ادعای عسر و حرج در وضعیت نشوز

رأی خلاصه جریان پرونده آقای ب. ا. به وکالت از خانم م. ش. ‌س. به طرفیت آقای م. ش. دادخواستی به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به استناد ماده 1130 قانون مدنی و بند 2 از شروط مندرج در سند نکاحیه و ضمن عقد در محاکم حقوقی ب. مطرح نموده که پرونده به شعبه اول حقوقی در تاریخ ۱۳۹3/7/16 ارجاع شده است مندرجات سند نکاحیه زوجین حاکی است عقد زوجیت در تاریخ دهم اردیبهشت هشتاد و هشت منعقد گردیده است و زوجین شروط مندرج در سند نکاحیه را امضاء ‌‌کرده‌اند در متن دادخواست وکیل خ. گ. ا. زوجین به لحاظ مشکلات خانوادگی چند سالی است جدا از هم زندگی می‌کنند خوانده و خواهان دعاوی متعددی علیه هم مطرح نموده‌اند از جمله تمکین، مهریه، جهیزیه، ازدواج مجدد که بینشان رسیدگی گردیده است خوانده با اجازه دادگاه همسر دوم اختیار نموده است حسب اظهارنامه پیوست موکل آمادگی خ. ر. ب. تمکین از همسرش اعلام نموده است و خ. ن. د. شورای س. حاضر شده و در حضور اعضا آمادگی خ. ر. ب. ادامه زندگی با موکل اعلام نموده است اما قبلاً با پیاده کردن همسر خود از خودروی شخصی از ورود ایشان به منزل مشترک امتناع نموده که مراتب توسط اعضاء شورای حل اختلاف صورت‌جلسه شده است با عنایت به مراتب رفتار خوانده از مصادیق بند 2 شروط ضمن عقد مندرج در قسمت «ب» سند نکاحیه بوده و عسروحرج زوجه حسب ماده 1130 قانون مدنی حادث گردیده است صدور حکم به شرح ستون خواسته در دادخواست م. ا. دادگاه وقت جهت رسیدگی تعیین نموده است در جلسه مورخ ۱۳۹3/9/9 وکیل خواهان و خانم ن. خ. به وکالت از خوانده حضور داشته‌اند وکیل خوانده ب. ش. د. تقدیمی گفته است خواسته ب. ش. د. م. ب. وکیل خ. گ. ا. همانگونه که خ. د. م. دادخواست قید نمودند ایشان با ترک زندگی مشترک به دفعات مکرر و ناسازگاری با زوج موکل را ناچار به تقدیم دادخواست تمکین نمودند که علیرغم آن بازم مراجعه ننمودند لذا موکل به دلیل عسر و حرج اقدام به اخذ اجازه ازدواج مجدد نمود و همسر اختیار کرد ضمن اینکه خواهان جهیزیه خود را مسترد و مهریه خود را نیز مطالبه و در حال دریافت م. ب. از طریق شورای حل اختلاف س. به زوج اعلام نمودند که خواهان بازگشت به زندگی مشترک م. ب. و زوج نیز ضمن حضور در شورای حل اختلاف و فراهم نمودن شرایط تمکین و تهیه خانه در ف. برای زوجه به همراه ایشان به سمت منزل مشترک حرکت کردند که در بین راه ایشان اعلام نمودند که من ف. زندگی نمی‌کنم و خودم را از ماشین بیرون می‌‌اندازم موکل ناچار شد اتومبیل را در بین راه نگهداشته و به منظور جلوگیری از ایراد صدمه بدنی به وی اجازه دادند تا زوجه پیاده شود که هر دو مجدداً به شورای حل اختلاف س. بازگشته در آنجا درگیری لفظی فی‌مابین طرفین صورت گرفت که صورت‌جلسه آن ضمیمه دادخواست خواهان م. ب. لذا مشخص می‌گردد که زوجه این اقدام را صرفاً جهت احراز عسروحرج و طرح دادخواست طلاق انجام دادند ضمن اینکه موکل هیچگونه فحاشی و توهین نسبت به زوجه ننمودند و صورت‌جلسه نیز دلالت بر عسروحرج زوجه ندارد ضمناً در جلسه‌ای که در شورای حل اختلاف ب. به امر ایجاد صلح تشکیل گردید زوجه صراحتاً اعلام نمودند که حاضر به زندگی با زوج نمی‌باشند لذا به لحاظ عدم ارائه دلیل بر عسروحرج خواسته ایشان محکوم به رد م. ب. وکیل خ. گ. ا. حسب صورت‌جلسه شورای حل اختلاف س. خوانده دعوی تمایل به بازگشت موکل به زندگی مشترک نداشته است و ب. ت. ب. اینکه همسر دوم اختیار کرده است اعلام آمادگی ظاهری وی صرفاً به منظور استفاده از حق طلاق به عنوان حربه‌ای جهت انصراف موکل از دریافت حقوق قانونی خود م. ب. لذا تقاضای تحقیق از اعضای شورای حل اختلاف س. به عنوان گواه دارم خواسته موکل مستند به بند سوءرفتار و سوءمعاشرت زوج و عسر و حرج وی ب. ت. ب. بند 2 شروط ضمن‌العقد م. ب.. وکیل زوج مجدداً آمادگی موکلش را جهت اجازه منزلی اعلام نموده است دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده است داور زوجه و داور زوج معرفی شده‌اند در اوراق 32 و 33 پرونده دو فقره دادنامه 1462/89 و 1095/90 صادره از شعبه دوم دادگاه حقوقی ب. که حکم بر الزام زوجه به تمکین از ز. د. ت. ۱۳۸9/12/15 و اجازه ازدواج مجدد به زوج به لحاظ عدم تمکین توسط دادگاه و نیز تصویر دادنامه 695/90 صادره از آن دادگاه در رابطه با دعوی مطالبه نفقه از سوی زوج که به لحاظ عدم تمکین مستحق نفقه نبوده است در برگ 34 پرونده پیوست است با استناد به این سه فقره دادنامه وکیل زوج درخواست رد دعوی خواهان را نموده است داور زوجه نیز معرفی شده است نظریه داور زوج در برگ 43 پرونده اعلام شده دادگاه با اعلام ختم دادرسی به شرح دادنامه 1244/93 مورخ ۱۳۹3/12/28 با این استدلال «دادگاه با التفات به جمیع اوراق پرونده اولاً اظهارنظر اعضای شورای حل اختلاف در صورت‌جلسه مورخ ۱۳۹3/7/2 همانگونه که در ذیل آن آمده حاکی است (با این اوضاع به نظر می‌رسد که آقای م. ش. حاضر به تمکین همسرش از او نیست) یک استنباط و اظهارنظر قضائی و خارج از صلاحیت ایشان است ثانیاً با فرض پذیرش چنین اظهارنظر وقوع چنین اتفاقی برای یک مرتبه است سوءرفتار و سوءمعاشرتی که موجب تحقق شرط ضمن عقد را فراهم آورد تلقی نمی‌شود لذا دادگاه مستنداً به ماده 197 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی حکم به بطلان دعوی خواهان صادر و اعلام می‌دارد» رأی خود را بر مردود بودن دعوی زوجه و عدم اثبات آن اعلام کرده است پس از این رأی وکیل زوجه تجدیدنظرخواهی نموده است که مفاد لایحه تجدیدنظرخواهی تکرار مطالبی است که در مرحله بدوی در جهت دفاع از حقوق مقرره موکلش در دعوی مطرح نموده که مورد توجه دادگاه بدوی با وصف دلایل استنادی زوج و وکیلش قرار گرفته است و عدم تمکین موکلش را ناشی از عدم تماس خود زوج به تمکین آنگونه که مورد برداشت اعضاء شورای حل اختلاف بوده دانسته لذا درخواست نقض رأی و تحقیق بیشتر را نموده است پس از تبادل لوایح و ارسال شعبه به محاکم تجدیدنظر استان چهارمحال‌وبختیاری شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان چهارمحال‌وبختیاری در وقت فوق‌‌العاده با بررسی اوراق پرونده و ختم رسیدگی به این شرح انشاء رأی نموده است 1- رأی معترض‌عنه موافق با موازین قانونی و مندرجات پرونده اصدار یافته است 2- اعتراض مؤثری از ناحیه ت. ن. خ. که موجب تخدیش رأی بدوی شود به عمل نیامده است مستنداً به ماده 358 قانون آئین دادرسی مدنی با رد اعتراض ت. ن. خ. رأی بدوی را عیناً تأیید نموده است اکنون از این رأی خانم م. ش. فرجام‌خواهی نموده است که سابقه ابلاغ رأی فرجام‌خواسته به وی در پرونده مشهود نیست مع‌الوصف ب. ت. ب. اینکه تاریخ صدور رأی و فرجام‌خواهی با فاصله زیادی نبوده است و احتمال عدم وصول دادنامه ابلاغ شده به وی که بعد از صدور رأی حداکثر ظرف یک هفته صورت گرفته باشد می‌تواند داخل در فرجه باشد ضمن گزارش پرونده هنگام شور لایحه وی نیز قرائت می‌گردد. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالاً مبنی بر تایید در خصوص دادنامه شماره 222/94 فرجام‌خواسته مشاوره نموده چنین رأی می‌دهد. رأی شعبه دیوان عالی کشور ن. ب. ا. مجموع اوراق و محتویات پرونده و مستندات زوجه دلالت بر احراز استحقاق او بر طلاق به لحاظ عسر و حرج و یا تحقق شرط ضمن‌العقد و تخلف زوج از بند 2 مندرج در عقدنامه که به عنوان شروط ضمن عقد مورد تأیید و امضاء زوجین قرار گرفته، نمی‌نماید زوجه مدتها در حال نشوز و عدم تمکین از زوج بوده است که بر همین مبنا زوج از دادگاه اجازه ازدواج مجدد گرفته است بنابراین ادعای عسر و حرج او به لحاظ عدم پرداخت نفقه مسموع نبوده و سوءرفتار زوج نیز در حدود بند 2 موارد 12‌گانه مندرج در سند نکاحیه به اثبات نرسیده است مع‌الوصف ب. ت. ب. اینکه زوجه در گذشته به کیفیتی با رفتار خودش خود را در بلاتکلیفی از نظر ادامه زندگی مشترک قرار داده است در صورتی که آمادگی تمکین از زوج داشته باشد می‌تواند با تقدیم دادخواست الزام او را به تهیه مسکن مناسب و پرداخت نفقه بخواهد بدیهی است در صورت صدور حکم در هر حال تکلیف امکان زوجیت یا استحقاق زوجه بر طلاق در مقام اجرای حکم صادره روشن خواهد بود در وضعیت موجود که زوجه خود در بلاتکلیفی خویش مقصر به نظر می‌رسد به رأی فرجام‌خواسته خدشه‌ای که مغایرت آن با موازین قانونی و شرعی محرز گردد وارد نیست و مستنداً به ماده 370 قانون آئین دادرسی مدنی با رد فرجام‌خواهی خانم م. ش. رأی فرجام‌خواسته تأیید و ابرام می‌گردد . رئیس و مستشار و عضو معاون شعبه 16 دیوان عالی کشور عبدالعلی ناصح - عباسعلی علیزاده - سعیدعالم فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی ادعای عسر و حرج در وضعیت نشوز در تاریخ 29 مهر 1394، دادنامه‌ای در خصوص درخواست صدور گواهی عدم امکان سازش به منظور اجرای صیغه طلاق صادر گردید. خواهان، با استناد به ماده 1130 قانون مدنی و شروط ضمن عقد نکاحیه، درخواست طلاق را مطرح کرد و ادعا نمود که زوج به دلیل مشکلات خانوادگی و سوءرفتار، زندگی مشترک را ترک کرده است. در پاسخ، وکیل طرف مقابل به عدم تمکین و اقدام به ترک خانه مشترک از سوی زوجه اشاره کرد و بیان داشت که رفتارهای زوجه موجب عسر و حرج شده است. دادگاه بدوی پس از بررسی مستندات، از جمله صورتجلسات شورای حل اختلاف و سوابق دعوی، به این نتیجه رسید که ادعای عسر و حرج زوجه اثبات نشده و دعوی او را رد کرد. این رای در مرحله تجدیدنظر نیز تایید شد و زوجه به دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی کرد. دیوان عالی کشور با تاکید بر اینکه زوجه در عدم تمکین مقصر بوده و ادعای عسر و حرج او مسموع نیست، رای بدوی را تایید و ابرام کرد. بر اساس ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی، فرجام‌خواهی زوجه رد و رای اولیه به قوت خود باقی ماند. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/07/29 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که زوجه مدتها در حال نشوز و عدم تمکین بوده و بر همین مبنا دادگاه به زوج اجازه ازدواج مجدد داده باشد، ادعای زوجه مبنی بر عسر و حرج به لحاظ عدم پرداخت نفقه مسموع نیست. البته این امر مانع از آن نیست که در صورتی که وی آمادگی تمکین را داشته باشد با تقدیم دادخواست، الزام زوج را به تهیه مسکن مناسب و پرداخت نفقه بخواهد. رای خلاصه جریان پرونده آقای ب. ا. به وکالت از خانم م. ش. ‌س. به طرفیت آقای م. ش. دادخواستی به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به استناد ماده 1130 قانون مدنی و بند 2 از شروط مندرج در سند نکاحیه و ضمن عقد در محاکم حقوقی ب. مطرح نموده که پرونده به شعبه اول حقوقی در تاریخ 1393/07/16 ارجاع شده است مندرجات سند نکاحیه زوجین حاکی است عقد زوجیت در تاریخ دهم اردیبهشت هشتاد و هشت منعقد گردیده است و زوجین شروط مندرج در سند نکاحیه را امضا ‌کرده‌اند در متن دادخواست وکیل خ. گ. ا. زوجین به لحاظ مشکلات خانوادگی چند سالی است جدا از هم زندگی می‌کنند خوانده و خواهان دعاوی متعددی علیه هم مطرح نموده‌اند از جمله تمکین، مهریه، جهیزیه، ازدواج مجدد که بینشان رسیدگی گردیده است خوانده با اجازه دادگاه همسر دوم اختیار نموده است حسب اظهارنامه پیوست موکل آمادگی خ. ر. ب. تمکین از همسرش اعلام نموده است و خ. ن. د. شورای س. حاضر شده و در حضور اعضا آمادگی خ. ر. ب. ادامه زندگی با موکل اعلام نموده است اما قبلا با پیاده کردن همسر خود از خودروی شخصی از ورود ایشان به منزل مشترک امتناع نموده که مراتب توسط اعضاء شورای حل اختلاف صورت‌جلسه شده است با عنایت به مراتب رفتار خوانده از مصادیق بند 2 شروط ضمن عقد مندرج در قسمت «ب» سند نکاحیه بوده و عسروحرج زوجه حسب ماده 1130 قانون مدنی حادث گردیده است صدور حکم به شرح ستون خواسته در دادخواست م. ا. دادگاه وقت جهت رسیدگی تعیین نموده است در جلسه مورخ 1393/09/09 وکیل خواهان و خانم ن. خ. به وکالت از خوانده حضور داشته‌اند وکیل خوانده ب. ش. د. تقدیمی گفته است خواسته ب. ش. د. م. ب. وکیل خ. گ. ا. همانگونه که خ. د. م. دادخواست قید نمودند ایشان با ترک زندگی مشترک به دفعات مکرر و ناسازگاری با زوج موکل را ناچار به تقدیم دادخواست تمکین نمودند که علیرغم آن بازم مراجعه ننمودند لذا موکل به دلیل عسر و حرج اقدام به اخذ اجازه ازدواج مجدد نمود و همسر اختیار کرد ضمن اینکه خواهان جهیزیه خود را مسترد و مهریه خود را نیز مطالبه و در حال دریافت م. ب. از طریق شورای حل اختلاف س. به زوج اعلام نمودند که خواهان بازگشت به زندگی مشترک م. ب. و زوج نیز ضمن حضور در شورای حل اختلاف و فراهم نمودن شرایط تمکین و تهیه خانه در ف. برای زوجه به همراه ایشان به سمت منزل مشترک حرکت کردند که در بین راه ایشان اعلام نمودند که من ف. زندگی نمی‌کنم و خودم را از ماشین بیرون می‌اندازم موکل ناچار شد اتومبیل را در بین راه نگهداشته و به منظور جلوگیری از ایراد صدمه بدنی به وی اجازه دادند تا زوجه پیاده شود که هر دو مجددا به شورای حل اختلاف س. بازگشته در آنجا درگیری لفظی فی‌مابین طرفین صورت گرفت که صورت‌جلسه آن ضمیمه دادخواست خواهان م. ب. لذا مشخص می‌گردد که زوجه این اقدام را صرفا جهت احراز عسروحرج و طرح دادخواست طلاق انجام دادند ضمن اینکه موکل هیچگونه فحاشی و توهین نسبت به زوجه ننمودند و صورت‌جلسه نیز دلالت بر عسروحرج زوجه ندارد ضمنا در جلسه‌ای که در شورای حل اختلاف ب. به امر ایجاد صلح تشکیل گردید زوجه صراحتا اعلام نمودند که حاضر به زندگی با زوج نمی‌باشند لذا به لحاظ عدم ارائه دلیل بر عسروحرج خواسته ایشان محکوم به رد م. ب. وکیل خ. گ. ا. حسب صورت‌جلسه شورای حل اختلاف س. خوانده دعوی تمایل به بازگشت موکل به زندگی مشترک نداشته است و ب. ت. ب. اینکه همسر دوم اختیار کرده است اعلام آمادگی ظاهری وی صرفا به منظور استفاده از حق طلاق به عنوان حربه‌ای جهت انصراف موکل از دریافت حقوق قانونی خود م. ب. لذا تقاضای تحقیق از اعضای شورای حل اختلاف س. به عنوان گواه دارم خواسته موکل مستند به بند سوءرفتار و سوءمعاشرت زوج و عسر و حرج وی ب. ت. ب. بند 2 شروط ضمن‌العقد م. ب.. وکیل زوج مجددا آمادگی موکلش را جهت اجازه منزلی اعلام نموده است دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده است داور زوجه و داور زوج معرفی شده‌اند در اوراق 32 و 33 پرونده دو فقره دادنامه --- و 1095/90 صادره از شعبه دوم دادگاه حقوقی ب. که حکم بر الزام زوجه به تمکین از ز. د. ت. 1389/12/15 و اجازه ازدواج مجدد به زوج به لحاظ عدم تمکین توسط دادگاه و نیز تصویر دادنامه --- صادره از آن دادگاه در رابطه با دعوی مطالبه نفقه از سوی زوج که به لحاظ عدم تمکین مستحق نفقه نبوده است در برگ 34 پرونده پیوست است با استناد به این سه فقره دادنامه وکیل زوج درخواست رد دعوی خواهان را نموده است داور زوجه نیز معرفی شده است نظریه داور زوج در برگ 43 پرونده اعلام شده دادگاه با اعلام ختم دادرسی به شرح دادنامه --- مورخ 1393/12/28 با این استدلال «دادگاه با التفات به جمیع اوراق پرونده اولا اظهارنظر اعضای شورای حل اختلاف در صورت‌جلسه مورخ 1393/07/02 همانگونه که در ذیل آن آمده حاکی است (با این اوضاع به نظر می‌رسد که آقای م. ش. حاضر به تمکین همسرش از او نیست) یک استنباط و اظهارنظر قضایی و خارج از صلاحیت ایشان است ثانیا با فرض پذیرش چنین اظهارنظر وقوع چنین اتفاقی برای یک مرتبه است سوءرفتار و سوءمعاشرتی که موجب تحقق شرط ضمن عقد را فراهم آورد تلقی نمی‌شود لذا دادگاه مستندا به ماده 197 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی حکم به بطلان دعوی خواهان صادر و اعلام می‌دارد» رای خود را بر مردود بودن دعوی زوجه و عدم اثبات آن اعلام کرده است پس از این رای وکیل زوجه تجدیدنظرخواهی نموده است که مفاد لایحه تجدیدنظرخواهی تکرار مطالبی است که در مرحله بدوی در جهت دفاع از حقوق مقرره موکلش در دعوی مطرح نموده که مورد توجه دادگاه بدوی با وصف دلایل استنادی زوج و وکیلش قرار گرفته است و عدم تمکین موکلش را ناشی از عدم تماس خود زوج به تمکین آنگونه که مورد برداشت اعضاء شورای حل اختلاف بوده دانسته لذا درخواست نقض رای و تحقیق بیشتر را نموده است پس از تبادل لوایح و ارسال شعبه به محاکم تجدیدنظر استان چهارمحال‌وبختیاری شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان چهارمحال‌وبختیاری در وقت فوق‌العاده با بررسی اوراق پرونده و ختم رسیدگی به این شرح انشاء رای نموده است 1 - رای معترض‌عنه موافق با موازین قانونی و مندرجات پرونده اصدار یافته است 2 - اعتراض موثری از ناحیه ت. ن. خ. که موجب تخدیش رای بدوی شود به عمل نیامده است مستندا به ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی با رد اعتراض ت. ن. خ. رای بدوی را عینا تایید نموده است اکنون از این رای خانم م. ش. فرجام‌خواهی نموده است که سابقه ابلاغ رای فرجام‌خواسته به وی در پرونده مشهود نیست مع‌الوصف ب. ت. ب. اینکه تاریخ صدور رای و فرجام‌خواهی با فاصله زیادی نبوده است و احتمال عدم وصول دادنامه ابلاغ شده به وی که بعد از صدور رای حداکثر ظرف یک هفته صورت گرفته باشد می‌تواند داخل در فرجه باشد ضمن گزارش پرونده هنگام شور لایحه وی نیز قرائت می‌گردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر تایید در خصوص دادنامه شماره --- فرجام‌خواسته مشاوره نموده چنین رای می‌دهد. رای شعبه دیوان عالی کشور ن. ب. ا. مجموع اوراق و محتویات پرونده و مستندات زوجه دلالت بر احراز استحقاق او بر طلاق به لحاظ عسر و حرج و یا تحقق شرط ضمن‌العقد و تخلف زوج از بند 2 مندرج در عقدنامه که به عنوان شروط ضمن عقد مورد تایید و امضا زوجین قرار گرفته، نمی‌نماید زوجه مدتها در حال نشوز و عدم تمکین از زوج بوده است که بر همین مبنا زوج از دادگاه اجازه ازدواج مجدد گرفته است بنابراین ادعای عسر و حرج او به لحاظ عدم پرداخت نفقه مسموع نبوده و سوءرفتار زوج نیز در حدود بند 2 موارد 12 ‌گانه مندرج در سند نکاحیه به اثبات نرسیده است مع‌الوصف ب. ت. ب. اینکه زوجه در گذشته به کیفیتی با رفتار خودش خود را در بلاتکلیفی از نظر ادامه زندگی مشترک قرار داده است در صورتی که آمادگی تمکین از زوج داشته باشد می‌تواند با تقدیم دادخواست الزام او را به تهیه مسکن مناسب و پرداخت نفقه بخواهد بدیهی است در صورت صدور حکم در هر حال تکلیف امکان زوجیت یا استحقاق زوجه بر طلاق در مقام اجرای حکم صادره روشن خواهد بود در وضعیت موجود که زوجه خود در بلاتکلیفی خویش مقصر به نظر می‌رسد به رای فرجام‌خواسته خدشه‌ای که مغایرت آن با موازین قانونی و شرعی محرز گردد وارد نیست و مستندا به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی با رد فرجام‌خواهی خانم م. ش. رای فرجام‌خواسته تایید و ابرام می‌گردد. رئیس و مستشار و عضو معاون شعبه --- دیوان عالی کشور