۱۲ ماه متجاوز نكند تعويض گردد و پوسته فشنگ نبايد مجدداً مورد استفاده قرار گيرد.
ماده ۶۷ ـ در مولدهائيكه فشار آنها از ۵/ ۱۷ كيلوگرم بر سانتيمتر مربع زيادتر باشد نبايد فشنگ فوزبيل بكار برد.
ماده ۶۸ ـ فشنگهاي فوزبيل در مولدهاي بخار كه با آتش مستقيم كوره ذوب ميشوند بايد در بالاترين نقطه كوره نصب گرديد.
ماده ۶۹ ـ در صورتيكه در مولدهاي بخار فشنگ فوزبيلي بكار رود كه با بخار عمل ميكند بايد اين فشنگ در همان سطحي قرار گيرد كه معمولا فشنگ فوزبيل آتشي نصب ميشود
بخش ۱۰ ـ زيرآب يا تخليه مولدهاي بخار
ماده ۷۰ ـ هر مولد بخار بايد حداقل مجهز بيك لوله تخليه يا زيرآب باشد كه به پائين ترين سطح آب ديگ مربوط بوده و روي آن يك شير نصب شود تا بوسيله آن بتوان تمام آب ديگ را خارج نمود.
ماده ۷۱ ـ در صورتيكه چند مولد بخار در يك محل نصب شده باشند و لوله هاي تخليه آنها بيك مجراي مشترك متصل باشد هر يك از لوله هاي تخليه ديگها بايد مجهز بوسايل زير باشد:
الف) دو شير كه بآهستگي باز شوند و يا.
ب) يك شير آهسته و يك شير تند باز شود يا.
ج) يك شير تخليه كه توسط كليد مخصوص باز و بسته شود و اين كليد يگانه كليد تمام شيرهاي تخليه مولدها بوده تا فقط موقعي كه شير بسته باشد بتوان آنرا از مسير خارج نمود.
ماده ۷۲ ـ شيرهاي زيرين لوله هاي تخليه در مولد بخار بايد از هرگونه مانع با حفره هائيكه امكان جمع شدن رسوبات را دارد و مانع جريان گردد عاري باشد.
ماده ۷۳ ـ وقتيكه لوله هاي تخليه مولدهاي بخار در معرض حرارت مستقيم كوره قرار گيرد بايد آنها را بوسيله مواد نسوز طوري عايق نمود كه در ضمن بآساني قابل كنترل باشد.
ماده ۷۴ ـ محل ريزش آب لوله هاي تخليه مولدهاي بخار بايد طوري انتخاب گردد كه خطري براي كارگران نداشته باشد و همچنين لوله هاي تخليه نبايد به فاضل آب مستراح و روشوئيهاي كارخانه مربوط گردد مگر آنكه قبلا از مخازن تخليه مولد بخار عبور داده شود.
ماده ۷۵ ـ در صورتيكه مخازن تخليه براي مولد بخار بكار رود اين مخازن بايد داراي وسايل زير باشد.
الف - لوله هاي هواكش كه شير يا سوپاپي نداشته و سطح مقطع آن طوري باشد كه از زياد شدن فشار در مخزن جلوگيري نمايد.
ب - مخزن طوري نصب گردد كه كليه قسمت هاي آن را بتوان بسهولت كنترل نمود.
بخش ۱۱ ـ آب رساني مولدهاي بخار
ماده ۷۶ ـ در صورتيكه تغذيه مولدهاي بخار تماماً از بخار تقطيرشده بعمل نيايد لازم است براي تأمين كم بود از آب هاي مناسبي كه آنرا سبك و تصفيه كرده باشند مصرف نمايند تا از خوردگي جدار مولدهاي بخار و ايجاد رسوب جلوگيري شود.
ماده ۷۷ ـ آب نماي لوله هاي آب رساني بايد داراي شرايط زير باشد.
الف) طوري نصب شود كه آب ورودي در هيچ حال مستقيماً بسطوحي كه در معرض تشعشع آتش يا تماس با گاز در درجات حرارت زياد ميباشند برخورد ننمايند و همچنين اين برخورد نزديك به اتصالات پرچ شده پوسته كوره يا اتصالات پرچ شده جدار ديگ صورت نگيرد.
ب) در صورت لزوم موانع سپرمانندي براي انحراف جريان آب از اتصالات پرچ شده تعبيه نمايند.
ماده ۷۸ ـ لوله هاي آبرساني مولدهاي بخار بيك شير يكطرفه يا سوپاپ سدكننده مجهز بوده و بين آن و مولد بخار شير ديگري نصب گردد.
ماده ۷۹ ـ در صورتيكه تعداد دو يا چند مولد بخار از منبع مشتركي آب بگيرند هر يك از انشعابات لوله هاي آبرساني نيز بايد داراي شيري باشند كه بين شير كنترل يكطرفه و منبع آبگيري نصب شده باشند بنحوي كه مانع جريان آب از مولدي بمولد ديگر گردد.
ماده ۸۰ ـ وقتي كه مولدهاي بخار مجهز بدو دستگاه آبرساني باشند بايد براي هر يك از آنها شرايط مندرج در مواد ۷۶ تا ۷۹ رعايت شود.
ماده ۸۱ ـ وقتي كه اكونوميزر و يا دستگاههاي ديگر گرم كننده آب ورودي مستقيماً بدون وساطت يك شير متصل بمولد بخار باشد در اين صورت شيرهاي آبرساني و يا شيرهاي كنترل يكطرفه بايد قبل از اكونوميزر و يا گرم كننده آب نصب گردد.
ماده ۸۲ ـ در موارديكه دستگاه گرم كننده آب از نوع روباز بوده و با بخارهاي خروجي يك ماشين بخار گرم شود لازم است يك اسباب جداكننده روغن در مخرج ماشين بخار نصب گردد تا مانع اختلاط روغن با آب گردد.
ماده ۸۳ ـ مولدهاي بخاريكه بيش از ۲۵ مترمربع سطح حرارتي دارند بايد لااقل مجهز بدو دستگاه آبرساني كه داراي وسائل محرك مستقل باشد و بده هر يك از آنها معادل دو برابر قدرت تبخير مولد بوده و يكي از آنها بايد پمپ يا انژكتور باشد.
بخش ۱۲ ـ اكونوميزرها (پيش گرم كن آب)
ماده ۸۴ ـ اكونوميزرهائيكه در مولدهاي بخار بكار ميروند بايد داراي تجهيزات زير باشند:
الف) گرماسنج براي تعيين درجه حرارت آب ورودي و خروجي اكونوميزر.
ب) تنظيم كننده دوربين اكونوميزر و اجاق.
ج) سوراخ ها و درپوشهاي لازم روي كلكتور در مقابل هر يك از لوله ها بمنظور رسوب گيري داخل آن.
د) يك سوپاپ اطمينان.
ماده ۸۵ ـ اطاق اكونوميزرها بايد داراي دريچه هاي تهويه اي باشد كه بوسيله آنها جريان هوا در فضاي دور اكونوميزر سهل گردد و همچنين داراي درپوش هاي لولادار و آويخته ايكه در مواقع انفجار و ازدياد بي موقع فشار داخل اطاق بطرف خارج باز گردد.
بخش ۱۳ ـ دستگاه خودكار مكش دود
ماده ۸۶ ـ تنظيم كننده هاي خودكار ورودي هوا و خروجي دود در مولدهاي بخار بايد طوري تعبيه شده باشند كه در موقع خراب شدن و يا از كار افتادن مكانيسم آنها از بسته شدن مجراي خروجي دود و بازشدن مجراي ورودي هوا جلوگيري بعمل آيد.
بخش ۱۴ ـ مولدهاي بخار با سوخت گاز
ماده ۸۷ -
الف) در مولدهاي بخار با سوخت گاز بايد هر سوخت پاش (مشعل) بوسايل زير مجهز باشد.
1 ـ يك شير مخصوص بمنظور قطع سريع گاز.
2 ـ يك مجراي قابل تنظيم ورود گاز و يك مجرائيكه دهانه آن برحسب احتياج قابل تعويض باشد.
3 ـ يك سدكننده قابل تنظيم هواي مورد نياز كه بتواند بطور كامل ورود هوا را قطع كند اين سدكننده بايد داراي ضامن فنري و يا پيچي باشد كه از بازشدن بيمورد آن جلوگيري كند.
4 ـ يك لوله مخلوط كننده هوا و گاز كه طولش لااقل شش برابر كوچكترين قطر آن باشد.
5 ـ شعله كوچك دائمي (گيرونه)
ب) تا حدود امكان يك تنظيم كننده خودكار ورود گاز كه با فشار بخار عمل كند و بنحوي ساخته شود كه در موقع خرابي آن بخار بداخل اطاق سوخت و يا لوله هاي ورودي گاز نفوذ ننمايد.
ماده ۸۸ ـ مولدهاي بخاريكه با سوخت گاز كار ميكنند نبايد در محوطه مسدود نسب شود و در غير اينصورت بايد محوطه مزبور مجهز بوسايل تهويه دائم باشد تا از جمع شدن گاز در آن جلوگيري بعمل آيد.
بخش ۱۵ ـ مولدهاي بخار با سوخت ذغال بطور خودكار
ماده 89 ـ در مورد مولدهاي بخار با احتراق ذغال كه بطور خودكار تغذيه ميشوند كليه قسمتهاي متحرك كه احتمال برخورد با كارگر دارند و ايجاد خطر مينمايند بايد بوسايل لازم طبق مقررات مربوط باين موضوع حفاظت شده باشند.
بخش ۱۶ ـ اتوكلاوهائي كه مستقيماً با شعله گرم ميشوند.
ماده ۹۰ ـ اتوكلاوهائيكه مستقيما با شعله گرم ميشوند بايد مجهز بيك ترموكوپل الكتريك باشند كه در داخل و كف اتوكلاو جوش شده باشد تا موقعي كه حرارت اتوكلاو از حد مجاز تجاوز كند سبب قطع سوخت اتوكلاو گردد.
فصل سوم ـ مولدهاي بخار با فشار كم و ديگهاي اب داغ
بخش ۱ ـ فشار و درجه حرارت
ماده ۹۱ ـ مولدهاي بخار با فشار كم كه در اين فصل مورد بحث ميباشند آنهائي هستند كه بخار حاصله صرفاً براي گرم كردن در فشار كم بكار برده شود و فشار موثر بخار از يك آتمسفر (يك كيلوگرم بر سانتيمتر مربع) تجاوز ننمايد. ديگهاي آب گرم مورد بحث اين فصل نيز ديگهائي هستند كه درجه حرارت آب گرم توليدي از °۱۲ درجه سانتيگراد بيشتر نباشد. در غير اين دو صورت و در صورت تجاوز فشار يا درجه حرارت از حدود فوق الذكر مولد يا ديگ مشمول مقررات فصل دوم (مولدهاي بخار با فشار زياد و متوسط) بوده و جنس ساختماني آنها نميتواند از چدن باشد.
بخش ۲ ـ دريچه هاي بازديد
ماده ۹۲ ـ مولدهاي بخار با فشار كم كه از ورقه فولاد ساخته شده باشند بايد داراي دريچه بازديد آدم رو و دريچه شستشو براي تميزكردن باشد تا بوسيله آنها بازرسي داخلي و رسوب گيري امكان پذير گردد ولي در مورد مولدهاي كوچك كه ورود كارگر غيرممكن است ميتوان از تعبيه دريچه آدم رو صرفنظر نمود.
ماده ۹۳ ـ دريچه آدم رو جهت بازديد و يا دريچه هاي شستشو كه در سرو يا جدار مولدهاي بخار استوانه اي فولادي تعبيه ميشود بايد طبق مشخصات مواد ۳۲ و ۳۳ و ۳۴ از مقررات بخش ۲ فصل دوم باشد مگر در مورد ديگهاي نوع لوكوموتيو يا مولدهاي با اجاق خارجي و انواع ديگري كه ساختمان آنها اجازه تعبيه دريچه هاي آدم رو را ندارد و يا ديگهائيكه فقط براي گرم كردن آب بكار برده شده و داراي فضا براي بخار نباشند.
ماده ۹۴ ـ مولدهاي بخار با فشار كم يا ديگهاي آب گرم كه از چدن ساخته شده اند بايد داراي دريچه هاي شستشوي مناسب جهت رسوب گيري باشند.
بخش ۳ ـ سوپاپ اطمينان
ماده ۹۵ ـ مولد بخار با فشار كم بايد لااقل مجهز بيك سوپاپ اطمينان يا وسيله حفاظتي ديگر جهت تخفيف فشار زائديكه احياناً ايجاد شده باشد. اينوسايل لازم است قبلا از نظر ساختماني و درستي عمل مورد آزمايش قرار گيرد.
ماده ۹۶ ـ سوپاپهاي اطمينان بايد با مقررات مواد ۳۷ تا ۴۵ بخش ۳ فصل دوم وفق داده و پلمپ گردد ضمناً طوري تنظيم شوند كه بخار را در فشار كمتر از يك كيلوگرم بر سانتيمتر مربع تخليه نمايد پلمپ بايد طوري سوپاپ اطمينان متصل گردد كه نتوان آنرا بدون شكستن پلمپ از دستگاه جدا نمود.
بخش ۴ ـ سوپاپ اطمينان فشار آب
ماده ۹۷ ـ هر ديگ آب داغ بايد لااقل مجهز بيك سوپاپ اطمينان يا مخزن اتساع آب باشد.
ماده ۹۸ ـ سوپاپهاي اطمينان فشار آب براي ديگهاي آب داغ بايد طوري تنظيم شده باشد كه در فشارهاي مساوي يا كمي كمتر از فشار موثر مجاز ديگ باز گردد.
ماده ۹۹ ـ در سوپاپهاي اطمينان فشار آب استعمال و يا تراكم ها و نشيمن هاي لاستيكي و يا اجناس مشابه كه در اثر آب داغ با بخار پوسيدگي و يا خرابي پيدا كند و از كار بيفتد ممنوع است.
ماده ۱۰۰ ـ سوپاپهاي اطمينان فشار آب بايد طوري قرار گيرد يا بوسيله لوله بخارج ادامه پيدا كند كه خطر سوختگي براي متصديان و اشخاص ايجاد نكند.
ماده ۱۰۱ ـ در صورتيكه در لوله ورودي آب مولد بخار با فشار كم با ديگ آب داغ شير سدكننده نصب شده باشد لازم است شير سدكننده ديگري در لوله خروجي نصب گردد.
ماده ۱۰۲ ـ در صورتيكه دو يا چند مولد بخار يا فشار كم و يا ديگ آب داغ بلوله يا شبكه مشترك متصل باشد لازم است در ورود و خروج هر يك شيرهاي سدكننده اي وجود داشته باشد.
بخش ۶ منبع آب پركن
ماده ۱۰۳ ـ منبع هاي آب پركن مولدهاي بخار با فشار كم يا ديگهاي آب داغ تابع همان مقررات مواد.
- بخش ۵ از فصل دوم مربوط به مولدهاي بخار با فشار زياد و متوسط ميباشد.
بخش ۷ ـ فشارسنج
ماده ۱۰۴ ـ هر مولد بخار با فشار كم بايد مجهز بيك فشارسنج بخار باشد كه ساختمان و نصب آن با مقررات مواد بخش ۶ از فصل دوم مربوط بمولدهاي بخار با فشار زياد و متوسط تطبيق نمايد.
بخش ۸ ـ فشارسنج آب
ماده ۱۰۵ ـ هر ديگ آب داغ بايد مجهز بيك فشارسنج آب باشد ايندستگاه طوري بديگ يا بلوله اصلي خروجي متصل باشد كه جدا شدن آن از ديگ ميسر نباشد مگر بوسيله شير مخصوص خود دستگاه شير مخصوص فشارسنج روي لوله اي نزديك بآن نصب ميگردد و داراي دسته گونيا شكل ميباشد كه بازوي آن در موقع باز بودن شير بموازات لوله آب قرار ميگيرد.
ماده ۱۰۶ ـ صفحات فشارسنج در ديگهاي آب داغ بايد:
الف) لااقل تا يك برابر و نيم حداكثر فشار مجاز درجه بندي شده باشد.
ب) رقم شاخص حداكثر مجاز برنگ قرمز نشانه گزارش شده باشد.
بخش ۹ ـ دستگاه تنظيم سوخت بوسيله فشار بخار
ماده ۱۰۷ ـ وقتي دستگاه تنظيم سوخت بوسيله فشار بخار فرمان داده شود بايد ايندستگاه طوري تنظيم شده باشد كه مانع بالا رفتن فشار مولد از يك كيلوگرم بر سانتيمتر مربع گردد.
بخش ۱۰ ـ گرماسنج
ماده ۱۰۸ ـ هر ديگ آب داغ بايد مجهز بيك گرماسنج باشد اين گرماسنج بايد.
الف) طوري نصب شده باشد كه بسهولت بتوان در موقع خواندن فشار ديگ درجه حرارت را نيز خواند.
ب) طوري بديگ مرتبط شود كه هميشه درجه حرارت آب ديگ را تعيين نمايد.
بخش ۱۱ ـ دستگاه تنظيم سوخت بوسيله درجه حرارت
ماده ۱۰۹ ـ هر ديگ آب داغ بايد مجهز بيك دستگاه تنظيم سوخت باشدكه تحت تاًثير درجه حرارت آب عمل نمايد ايندستگاه ميزان سوخت را طوري تنظيم مينمايد كه درجه حرارت آب نتواند از °۱۲ درجه حرارت سانتيگراد تجاوز نمايد.
بخش ۱۲ ـ دستگاه آب نماي شيشه اي
ماده ۱۱۰ ـ هر مولد بخار با فشار كم بايد مجهز بيك يا چند دستگاه آبنماي شيشه اي باشد بطوريكه:
الف) در قسمت پائين يك شير براي تسهيل تميزكردن در نظر گرفته شود.
ب) از نظر ساير شرايط با مقررات بخش 7 از فصل دوم مربوط بمولدهاي بخار با فشار زياد و متوسط تطبيق نمايد.
بخش ۱۳ ـ شيرهاي آبنما
ماده ۱۱۱ ـ هر مولد بخار با فشار كم بايد داراي دو يا چند شير آبنما باشد بطوريكه
الف) در طول قابل رويت شيشه آب نما قرار گيرد.
ب) با مقررات مواد بخش 8 از فصل دوم مربوط بمولدهاي بخار با فشار زياد و متوسط تطبيق نمايد.
بخش ۱۴ ـ تأسيسات لوله كشي
ماده 12 [112] ـ شبكه لوله كشي آب داغ بايد طوري نصب گردد كه:
الف) خطر يخبندان لوله ها بحداقل تقليل يابد.
ب) مخزن انبساط مربوط نتواند بطور تصادفي بسته شود.
بخش ۱۵ ـ زيرآب و تأسيسات تخليه ديگ
ماده ۱۱۳ ـ هر مولد بخار با فشار كم يا ديگ آب داغ بايد داراي زيرآب جداگانه يا لوله و شير تخليه باشد.
كه با مقررات مواد بخش ۱۰ از فصل دوم مربوط بمولدهاي بخار با فشار زياد و متوسط تطبيق نمايد.
بخش ۱۶ ـ لوله هاي آبرساني
ماده ۱۱۴ ـ آب ورودي نبايد مستقيماً بر روي قسمتهائيكه در معرض تابش مستقيم حرارت كوره قرار دارند جاري گردد.
ماده ۱۱۵ ـ در جائيكه آبرساني كلي يا كمبود آب مولد بخار يا ديگ آب داغ بوسيله يك شبكه تحت فشار تأمين شود.
لازم است اين شبكه بدستگاه آبرساني ديگ مربوط گرديده و مستقيماً بخود ديگ متصل نگردد.
ماده ۱۱۶ ـ در مولدهاي بخار با فشار كم يا ديگهاي آب داغ آبگيري نبايد از دهانه هائيكه براي منبع آب پركن يا شيشه هاي آب نما يا شيرهاي آبنما تعبيه شده صورت پذيرد.
بخش ۱۷ ـ دستگاههاي خود كار آب رساني و قطع سوخت
ماده ۱۱۷ ـ هر مولد بخار با دستگاه سوخت گيري خودكار بايد مجهز بدستگاه خودكار آبرساني يا وسيله خودكار قطع سوخت باشد بطوريكه وقتي سطح آب داخل مولد يا ديگ به پائين ترين حد مجاز رسيد:
الف) سوپاپ يكطرفه آب گيري نتواند از طريق محفظه شناور آب را بداخل ديگ برساند.
ب) دستگاه بطور خودكار يكي از سه عمل ذيل را انجام دهد.
۱ ـ سوخت را قطع كند
۲ ـ آب بمقدار لازم بديگ برساند.
۳ ـ همزمان قطع سوخت و شعله آبگيري نمايد.
فصل چهارم ـ بهره برداري و مراقبت
مولدهاي بخار و ديگهاي آب داغ
بخش ۱ ـ كليات
ماده 118 ـ مولدهاي بخار اعم از آنكه تغذيه سوخت آنها بطور دستي يا خودكار باشد مادامي كه در كار هستند بايد تحت نظارت صحيح و مناسب قرار گيرند.
ماده ۱۱۹ ـ كاركنان و متصديان بهره برداري و مراقب مولدهاي بخار و ديگهاي آب داغ بايستي داراي صلاحيت كافي و صاحب تجارب و معلومات فني لازم باشند.
ماده ۱۲۰ ـ فقط كاركنان مأمور رسيدگي و تعمير ديگ و كساني كه مستقيماً با قسمت توليد نيرو ارتباط دارند و اشخاصيكه در معيت افراد مجاز و صلاحيتدار هستند حق ورود بديگ خانه را دارند.
بخش ۲ ـ مقدمات براه اندازي
ماده ۱۲۱ ـ قبل از آنكه مولدهاي بخار جديد يا تعمير شده مورد استفاده قرار گيرند بايد داخل و خارج آنها كاملا معاينه شوند بطوري كه اطمينان حاصل شود كه:
الف) كسي در داخل دستگاه نباشد.
ب) هيچگونه ماده خارجي و ابزار در آن باقي نمانده باشد.
ج) كليه لوازم و ضمائم لوله كشي ها كاملا آماده بكار باشند.
د) كليه دهانه ها و مجاري تخليه و روزنه هاي بازديد بسته باشد.
ه ـ) لوله هاي مربوط بدريچه هاي اطمينان ـ فشارسنج هاي بخار و همچنين لوله هاي مربوط بمنبع آبرساني باز باشند.
ماده ۱۲۲ ـ قبل از بازكردن شيرهاي آبرساني براي پركردن مولد شير تخليه هوا بايد باز باشد تا هواي موجود بآساني تخليه گردد.
ماده ۱۲۳ ـ قبل از روشن كردن اجاق بايد ديگرا تا سطح توليد بخار يا بالاتر از آن از آب پر نموده باشند.
بخش ۳ ـ گرم كردن مولدهاي بخار و ديگهاي آب داغ
ماده ۱۲۴ ـ گرم كردن مولدها جز در مواقع فوريت بايد بآهستگي و ملايمت و بدون مصرف سوخت زياد صورت گيرد رعايت اين موضوع مخصوصاً در مورد مولدهاي بخارنو يا مولدهائيكه به تازگي روي پيچهاي جديد نصب شده باشند لازم است بنحويكه همه قسمتها بطور يكنواخت گرم شده و از اثرات انبساط ناشي از گرم شدن جديد جلوگيري بعمل آيد.
ماده ۱۲۵ ـ قبل از آتش گرفتن اجاق دستگاههاي تنظيم ورود هوا و خروج دود بايد باز باشد.
ماده ۱۲۶ ـ در صورتيكه چند مولد بخار به دودكش مشتركي متصل باشند وقتي كه يكي از اين مولدها را بخواهند روشن كنند بايد كليه دريچه ها و تنظيم كننده هاي دود و هواي مولدهاي خاموش مربوط به اين دودكش بسته باشند.
ماده ۱۲۷ ـ اگر ذغال يا چوب بعنوان سوخت در مولدها مصرف شود بايد از بكاربردن سوختهاي مايع يا ساير مواد قابل اشتعال كه موجب انفجار يا پس زدن شعله ميگردد خودداري شود.
ماده 128 ـ چيدن و آماده كردن آتش گيرانه هاي مقدماتي در مولدهائيكه مصرف چوب يا ذغال داشته و تحت تعمير يا خارج از سرويس هستند بايد ممنوع شود تا از جراحات احتمالي كارگران در صورت روشن شدن اجاق قبل از آنكه آماده كار باشد جلوگيري بعمل آيد.
ماده 129 ـ قبل از روشن كردن آتش در مولدها با سوختهاي نفتي لازم است آتش كار شخصاً اطمينان حاصل كند كه:
الف) در كف اجاق و اطراف سوخت پاش ها يا در جلوي دستگاه مواد نفتي وجود نداشته باشد.
ب) بمنظور خارج ساختن هرگونه بخار يا گازي كه ممكن است موجب انفجار گردد فضاي اجاق بخوبي تهويه شده باشد.
ماده ۱۳۰ ـ در صورتيكه نفت ـ گاز ـ گرد ذغال يا پوشال و امثال آن بعنوان سوخت در مولد سوخت مصرف شود بايد.
الف) صفحات تنظيم خروج دود باندازه كافي باز شوند تا عمل مكش به آرامي انجام گرفته و در ضمن از پس زدن شعله جلوگيري شود.
ب) در صورتيكه سوخت پاش مجهز بگيرانه يا خودكار لازم براي آتش زدن نباشد توسط مشعلهاي دستي كه دسته آنها باندازه كافي طويل باشد روشن شود.
ماده ۱۳۱ ـ در صورتيكه اجاق داراي بيش از دو سوخت پاش گاز يا نفت باشد لازم است ابتدا سوخت پاشي كه در وسط قرار دارد روشن شود.
بخش ۴ ـ مراقبت از آتش مولدهاي بخار
ماده ۱۳۲ ـ وضع احتراق سوخت مولدهائي كه در كار هستند بايد حتي الامكان منظم و ثابت باشد.
ماده ۱۳۳ ـ اگر برگشت شعله ايجاد گردد سوخت اجاق بايد كاملا قطع شود و قبل از آتش كردن مجدد بايد اجاق را كاملا تهويه نمود.
ماده 134 ـ در مورد سوخت ذغالي و تغذيه دستي سوخت متصديان مربوطه بايد:
الف) قبل از ريختن سوخت جديد و يا بهمزدن سوخت داخل اجاق بايد اطمينان حاصل كرد كه دريچه هاي دود باز باشد.
ب) در موقع بازكردن در اجاق بايد پشت اين در بقسمي بايستد كه در اثر برگشت شعله بمتصديان مربوطه آسيبي نرسد.
ماده ۱۳۵ ـ وقتي كه مقدار زيادي ذغال دفعتاً در اجاق ريخته ميشود بايد در وسط آن منافذي تعبيه گردد كه گازهاي حاصله بسهولت از آن گذشته و مشتعل شوند تا برگشت شعله ايجاد نشود.
ماده ۱۳۶ ـ سيخ هاي بهمزدن آتش نبايد روي كف ديگخانه يا در فاصله بين مولدهاي بخار گذاشته شود بلكه بايد آنها را در محل مخصوص خود بطوري قرارداد كه قسمتهاي داغ آن در دسترس نباشد
ماده ۱۳۷ ـ وقتي كه مولد بخار داراي گيرانه است و دائماً كار ميكند بايد در هر بست كار لااقل يكمرتبه دودگيري شود.
ماده ۱۳۸ ـ موقعي كه بخواهند موقتاً كوره را بدون استفاده روشن نگاهدارند (زنده) لازم است كه:
الف) دريچه هواكش خاكستردان را كاملا ببندند.
ب) در آتشخانه كمي باز باشد بطوريكه مختصر هوائي به بالاي سوخت برسد.
ج) دريچه هاي كشوئي دودكش براي كشش و تخليه گازها كمي باز باشند.
ماده ۱۳۹ ـ سوخت پاش هاي مواد نفتي يا گاز جز در موارديكه مجهز بشيرها و وسائل تنظيم خودكار هستند و در موقع خاموشي ورود سوخت را بكلي ميبندند لازم است:
الف) مراقبت بعمل آيد كه در موقع پاشيدن مواد نفتي يا گاز شعله وجود داشته باشد.
ب) چنانچه سوخت پاشي احياناً متوقف گردد بايد شير ورودي سوخت فوراً بسته شود و فضاي داخل كوره و مجاري مربوطه قبل از اشتعال مجدد تهويه كامل گردد. همچنين در مورد سوخت پاش هاي با گرد ذغال.
ماده ۱۴۰ ـ موقعي كه بخواهند ميزان حرارت را در يك كوره با مواد نفتي يا گاز يا گرد ذغال تغيير دهند لازم است:
الف) قبل از زياد كردن مقدار سوخت كشش را زياد نمايند.
ب) قبل از كم كردن كشش ميزان سوخت را كم كنند.
ماده ۱۴۱ ـ دريچه هاي اطمينان يا دريچه هاي انفجار لازم است هميشه بوضع آزاد و آماده بكار نگاهداري شوند و لااقل هر ۲۴ ساعت يكبار آزمايش گردند.
بخش ۵ ـ سطح آب
ماده ۱۴۲ ـ بمنظور اطمينان از نگاهداري صحيح سطح آب در مولد بخار متصدي مربوطه لازم است:
الف) در ابتداي هر پست و همچنين چند دفعه در ضمن پست سطح آب را بوسيله دستگاه آب نما و شيرهاي امتحاني رسيدگي نمايد و شيرهاي شستشوي آب نما را باز كند تا از ارتباط صحيح لوله ها اطمينان حاصل نمايد.
ب) سطح آب را در شيشه هاي آب نما دائماً مورد نظر قرار دهد.
ماده ۱۴۳ - شيشه آب نما بايد تميز نگاهداري شده باشد و در صورت احتياج آنرا تعويض نمايند بطوريكه سطح آب بسهولت تشخيص داده شود. پس از نصب شيشه جديد و قبل از راه دادن آب مختصري آنرا توسط بخار گرم نمايند.
ماده ۱۴۴ ـ موقعي كه سطح آب در شيشه آب نما ديده نشود و با باز كردن شير امتحاني معلوم شود كه سطح آب پائين افتاده لازم است فشار و نيروهاي وارده بمولد بخار بطور تدريجي كاسته شود و بهيچوجه درصدد نباشند كه با زياد كردن آب ورودي سطح آب را دفعتاً بالا بياورند و يا دريچه اطمينان را بمنظور تخفيف فشار باز نمايند.
بخش ۶ ـ تخفيف فشار مولدهاي بخار
ماده ۱۴۵ ـ براي پائين آوردن بدون خطر فشار مولد بخار در موقع پائين رفتن سطح آب و يا ضرورت هاي ديگر بايد نكات زير رعايت شود.
الف) فورا سوخت قطع شود.
ب) موقعي كه از گازهاي زائد يا پس مانده دستگاه هاي ديگر استفاده بعمل آيد آنها را از مسير ميان بر رد كرده و مستقيما داخل دودكش نمايند.
ج) تمام دريچه هاي ورود هوا بسته شود.
د) در مورد اجاق هاي با ذغال سنگ خفه كن و هواكش زير اجاق بسته شود و آتش را بپوشاند.
ه ـ) در مورد استعمال نفت و گاز و خاكه ذغال خفه كن ها و دريچه هاي تنظيم هوا بسته شود و بادزنهاي كمك دم دودكش از كار انداخته شود.
ماده ۱۴۶ ـ پس از آنكه مولد خنك شد و از فشار افتاد شيرهاي آب رساني بطور ملايم بسته شده و مولد را از سرويس جدا كنند و دقيقا آنرا مورد بررسي قرار دهند تا علت پائين افتادن آب معلوم گردد و دقت نمايند مبادا صدمات ديگري نيز وارد شده باشد و در هر حال اقدام بتنظيم و يا تعميرات لازم بنمايند.
بخش ۷ ـ كف كردن و سررفتن آب
ماده ۱۴۷ - چنانچه آب در مولدهاي بخار كف كند و همراه بخار داخل لوله هاي مصرف گردد لازم است:
الف) شير اصلي خروجي بخار را ببندند ـ آتش را تنظيم كنند و شير زير آب را اگر وجود داشته باشد باز نمايند.
ب) چنانچه آب قدر كافي در مولد وجود داشته باشد شير زير آب را چندين مرتبه موقتاً باز و بسته كرده آب تازه متناوباً وارد نمايند بطوريكه قسمتي از آب ديگ تعويض شود.
چنانچه تدابير فوق موثر واقع نگرديد مولد را از بهره برداري خارج نمايند تا اصلاحات لازم بعمل آيد.
ماده ۱۴۸ ـ چنانچه آثار وجود روغن در مولد ديده شود در صورتيكه شير تخليه هم سطح آب وجود داشته باشد بايد آنرا باز كنند تا روغنهاي گسترده خارج شود و چنانچه از اين عمل نتيجه گرفته نشد بايد هر چه زودتر و با احتياط لازم دستگاه را خاموش نموده و داخل مولد را با محلول سودا بشويند.
بخش ۸ ـ پيش گرم كن آب
ماده ۱۴۹ - شير خروجي پيش گرم كن آب را كه رابط بين آن و مولد بخار است پيوسته بايد باز باشد ولي چنانچه بسته بودن آن اقتضا نمايد لازم است:
الف) خفه كن دودكش بسته باشد.
ب) پيش گرم كن تخليه شده باشد.
ج) شير زير آب آن درحالت باز قفل شده باشد.
بخش ۹ ـ زيرآب زدن مولدها
ماده ۱۵۰ ـ شير زيرآب مولدها لااقل هر ۲۴ ساعت يكبار و بلكه در هر نوبت كار كاملاً باز گردد.
ماده ۱۵۱ ـ موقع زيرآب زدن مولد لازم است:
الف) ابتدا شير زيرآب بطور ملايم نيم باز شود.
ب) بعد از آنكه در حدود 25 ميليمتر سطح آب پائين آمده متدرجاً تمام آن را باز كنند بطوريكه كليه گل و لاي و رسوبات بتواند خارج شود.
ج) پس از آنكه در حدود 10 سانتيمتر سطح آب پائين آمد شير را بطور ملايم ببندند.
ماده ۱۵۲ ـ وقتي كه لوله زيرآب مولد در عين حال داراي يك شير معمولي و يك شير تندبازشو باشد ـ شير تندبازشو بايد ابتدا باز گردد و فقط وقتي بسته شود كه شير معمولي كاملا بسته شده باشد.
ماده ۱۵۳ ـ كاركنان مولدهاي بخار بهيچوجه مجاز نيستند زيرآب بيش از يك ديگ را در آن واحد باز كنند و نيز مسير فاضل آب نبايد قبل از بسته شدن شير زيرآب مولد سد گردد.
ماده ۱۵۴ ـ در موقع زيرآب زدن اگر مسئول مولد نتواند شخصاً سطح آب مولد را در دستگاه آب نما بخواند بايد يكنفر براي انجام اين كار باو كمك نمايد.
ماده ۱۵۵ ـ مولدها بايد در هر نوبت كار از نظر آب بندي و ساير معايب بازرسي شود و در صورت وجود معايب با توجه بمقررات مربوطه و كم كردن تدريجي فشار مولد را از بهره برداري خارج نمايند.
بخش ۱۰ ـ تخليه خاكستر
ماده ۱۵۶ ـ وقتي مولدها ذغال بسوزانند بايد خاكستر و مواد نسوخته زودبزود تخليه شود و اجازه ندهند كه اين مواد در خاكستردان و يا جلوي ديگ جمع شوند.
ماده ۱۵۷ ـ موقعي كه خاكسترهاي گرم را آب ميزنند كارگرها بايستي خود را از محيط كار دور نگهدارند و هم چنين بايستي از برخورد مستقيم آب با قطعات داغ كوره اجتناب نمايند.
ماده ۱۵۸ ـ وقتي كه تخليه خاكسترها با مكش انجام ميگيرد بايد درهاي انفجار آتش خانه كاملا آزاد و آماده بكار باشند.
ماده ۱۵۹ ـ موقعي كه تخليه خاكستر با بخار انجام ميگردد تأسيسات آن بايستي بقسمي در نظر گرفته شود تا حتي الامكان گرد و خاك زيادي توليد نشود و كارگران نيز بايد مراقبت نمايند كه آب گرم حاصله آنها را مصدوم ننمايد.
ماده ۱۶۰ ـ وقتي كه مجاري خروج خاكستر در تأسيسات تخليه خودكار مسدود گردد:
الف) دو كارگر بايد مأمور بازكردن مجراي مسدود شوند بترتيبي كه يكنفر مشغول و ديگري مراقب او باشد.
ب) يكدستگاه منحرف كننده اي بايد وجود داشته باشد كه از ريزش خاكستر گرم روي كارگر جلوگيري نمايد.
بخش ۱۱ ـ متوقف كردن مولد
ماده ۱۶۱ ـ موقعي كه مولدهاي بخار را براي نظافت يا بازرسي و تعمير و يا تعطيل ميخواهند متوقف كنند فشار بخار را بايد طبق مقررات بخش ۶ فصل چهارم كم نمايند باستثناء مولدهاي با سوخت ذغال كه در اين نوع مولدها بايد:
الف) درب هاي اجاق بسته بماند تا آتش هاي موجود بتدريج سوخته شود.
ب) نبايد آتش ها را تخليه نمود مگر در موارد فوري و احتمال خطر.
ج) مادام كه فشار مولد بخار بكمتر از 5 /3 كيلوگرم نرسيده دربهاي اجاق را نبايد باز كرد.
د) ورود آب بمولد بخار مي بايست تا خاموش شدن آتش ادامه پيدا كند.
ماده ۱۶۲ - حتي الامكان قبل از سردشدن كامل قسمت هاي بنائي شده مولد نبايد آب مولد را تخليه نمود و براي مولدهاي بزرگ معمولا تخليه ۸ ساعت پس از تقليل فشار انجام ميگيرد.
ماده ۱۶۳ ـ موقعي كه تخليه مولد در فشار يك آتمسفر امكان نداشته باشد تخليه ميبايست در پائين ترين فشار ممكنه با شرائط لازم انجام گيرد.
ماده ۱۶۴ ـ در حين تخليه ميبايست ورود هوا بداخل ديگ آزاد باشد و در تمام مدت تخليه مجاري هوا باز بماند و فقط پس از پرشدن مولد و يا هنگام تعطيل آن مجاري بسته شود.
ماده ۱۶۵ ـ پس از تخليه ديگ ميبايست.
الف) دريچه هاي آدم رو و سوراخهاي مولد باز شود.
ب) مولدها بوسيله آب با فشار كافي شسته شود تا رسوبهائي كه آزاد باشند از آن خارج شوند.
ج) مازاد آب اضافي ميبايست با وسائل ممكنه خارج شود.
بخش ۱۲ ـ تميزكردن و تعميركردن مولدها
ماده ۱۶۶ ـ وقتي كه مولد و لوله هاي بخار تحت فشار هستند تعميرات بهيچوجه نبايد انجام گيرد و همچنين است در مورد آب بندي مجاري بخار و محكم كردن اتصالي ها (مانند فلنج ها و غيره)
ماده 167 ـ قبل از آنكه جهت تميزكردن و يا تعميرنمودن بكارگران اجازه ورود بديگ داده شود بايد تمام شيرهاي تخليه و آبرساني و مجاري بخار و هر نوع شير ديگري كه موجود باشد بسته و قفل شود و روي آنها علامت گذاري شود كه (كارگر در داخل ديگ است).
ماده ۱۶۸ ـ اگر مولد تحت تعمير و يا در حال تميزكردن جزو يكدسته از مولدهائي است كه حداقل يكي از آنها در حال كار است شيرهاي بخار مربوط بمولد تحت تعمير بايد كاملا بسته و قفل گردد و از نقطه نظر آب بندي اطمينان بخش باشد.
ماده ۱۶۹ ـ وقتي كه شيرهاي تخليه چندين مولد بيك مجرا وصل ميشوند شيرهاي تخليه مولدهائيكه در حال كار هستند بايد بسته و قفل شود و روي آنها علامت گذاري شود كه (مولد شماره...تحت تعمير است).
ماده 170 ـ براي تعمير و يا پاك كردن مولدها هيچ كارگري نبايد در مولد داخل شود مگر آنكه كارگر ديگري در خارج مولد در محل مجراي آدم رو براي مراقبت او نگهباني نمايد تا در موقع لزوم باو كمك نمايد موقعيكه كارگران براي پاك كردن داخل دستگاه ميشوند لازم است تدابير احتياطي اتخاذ نمايند از سوخته شدن در تماس با خاكستر داغ بروي لوله ها يا مجروح شدن در اثر سقوط قطعاتيكه در نتيجه انفجار حاصله از پا شش آب روي خاكسترهاي داغ پيش مي آيد مصون بمانند.
ماده ۱۷۱ ـ قبل از ورود بداخل دستگاه لازم است بوسيله فشار هوا داخل اجاق و ديگ را كاملاً تهويه نموده گازهاي مسموم كننده و بخارهاي قابل احتراق را خارج كرده باشند خصوصاً در مواقعي كه براي حل كردن دردها مواد نفتي بكار برده باشند.
ماده ۱۷۲ ـ در طول مدت تعمير و يا پاك كردن مولدهاي بخار و مخصوصاً در صورت مرطوب بودن لازم است وسائل تهويه را با سرعت خفيف بكار بيندازند بطوريكه تهويه ملايم دائمي بمنظور جلوگيري از نفوذ و نشر گازها و دودهاي حاصله از دستگاههاي مجاور تأمين شود.
ماده ۱۷۳ ـ كليه افزارهاي دستي و چراغهاي برقي دوره گرد كه كارگران همراه ميبرند لازم است بدون عيب و سالم و مناسب كار مورد نظر باشد.
ماده 174 ـ استعمال چراغهاي دوره گرد كه توري نداشته يا بند آنها داراي پوشش كاملا محكم و مطمئن نباشد ممنوع است.
ماده ۱۷۵ ـ استعمال چراغهاي لحيمكاري در داخل مولدهاي بخار ممنوع است.
ماده ۱۷۶ ـ چنانچه براي تعمير يا پاك كردن دستگاه افزارهاي بادي يا بخاري بكار برند لازم است كمپرسور يا مولد بخار آنها خارج از مولد تحت تعمير گذاشته شده باشد و لوله هاي اتصال مربوط مورد بررسي و مراقبت دائم قرار گيرد.
ماده ۱۷۷ ـ موقعيكه لوله ها يا جدار مولدها را با وسايل مكانيكي پاك ميكنند نبايد اثر ضربه قلم مدت مديدي در محل واحدي متمركز شود زيرا ممكن است موجب تضعيف مقاومت فلز گردد.
ماده ۱۷۸ ـ پس از اتمام عمليات لازم است نكات ذيل دقيقاً رعايت شود:
الف) كارگري را مأمور نمايند داخل مولد را دقيقاً بررسي نموده اطمينان حاصل كند كه هيچگونه افزار يا اشيائي جانمانده باشد مخصوصاً كهنه يا نخ و امثال آن.
ب) قبل از بستن دربها و روزنه ها يقين حاصل شود كه كليه كارگرها بيرون رفته اند و كليه اشياء را خارج كرده اند.
بخش ۱۳ ـ تعطيل و توقف مولدهاي بخار
ماده ۱۷۹ ـ در مورد مولدهائي كه قرار است بحالت توقف يا تعطيل درآيند پس از آنكه تميزكاري و تعميرات و بازديد انجام شد لازم است نكات زير دقيقاً رعايت شود:
الف) با سوزانيدن چوب سفيد يا كاغذ يا دميدن هواي گرم داخل آن را بخوبي خشك كنند تا از زنگ زدگي جلوگيري شود.
ب) براي جذب رطوبت هاي بعدي مقداري آهك زنده در حدود 15 كيلوگرم بمازاد هر تن بخار توليدي در ساعت در ظروف سفالي در داخل ديگ قرار دهند.
ج) كليه اتصالات مولد بخار محكم بسته شود.
د) در پوش سوراخ آدم رو بجاي خود قرار داده شود.
ماده ۱۸۰ ـ چنانچه مدت توقف طولاني باشد:
الف) مولد را در فواصل دو تا سه ماه بازنموده ذخيره آهك زنده را تجديد نمايند.
ب) كليه سطوح گرماده را بوسيله پاشش بخار و يا برس سيمي پاك نموده و با روغن ماهي مخصوص كه خشك نشود چرب نمايند تا از زنگ خوردگي مصون بماند.
ماده ۱۸۱ ـ در مولدهاي خارج از سرويس از كار افتاده نبايد آبي باقي مانده باشد.
بخش ۱۴ ـ تجهيزات حفاظتي انفرادي
ماده ۱۸۲ ـ كارگراني كه در معرض مجروح شدن باشند و بهيچ طريقي جلوگيري از آن ميسر نباشد لازم است مجهز بوسايل حفاظتي و انفرادي طبق آئين نامه مربوطه باشند.
ماده ۱۸۳ ـ مقام صلاحيتدار مذكور در اين آئين نامه مرجعي است كه وزارت كار صلاحيت آنرا تشخيص و تاييد نمايند.
اين آئين نامه بموجب ماده 47 قانون كار مشتمل بر 183 ماده در جلسات 12 الي 18 (6 جلسه) شورايعالي حفاظت فني مطرح و مورد تصويب نهائي قرار گرفت و قابل اجراء است.
تاريخ دوم بهمن ماه 1339 شمسي
موادِ قانونیِ مستند در این صفحه 1
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
