Ailexa — هوش مصنوعی + قانون home
حوزهٔ جستجوی شما حدوداً در چه زمینه‌ای است:
در جست‌جوی چه هستید؟ بعد از انتخابِ آنچه می‌خواهید، در کادرِ جستجوی بالا موضوع را بنویسید و «بگرد» را بزنید.
ADMIN_GENERAL

رای شماره ۱۱۶۸ مورخ ۱۳۹۶/۱۱/۱۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری(موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه های شماره ۱۶۸۶۷/۱۲/۲-۱۳۹۰/۰۲/۱۳، ۲۴۲۳۱/۱۲/۲-۱۳۹۰/۰۲/۲۷ و ۲۶/۱۰۳/۱۲/۲-۱۳۹۰/۰۸/۱۵ سازمان ثبت احوال کشور) مفاد بخشنامه سازمان ثبت احوال مبنی بر قرار دادن اصل بر وفات افراد بالای صد سال، مغایر قانون و مخلاف ق

سبدِ من

#سازمان_ثبت_احوال_کشور #هیأت_عمومی_دیوان #دیوان_عدالت_اداری #ثبت_احوال #بخشنامه_های #وفات #عدالت #فوت #قانون_ثبت #سند #حکم_موت_فرضی #ثبت_واقعه #قانون_مدنی #ثبت_فوت #حقوق #اداره_ثبت_احوال #فوت_فرضی #لایحه #معاونت #دادخواست #شاکی #گواهی #ثبت_واقعه_فوت #رسیدگی #وکالت #قوانین #گونه #اداره_کل #اشتباه #قانون_اساسی #اخطار #ماما #مستند #گزارش #تفکیک #تنظیم_سند #اعتراض #جمهوری #نام #گواه #ابطال #صورت #پزشک #غایب #اطلاع #قوانین_موضوعه #وظیفه #زمان #احراز #استان #هیات_حل_اختلاف #اموال #برادر #دفتر #تابعه

خلاصه

شاکیان با وکالت وکیل خود، خواستار ابطال بخشنامه‌های سازمان ثبت احوال کشور شده‌اند که منجر به ثبت فوت آن‌ها در سیستم‌های اداری شده است. شاکیان مدعی‌اند که بدون حکم دادگاه یا گواهی پزشکی قانونی، ثبت فوت آن‌ها غیرقانونی بوده و موجب تضییع حقوقشان شده است. آن‌ها این اقدام را مغایر با قانون اساسی و قوانین موضوعه می‌دانند.

اصلِ حقوقی: ثبت فوت اشخاص در اسناد سجلی باید مستند به گواهی پزشکی قانونی یا حکم دادگاه (فوت فرضی) باشد و بخشنامه‌های اداری نمی‌توانند جایگزین این تشریفات قانونی شوند.

مستند: اصل ۱۷۰ قانون اساسی

کلیدواژه‌ها: ثبت احوال، فوت فرضی، بخشنامه، اسناد هویتی، حقوق شهروندی

متنِ زیر هنوز به‌وسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.

تاریخ: 1396/11/17 مرجع: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم شماره دادنامه: ۱۱۶۸ تاریخ دادنامه: ۱۳۹۶/۱۱/۱۷ کلاسه پرونده: ۹۵/۷۶۳ مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان: آقایان … و علیرضا نعیمی حسینی با وکالت آقای … شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه های شماره ۱۶۸۶۷/۱۲/۲-۱۳۹۰/۰۲/۱۳، ۲۴۲۳۱/۱۲/۲-۱۳۹۰/۰۲/۲۷ و ۲۶/۱۰۳/۱۲/۲-۱۳۹۰/۰۸/۱۵ سازمان ثبت احوال کشور گردش کار : شاکیان به موجب دادخواستی با وکالت آقای … کرده اند که: "ریاست محترم دیوان عدالت اداری با عرض سلام و ادب، احتراماً اینجانب اسحاق رضازاده ب. ت. و. ملصق به تمبر مالیاتی، خ. ر. ب. وکالت از آقایان … و شهریار نعیمی حسینی معرفی و به استحضار می رساند که موکلین اینجانب جهت ورود و خروج از کشور و حفظ و حراست از حقوق و اموال و دارایی خود اقدام به طرح دعاوی متعدد نمودند که متاسفانه در سیستم قضـایی و اداری کل کشـور و وزارت خارجه به عنوان فوت شده محسوب و عملاً امکان طرح دعوی و ورود وخروج بـه کشور غیر ممکن گردیده است. بـا مراجعه بـه اداره ثبت احوال شهرستان شیراز، معلوم و مشخص گردید که بر اسـاس آیین نامـه های شماره ۱۶۷۶۸/۱۲/۲-۱۳۹۰/۲/۱۳، ۲۴۲۳۱/۱۲/۲-۱۳۹۰/۲/۲۷ و ۱۰۳۱۳۶/۱۲/۲-۱۳۹۰/۸/۱۵ معاونت اسناد هویتی سازمان ثبت احوال کل کشور، موکلین اینجانب را فوت شده منظور کرده اند، لازم به ذکر است، مسیولین مربوطه از ارایه آیین نامه های ذکر شده به موکلین و برادر ایشان و اینجانب به عنوان وکیل به این دلیل که نمی توانیم آیین نامه ها را در اختیار اشخاص قرار دهیم خودداری کرده اند و تنها به شماره و تاریخ آیین نامه های ذکر شده اکتفا نموده اند، لذا ب. ت. ب. اینکه فوت هر شخص یا حقیقی است که حسب گواهی پزشکی قانونی معلوم و مشخص می گردد یا به فوت فرضی است که توسط دادگاه حکم صادر می شود و اقدام ثبت احوال کل کشور بر خلاف قانون اساسی و حقوق موضوعه و باعث تضییع حقوق موکلین می گردد، با عنایت به اصل ۱۷۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی و قوانین مدون و موضوعه ابطال آیین نامه های ذکر شده م. ا.. " همچنین آقای … به موجب لایحه ای اعلام کرده است که: " ریاست محترم دیوان عدالت اداری با عرض سلام و ادب احتراماً ب. ت. ب. اینکه موضوع این دادخواست، آیین نامه های صادر شده از ناحیه سازمان ثبت احوال کشور م. ب. که حسب آنها، بدون توجه به قانون موضوعه، آقایان … و شهریار نعیمی حسینی را فوت شده در نظر گرفته و در سیستم دادگستری و دیوان عدالت اداری هم فوت شده منظور شده است و این امر باعث گردیده که عملاً موکلین اینجانب آقایان … و شهریار نعیمی حسینی نتوانند دادخواست به دیوان را ثبت نمایند. لذا ثبت این دادخواست توسط برادر ایشان آقای … و با نام ایشان تحت عنوان سومین شاکی ثبت خواهد شد تا از طریق دیوان عدالت اداری رسیدگی و مانع تضییع حقوق آقایان … و شهریار نعیمی حسینی گردد. لازم به ذکر است که سازمان ثبت احوال هیچ گونه سند و مدرکی دال بر فوتی موکلین ارایه نمی کند تنها به آیین نامه های موضوع این دادخواست اشاره می نماید. " در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای آقای … شکات ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره ۱۲۸-۱۳۹۶/۲/۴ ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی شده پاسخ داده است که: " هیات محترم عمومی دیوان عدالت اداری با عرض سلام و ادب احتراماً در خصوص اخطار رفع نقص موضوع پرونده کلاسه ۹۵/۷۶۳ هیات عمومی که در تاریخ ۱۳۹۶/۱/۲۱ به اینجانب ابلاغ شده است، مطالب زیر به استحضار می رسد. حیات و ممات هر انسانی در دستان خداوند قادر متعلا می باشد، مرگ هر شخصی به صورت حقیقی اتفاق می افتد و یا به جهاتی توسط دادگاه حکم موت فردی را صادر می کند، آن هم با وجود قراین و شواهدی فرض می کنند که فردی فوت شده است. « فوت فرضی» با دقت در قوانین موضوعه و شرح وظایف و اختیارات سازمان ثبت احوال، معلوم می گردد که وظیفه ثبت احوال در خصوص فوت افراد، صرفاً ثبت واقعه وفات است. بنابراین وفات باید واقع شده باشد تا ثبت احوال بتواند آن را ثبت نماید. ب. ت. ب. اینکه فوت افراد دارای آثار حقوقی متعددی م. ب. که به محض وقوع، این آثار بر آن بار می شود، زمان دقیق فوت دارای اهمیت زیادی است که این زمان یا توسط ماما و پزشک و گواه تصدیق می گردد و یا توسط دادگاه طی حکمی تعیین می شود و ثبت احوال نمی تواند مطابق آیین نامه و یا بخشنامه تاریخی را برای فوت اشخاص در نظر گرفته و اعلام فوتی نماید. اقدام ثبت احوال در اعلام فوت آقایان … و شهریار نعیمی حسینی، مستند به آیین نامه ای است که صدور و عمل به این آیین نامه برخلاف قانون و مقررات موضوعه به شرحی که در ادامه خواهد آمد، م. ب.. ۱- قانون مدنی در شرط تحقق ارث در ماده ۸۶۷ بیان می کند که: « ارث به موت حقیقی یا به موت فرضی مورث تحقق پیدا می کند» قانونگذار دو نوع مرگ را پذیرفته است، یکی مرگ حقیقی و دیگری موت فرضی، که برای تحقق هر یک شرایطی را در قانون پیش بینی کرده است که با احصاء آن شرایط می توان حکم به مرگ حقیقی یا فرضی شخصی داد. بنابراین صدور آیین نامه ای که افراد را خارج از چارچوب قانونی فوت حقیقی و فرضی، صرفاً بر اساس یک آیین نامه فوت شده محسوب نماید، برخلاف مفهوم و منطوق ماده ۸۶۷ قانون مدنی است. ۲- ماده ۲۴ قانون ثبت احوال بیان می کند که ثبت واقعه وفات باید به تصدیق پزشک و در صورت نبودن پزشک، حضور دو نفر گواه ضروری است. پس برای ثبت فوت حقیقی، تصدیق پزشک و در صورت عدم حضور پزشک، گواهی دو نفر شاهد ضروری است و مواد ۲۶، ۲۷ و ۲۸ بیان می کند که افرادی مکلف اند، فوت اشخاص را به ثبت احوال اطلاع دهند. بنابراین وقتی فوت حقیقی فردی حادث می شود، اشخاصی آن را اطلاع داده و ثبت احوال، صرفاً آن را بدون هیچ اظهار نظری ثبت می نماید و اقدام حال حاضر ثبت احوال بر اساس آیین نامه ای، در ثبت فوت افرادی که در قید حیات هستند، بدون تصدیق پزشک و گواهی گواهان، برخلاف ماده ۲۴ قانون ثبت احوال م. ب.. ۳- قانون از مواد ۱۰۱۱ تا ۱۰۳۰ و مواد ۱۵۳ تا ۱۶۱ قانون امور حسبی شرایطی را برای صدور حکم موت فرضی در نظر گرفته است که با احصاء این شرایط دادگاه می تواند حکم به موت فرضی افراد را صادر نماید. ماده ۱۰۱۱ قانون مدنی، غایب مفقودالاثر را تعریف کرده است. ماده ۱۰۱۶ قانون مدنی، بیان می کند که هرگاه هم فوت و هم تاریخ فوت غایب مسلم شود، اموال او بین وراث تقسیم می شود. ماده ۱۰۱۷ و ۱۰۱۸ قانون مدنی، دادگاه را مکلف کرده است که تاریخی را برای فوت فرضی تعیین نمایند. ماده ۱۰۱۹ قانون مدنی، صدور حکم موت فرضی در موردی مجاز است که: « از تاریخ آخرین خبری که از حیات او رسیده است، مدتی گذشته که عادتاً چنین شخصی زنده نمی ماند». مواد ۱۰۲۰، ۱۰۲۱ و ۱۰۲۲ مواردی را بیان می کند که اماره قضایی برای دادگاه است تا شخصی را فوت شده محسوب نماید. ماده ۱۰۲۳ قانون مدنی و ۱۵۵ قانون امور حسبی، شرایطی را برای صدور حکم موت فرضی در نظر گرفته است که دادگاه بعد از حصول آن شرایط می تواند حکم موت فرضی را صادر کند. ماده ۱۵۳ قانون امور حسبی بیان می کند: « اشخاص زیر می توانند از دادگاه درخواست صدور حکم موت فرضی غایب را بنمایند. ۱- ورثه غایب ۲- وصی و موصی له». ب. ت. ب. این ماده قانونی تنها دادگاه می تواند حکم موت فرضی را صادر نماید و ثبت احوال، حتی نمی تواند درخواست صدور حکم موت فرضی غایب بنماید. بنابراین قانونگذار به دادگاه این اجازه و اختیار را داده است که تحت حصول شرایطی فرض کند، شخصی فوت شده است و حکم موت فرضی وی را صادر نماید. به جهت اهمیت موضوع مرگ و آثار حقوقی مرتبط با آن، قانونگذار صدور حکم موت فرضی را فقط و فقط در صلاحیت دادگاه قرار داده است و هیچ شخص یا نهاد و سازمان و آیین نامه ای نمی تواند این اختیار را از دادگاه سلب کند. اقدام ثبت احوال در اعلام موت آقایان … و شهریار نعیمی حسینی ب. ت. ب. اینکه در خصوص این افراد، موت حقیقی واقع نشده است و حکم موت فرضی هم صادر نگردیده است، بلکه صرفاً بر اساس مفاد آیین نامه و یا بخشنامه سازمان ثبت احوال، فوتی برای آنها در نظر گرفته شده را می توان گفت که بر خلاف قوانین ذکر شده م. ب.. ۴- ماده یک قانون ثبت احوال در بند «ب»، « ثبت واقعه وفات و صدور گواهی وفات» را یکی از وظایف سازمان ثبت احوال در نظر گرفته است، بنابراین سازمان ثبت احوال تنها وظیفه ثبت واقعه وفات را دارد و یا بعد از ثبت، گواهی وفات صادر نماید و نمی تواند حکم موت فردی را صادر کند. صدور آیین نامه و اجازه به ادارات ثبت احوال، مبنی بر اینکه فردی را فوت شده منظور نمایند که در قید حیات می باشد، برخلاف وظیفه محوله به سازمان ثبت احوال و این ماده قانونی است. ۵- ماده ۹۹۳ قانون مدنی بیان می کند که: « امور زیر در ظرف مدت و به طریقی که به موجب قانون و نظامات مخصوصه مقرر است، به دایره سجل احوال اطلاع داده می شود: ۱) ..... ۲)..... ۳) ..... ۴) وفات هر شخص» با دقت در انتهای ماده « اطلاع داده می شود»، این ماده قانونی معلوم و مشخص می نماید که ثبت احوال صرفاً بعد از وقوع فوت، باید از این واقعه مطلع شود به عبارتی باید به اطلاع ثبت احوال برسد. بنابراین دادن اختیار به ثبت احوال طی آیین نامه و بخشنامه برخلاف این ماده قانونی م. ب.. زیرا بر خلاف قانون و اصول حقوقی است که یک مرجع اداری، حکم موت افراد را صادر نماید. ۶- ماده ۱۰ قانون ثبت احوال در بند «ب» ثبت احوال را مکلف به داشتن دفتر ثبت وفات کرده است و در ماده ۱۱ قانونگذار معین کرده است که دفتر ثبت احوال باید به امضاء اعلام کننده وفات و گواهان « در صورت عدم گواهی ماما و یا پزشک» برسد و همچنین ب. ت. ب. مواد ۲۲، ۲۴، ۲۶، ۲۷، ۲۸ و ۳۰ قانون ثبت احوال افراد مندرج در این مواد قانونی، مکلف اند که فوت اشخاص را به اداره ثبت احوال اطلاع دهند، بنابراین می توان گفت که وظیفه ثبت احوال صرفاً ثبت واقعه وفات م. ب. و محض اطلاع از طریق افراد معرفی شده در مواد قانونی فوق الذکر، مکلف است این واقعه را ثبت کند و نمی تواند راساً حکم موت صادر نماید و صدور آیین نامه و دادن اختیار به ثبت احوال مبنی بر صدور موت برخلاف این ماده قانونی است. ۷- ماده ۹۹۴ قانون مدنی بیان می کند: « حکم موت فرضی غایب که بر طبق کتاب پنجم از جلد دوم این قانون صادر می شود باید در دفتر سجل احوال ثبت شود» و ماده ۳۰ قانون ثبت احوال مدرک مثبته، ثبت وفات فرضی غایب، حکم قطعی دادگاه است. با دقت در مواد قانونی مربوط به غایب مفقودالاثر، تنها دادگاه صلاح می تواند فرض نماید که غایب فوت نموده است « صدور حکم موت فرضی» و بعد از صدور حکم، ثبت احوال مکلف است، حکم دادگاه را ثبت نماید، بنابراین دادن اختیار بر اساس آیین نامه مبنی بر صدور حکم موت، ولو اینکه آن را به طور موقتی و فرضی موت در نظر گرفته باشد، برخلاف این مواد قانونی و سایر مواد مرتبط با حکم موت فرضی م. ب.. ۸- ماده ۸ قانون تخلفات، جرایم و مجازاتهای مربوط به اسناد سجلی و شناسنامه در بند «الف، ج و د» مجازاتی را برای اشخاصی که برخلاف واقع، فرد یا افرادی را که در قید حیات هستند را به ثبت احوال فوت شده اعلام نمایند، در نظر گرفته است. مفهوم این ماده قانونی این است که ثبت احوال تنها از اطلاعات دیگران برای ثبت واقعه وفات استفاده می نماید و نمی تواند وارد صحت و سقم واقعه وفات شود، به عبارتی راساً نمی تواند حکم به موت صادر نماید، بنابراین دادن اختیار به ثبت احوال تا بر اساس آیین نامه اقدام به صدور موت اشخاص نماید برخلاف این ماده قانونی است. اعضای هیات عمومی دیوان عدالت اداری ب. ت. ب. مطالب بیان شده، تصویب و اجرای آیین نامه های شماره ۱۶۷۶۸/۱۲/۲- ۱۳۹۰/۲/۱۳، ۲۴۲۳۱/۱۲/۲-۱۳۹۰/۲/۲۷ و ۱۰۳۱۳۶/۱۲/۲-۱۳۹۰/۸/۱۵ توسط معاونت امور اسناد هویتی ثبت احوال و اقدام سازمان مذکور، در اعلام موت موکلان اینجانب آقایان … و شهریار نعیمی حسینی که به لطف و محبت الهی در قید حیات هستند، به استناد آیین نامه های مذکور، علاوه بر اینکه مفاد آیین نامه های ذکر شده بر خلاف قانون بوده، باعث تضییع حقوق موکلان شده است، لذا از آن هیات استدعا دارم، با دقت نظر در لایحه ارایه شده و مواد قانونی ذکر شده، آیین نامه های مذکور را به جهت مخلافت با قوانین موضوعه ابطال فرمایید. " متن بخشنامه های مورد اعتراض به قرار زیر است: الف: بخشنامه شماره ۱۶۸۶۷/۱۲/۲-۱۳۹۰/۲/۱۳: " مدیرکل ثبت احوال استان سلام علیکم به منظور پالایش اسناد راکد مقتضی است دستور فرمایید ادارات تابعه با مراجعه به فهرست اسناد مزبور نسبت به ثبت فوت افرادی که ۱۰۰ سال و به بالا سن دارند اقدام و گزارش آماری اقدامات انجام شده را به تفکیک ادارات به اداره کل اسناد هویتی تا ۱۳۹۰/۳/۱۵ اعلام نمایند. بدیهی است چنانچه پس از ثبت فوت موردی در قید حیات مشاهده گردید پس از بررسیهای لازم همانند حذف فوتهای ضربتی و یا دستور مدیرکل نسبت به حذف آثار فوت در سند و پایگاه اقدام لازم معمول دارند." ب: بخشنامه شماره ۲۴۲۳۱/۱۲/۲-۱۳۹۰/۲/۲۷: " پیرو نامه شماره ۱۶۷۶۸/۱۲/۲-۱۳۹۰/۲/۱۳ معاونت امور اسناد هویتی سازمان موضوع پالایش اسناد راکد و ثبت فوت افراد ۱۰۰ سال و بالاتر، نظر به برخی سوالات مطروحه در خصوص نحوه ثبت فوت اسناد مذکور مطالبی به شرح ذیل اعلام می گردد. خواهشمند است دستور فرمایید ضمن نظارت مستمر بر روند اجرا، ترتیبی اتخاذ شود تا از تنظیم سند مکرر خودداری شود. ۱- در اجرای ماده ۲۷ قانون ثبت احوال شماره و تاریخ نامه سازمان به عنوان مستند تنظیم سند فوت در سند درج و به منزله امضاء سند خواهد بود و اعلام کننده مراجع قانونی م. ب.. ۲- در مواردی که مشخصات متوفی اعم از علت و تاریخ فوت معلوم نباشد، برابر با ماده ۲۹ قانون ثبت احوال در سند وفات به جای مشخصات عبارت (نامعلوم) نوشته شود و تکمیل مشخصات نامعلوم با هیات حل اختلاف خواهد بود. " ج: بخشنامه شماره ۱۰۳۱۲۶/۱۲/۲-۱۳۹۰/۸/۱۵: " اداره کل ثبت احوال استان سلام علیکم از آنجا که وجود اسناد راکد در ادارات ثبت احوال موجبات تهدید و آسیب پذیری را فراهم آورده حسب دستور اکید ریاست سازمان و به منظور جلوگیری از هرگونه سوء استفاده از اسناد مزبور، شایسته است با رعایت موارد ذیل دستور فرمایید تا پایان سال جاری نسبت به تعیین تکلیف اسناد راکد آن استان اقدام شود، به طوری که در پایان زمان تعیین شده هیچ گونه سند بلاتکلیفی نمانده باشد. ۱- فهرست اسناد راکد به تفکیک ادارات از پایگاه استخراج و از طریق FTP کاربر سایت در تاریخ ۱۳۹۰/۸/۱۸ آماده برداشت م. ب.. ۲- اداراث ثبت احوال با مراجعه به سند مربوطه و احراز فوت از طریق مقتضی نسبت به ثبت فوت صاحب سند اقدام نمایند. ۳- چنانچه واقعه فوت اشتباهاً به ثبت برسد، رسیدگی به رفع اشتباه از سند سجلی و پایگاه کشوری در صلاحیت هیات حل اختلاف م. ب.. ۴- گزارش اقدامات انجام شده را به طور ماهیانه به اداره کل اسناد هویتی اعلام نموده و مسیولیت حسن اجرای این دستور با مدیرکل استان و روسای ادارات تابعه م. ب.. " در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل امور حقوقی و هماهنگی امور استانها (سازمان ثبت احوال کشور) به موجب لایحه شماره ۳۲۴۳۲/۱۱/۲-۱۳۹۶/۴/۲۸ توضیح داده است که: " ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری به استحضار می رساند: ۱- اسناد راکد، اسنادی هستند که از ابتدای انقلاب شکوهمند اسلامی تاکنون صاحبان آنها مراجعه ای به ادارات ثبت احوال نداشته و خدماتی نیز از این اسناد دریافت ننموده اند و از حیات و ممات آنها اطلاعی در دست نمی باشد و این اسناد بلا تکلیف مانده و در پاره ای موارد مورد سوء استفاده افراد فرصت طلب به ویژه اتباع خارجی مقیم ایران قرار گرفته است. بنابراین اهمیت و حساسیت موضوع و وجود تعداد کثیری از پرونده های مرتبط با اسناد مذکور در مراجع قضایی، مشکلات زیادی را برای صاحبان این اسناد و دیگر شهروندان به وجود آورد و این امر سازمان ثبت احوال را وادار نمود تا در صدد پیشگیری و جلوگیری از استفاده غاصبانه از این اسناد چاره اندیشی نموده و تصمیم لازم اتخاذ کند. بدین وسیله بخشنامه های مورد بحث در راستای بند (۲) ماده (۱) و مادتین ۲۹، ۲۷ و ۲۲ قانون ثبت احوال مصوب ۱۳۵۵ و در جهت صیانت از حقوق مردم و جلوگیری از تزلزل و حفظ اعتبار اسناد هویتی صادر و رویه یکسان و یکنواختی را در سطح ادارات ثبت احوال ایجاد نمود. ۲- با عنایت به متن دادخواست، مستندات و دلایل قانونی تناقض و مغایرت و بخشنامه های مورد بحث با قوانین موضوعه از سوی شکات ارایه و یا اعلام نگردیده است. بنابراین خواسته شکات مبنی بر ابطال بخشنامه های فوق الذکر مبنای قانونی نداشته و دعوای مطروحه محکوم به رد م. ب.. ۳- مطابق بند (۲) ماده (۱) و مادتین ۲۹، ۲۷ و ۲۲ قانون ثبت احوال، به طور کلی ثبت واقعه وفات از وظایف ذاتی سازمان ثبت احوال کشور م. ب. و بخشنامه مورد اعتراض نیز در قالب قانون موصوف صادر شده و تناقضی با هیچ قانونی ندارد. ۴- در واقع سازمان ثبت احوال کشور بر اساس بخشنامه مورد بحث به ادارات ثبت احوال سراسر کشور تاکید موکد دارد تا به وظایف قانونی خود عمل نموده و ضمن بررسی اسناد راکد که صاحبان آنها تاکنون مراجعه ای به ادارات ثبت احـوال نداشته اند و یـا خـدماتی از این اسنـاد دریافت نکرده اند، بـررسی و تحقیقات لازم در خصـوص حیات و ممات صاحب این گونه اسناد به عمل آورده و در صورت احراز فوت صاحب سند (بنا به دلایل و شواهد مطلعین محل)، نسبت بـه ثبت واقعه فـوت اقـدام گردد. در صورت احـراز اشتباه در ثبت واقعه فوت (بند ۳ بخشنامه شمـاره ۱۰۳۱۲۶/۱۲/۲-۱۳۹۰/۸/۱۵) مراتب حسب مورد بنا به درخواست صاحب سند یا ذینفع از طریق هیات حل اختلاف اداره ثبت احوال محل (هیات موضوع ماده ۳ قانون ثبت احوال)، نسبت به رفع اشتباه مامور ثبت احوال اقدام لازم به عمل خواهد آمد. ۵- علی ایحال از آنجا که دو تن از شکات به نامهای آقای … شاکی ردیف اول از سال ۱۳۶۲ و آقای … شاکی ردیف دوم نیز از سال ۱۳۳۷ تا زمان ثبت واقعه فوت نامبردگان جهت دریافت خدمات هویتی نظیر: تعویض شناسنامه نمونه قدیم و اخذ شناسنامه جمهوری اسلامی و کارت ملی و ... مراجعه ای به ادارات ثبت احوال نداشته اند، مامورین ثبت احوال شیراز پس از بررسی و انجام تحقیقات لازم از مطلعین و آشنایان و گواهان مطلع می شوند که صاحبان اسناد (شکات ردیفهای ۱ و ۲) فوت نموده اند، بنابراین نسبت به ثبت واقعه فوت نامبردگان اقدام و از آنجا که احراز می گردد شاکی ردیف ۳ به نام آقای … در قید حیات می باشد، اقدامی در خصوص سند ایشان به عمل نمی آید. لذا همان طور که در بند ۳ بخشنامه مورد اعتراض اشاره گردیده است رفع اشتباهات مامورین در خصوص ثبت واقعه فوت قابل رسیدگی در هیات حل اختلاف اداره ثبت احوال محل بوده و هیات موصوف در صورت احراز حیات صاحب سند نسبت به ابطال سند فوت و احیای اسناد هویتی مربوطه تصمیم لازم اتخاذ می نماید. " هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۶/۱۱/۱۷ با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی اگر چه بر اساس مواد ۱۰، ۲۲، ۲۷ و ۲۹ قانون ثبت احوال، ثبت واقعه وفات از وظایف ذاتی سازمان ثبت احوال کشور است لیکن بر اساس مواد ۸۶۷ و ۱۰۱۱ الی ۱۰۳۰ قانون مدنی و مواد ۲۲ الی ۲۹ قانون ثبت احوال، فوت به صورت حقیقی و فرضی بیان شده و در فوت حقیقی مطابق ماده ۲۴ قانون ثبت احوال، تصدیق پزشک یا دو نفر شاهد ملاک است و برای فوت فرضی نیز مطابق مواد یاد شده از قانون مدنی رای دادگاه صلاح ملاک و فصل الخطاب تعیین شده و در هیچ کدام از مقررات مذکور مقرره ای مبنی بر تلقی وفات برای افراد بالای صد سال ملاحظه نشد. بنابراین حکم مقرر در بخشنامه های مورد شکایت که اصل را بر وفات افراد بالای صد سال قرار داده است مغایرت قانون و مخلاف قاعده استصحاب و خارج از حدود اختیارات مرجع صدور تشخیص شد و با استناد به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ حکم بر ابطال بخشنامه های مورد اعتراض صادر و اعلام می شود. محمدکاظم بهرامی - رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری text = matn.replace(regex, '$1'); $('#Div_1').html(text); if (parseInt(navigator.appVersion) $("a[name=copy_pre]").click(function () { range.selectNodeContents(el); sel.removeAllRanges(); sel.addRange(range); showNotification1(); }.box.comment-form .form-group { }fieldset { }.btncss{ رای شماره 1168 مورخ 1396/11/17 هیات عمومی دیوان عدالت اداری در پرونده کلاسه 95/763، شاکیان به نمایندگی از یکدیگر درخواست ابطال سه بخشنامه سازمان ثبت احوال کشور را مطرح کردند. بر اساس این بخشنامه‌ها، موکلین به‌عنوان فوت‌شده شناخته شده بودند که این موضوع منجر به ایجاد محدودیت‌های جدی در حقوق و اموال آنها گردیده بود. شاکی با استناد به مواد 867 و 1011 الی 1030 قانون مدنی و همچنین مواد 22 الی 29 قانون ثبت احوال، اعلام کرد که اعلام فوت افراد باید بر اساس تصدیق پزشک یا حکم دادگاه صورت گیرد و نه صرفاً بر اساس آیین‌نامه‌های داخلی. از طرفی، مدیرکل امور حقوقی سازمان ثبت احوال دفاعیات خود را بر مبنای ضرورت ثبت وقایع فوت و جلوگیری از سوءاستفاده از اسناد راکد ارائه داد و بیان کرد که این بخشنامه‌ها در راستای وظایف قانونی سازمان بوده و هیچ مغایرتی با قوانین ندارند. در نهایت، هیات عمومی دیوان عدالت اداری با اکثریت آراء به این نتیجه رسید که بخشنامه‌های مورد اعتراض، که بر اساس فرض فوت افراد بالای صد سال صادر شده بودند، مغایر با قوانین مذکور بوده و اقدام ثبت احوال در این زمینه خارج از حدود اختیارات قانونی است. بنابراین، حکم به ابطال این بخشنامه‌ها صادر گردید. تاریخ دادنامه: 17/11/1396 شاکیان: آقایان … و علیرضا نعیمی حسینی با وکالت آقای … شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه های شماره 16867/12/02-1390/02/13، 24231/12/02-1390/02/27 و 26/103/12/2-1390/08/15 سازمان ثبت احوال کشور "ریاست محترم دیوان عدالت اداری با عرض سلام و ادب، احتراماً اینجانب اسحاق رضازاده ب. ت. و. ملصق به تمبر مالیاتی، خ. ر. ب. وکالت از آقایان … و شهریار نعیمی حسینی معرفی و به استحضار می رساند که موکلین اینجانب جهت ورود و خروج از کشور و حفظ و حراست از حقوق و اموال و دارایی خود اقدام به طرح دعاوی متعدد نمودند که متاسفانه در سیستم قضایی و اداری کل کشور و وزارت خارجه به عنوان فوت شده محسوب و عملاً امکان طرح دعوی و ورود وخروج به کشور غیر ممکن گردیده است. با مراجعه به اداره ثبت احوال شهرستان شیراز، معلوم و مشخص گردید که بر اساس آیین‌نامه های شماره 16768/12/02-13/2/1390، 24231/12/02-27/2/1390 و 103136/12/02-15/8/1390 معاونت اسناد هویتی سازمان ثبت احوال کل کشور، موکلین اینجانب را فوت شده منظور کرده اند، لازم به ذکر است، مسئولین مربوطه از ارائه آیین‌نامه های ذکر شده به موکلین و برادر ایشان و اینجانب به عنوان وکیل به این دلیل که نمی توانیم آیین‌نامه ها را در اختیار اشخاص قرار دهیم خودداری کرده اند و تنها به شماره و تاریخ آیین‌نامه های ذکر شده اکتفا نموده اند، لذا ب. ت. ب. اینکه فوت هر شخص یا حقیقی است که حسب گواهی پزشکی قانونی معلوم و مشخص می‌گردد یا به فوت فرضی است که توسط دادگاه حکم صادر می‌شود و اقدام ثبت احوال کل کشور بر خلاف قانون اساسی و حقوق موضوعه و باعث تضییع حقوق موکلین می‌گردد، با عنایت به اصل 170 قانون اساسی جمهوری اسلامی و قوانین مدون و موضوعه ابطال آیین‌نامه های ذکر شده م. ا.. " احتراماً ب. ت. ب. اینکه موضوع این دادخواست، آیین‌نامه های صادر شده از ناحیه سازمان ثبت احوال کشور م. ب. که حسب آنها، بدون توجه به قانون موضوعه، آقایان … و شهریار نعیمی حسینی را فوت شده در نظر گرفته و در سیستم دادگستری و دیوان عدالت اداری هم فوت شده منظور شده است و این امر باعث گردیده که عملاً موکلین اینجانب آقایان … و شهریار نعیمی حسینی نتوانند دادخواست به دیوان را ثبت نمایند. لذا ثبت این دادخواست توسط برادر ایشان آقای … و با نام ایشان تحت عنوان سومین شاکی ثبت خواهد شد تا از طریق دیوان عدالت اداری رسیدگی و مانع تضییع حقوق آقایان … و شهریار نعیمی حسینی گردد. لازم به ذکر است که سازمان ثبت احوال هیچ گونه سند و مدرکی دال بر فوتی موکلین ارائه نمی کند تنها به آیین‌نامه های موضوع این دادخواست اشاره می‌نماید. " در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای آقای … شکات ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره 128-4/2/1396 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی شده پاسخ داده است که: احتراماً در خصوص اخطار رفع نقص موضوع پرونده کلاسه 95/763 هیات عمومی که در تاریخ 21/1/1396 به اینجانب ابلاغ شده است، مطالب زیر به استحضار می‌رسد. حیات و ممات هر انسانی در دستان خداوند قادر متعال می‌باشد، مرگ هر شخصی به صورت حقیقی اتفاق می افتد و یا به جهاتی توسط دادگاه حکم موت فردی را صادر می کند، آن هم با وجود قرائن و شواهدی فرض می کنند که فردی فوت شده است. « فوت فرضی» با دقت در قوانین موضوعه و شرح وظایف و اختیارات سازمان ثبت احوال، معلوم می‌گردد که وظیفه ثبت احوال در خصوص فوت افراد، صرفاً ثبت واقعه وفات است. بنابراین وفات باید واقع شده باشد تا ثبت احوال بتواند آن را ثبت نماید. ب. ت. ب. اینکه فوت افراد دارای آثار حقوقی متعددی م. ب. که به محض وقوع، این آثار بر آن بار می‌شود، زمان دقیق فوت دارای اهمیت زیادی است که این زمان یا توسط ماما و پزشک و گواه تصدیق می‌گردد و یا توسط دادگاه طی حکمی تعیین می‌شود و ثبت احوال نمی تواند مطابق آیین‌نامه و یا بخشنامه تاریخی را برای فوت اشخاص در نظر گرفته و اعلام فوتی نماید. اقدام ثبت احوال در اعلام فوت آقایان … و شهریار نعیمی حسینی، مستند به آیین‌نامه ای است که صدور و عمل به این آیین‌نامه برخلاف قانون و مقررات موضوعه به شرحی که در ادامه خواهد آمد، م. ب.. 6- ماده 10 قانون ثبت احوال در بند «ب» ثبت احوال را مکلف به داشتن دفتر ثبت وفات کرده است و در ماده 11 قانونگذار معین کرده است که دفتر ثبت احوال باید به امضا اعلام کننده وفات و گواهان « در صورت عدم گواهی ماما و یا پزشک» برسد و همچنین ب. ت. ب. مواد 22، 24، 26، 27، 28 و 30 قانون ثبت احوال افراد مندرج در این مواد قانونی، مکلف اند که فوت اشخاص را به اداره ثبت احوال اطلاع دهند، بنابراین می توان گفت که وظیفه ثبت احوال صرفاً ثبت واقعه وفات م. ب. و محض اطلاع از طریق افراد معرفی شده در مواد قانونی فوق الذکر، مکلف است این واقعه را ثبت کند و نمی تواند راساً حکم موت صادر نماید و صدور آیین‌نامه و دادن اختیار به ثبت احوال مبنی بر صدور موت برخلاف این ماده قانونی است. 7- ماده 994 قانون مدنی بیان می کند: « حکم موت فرضی غایب که بر طبق کتاب پنجم از جلد دوم این قانون صادر می‌شود باید در دفتر سجل احوال ثبت شود» و ماده 30 قانون ثبت احوال مدرک مثبته، ثبت وفات فرضی غایب، حکم قطعی دادگاه است. با دقت در مواد قانونی مربوط به غایب مفقودالاثر، تنها دادگاه صالح می‌تواند فرض نماید که غایب فوت نموده است « صدور حکم موت فرضی» و بعد از صدور حکم، ثبت احوال مکلف است، حکم دادگاه را ثبت نماید، بنابراین دادن اختیار بر اساس آیین‌نامه مبنی بر صدور حکم موت، ولو اینکه آن را به طور موقتی و فرضی موت در نظر گرفته باشد، برخلاف این مواد قانونی و سایر مواد مرتبط با حکم موت فرضی م. ب.. اعضای هیات عمومی دیوان عدالت اداری ب. ت. ب. مطالب بیان شده، تصویب و اجرای آیین‌نامه های شماره 16768/12/02- 13/2/1390، 24231/12/02-27/2/1390 و 103136/12/02-15/8/1390 توسط معاونت امور اسناد هویتی ثبت احوال و اقدام سازمان مذکور، در اعلام موت موکلان اینجانب آقایان … و شهریار نعیمی حسینی که به لطف و محبت الهی در قید حیات هستند، به استناد آیین‌نامه های مذکور، علاوه بر اینکه مفاد آیین‌نامه های ذکر شده بر خلاف قانون بوده، باعث تضییع حقوق موکلان شده است، لذا از آن هیات استدعا دارم، با دقت نظر در لایحه ارائه شده و مواد قانونی ذکر شده، آیین‌نامه های مذکور را به جهت مخالفت با قوانین موضوعه ابطال فرمایید. " الف: بخشنامه شماره 16867/12/02-13/2/1390: به منظور پالایش اسناد راکد مقتضی است دستور فرمایید ادارات تابعه با مراجعه به فهرست اسناد مزبور نسبت به ثبت فوت افرادی که 100 سال و به بالا سن دارند اقدام و گزارش آماری اقدامات انجام شده را به تفکیک ادارات به اداره کل اسناد هویتی تا 15/3/1390 اعلام نمایند. بدیهی است چنانچه پس از ثبت فوت موردی در قید حیات مشاهده گردید پس از بررسیهای لازم همانند حذف فوتهای ضربتی و یا دستور مدیرکل نسبت به حذف آثار فوت در سند و پایگاه اقدام لازم معمول دارند." ب: بخشنامه شماره 24231/12/02-27/2/1390: " پیرو نامه شماره 16768/12/02-13/2/1390 معاونت امور اسناد هویتی سازمان موضوع پالایش اسناد راکد و ثبت فوت افراد 100 سال و بالاتر، نظر به برخی سوالات مطروحه در خصوص نحوه ثبت فوت اسناد مذکور مطالبی به شرح ذیل اعلام می‌گردد. خواهشمند است دستور فرمایید ضمن نظارت مستمر بر روند اجرا، ترتیبی اتخاذ شود تا از تنظیم سند مکرر خودداری شود. 1- در اجرای ماده 27 قانون ثبت احوال شماره و تاریخ نامه سازمان به عنوان مستند تنظیم سند فوت در سند درج و به منزله امضا سند خواهد بود و اعلام کننده مراجع قانونی م. ب.. ج: بخشنامه شماره 103126/12/02-15/8/1390: 1- فهرست اسناد راکد به تفکیک ادارات از پایگاه استخراج و از طریق FTP کاربر سایت در تاریخ 18/8/1390 آماده برداشت م. ب.. 4- گزارش اقدامات انجام شده را به طور ماهیانه به اداره کل اسناد هویتی اعلام نموده و مسئولیت حسن اجرای این دستور با مدیرکل استان و روسای ادارات تابعه م. ب.. " در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل امور حقوقی و هماهنگی امور استانها (سازمان ثبت احوال کشور) به موجب لایحه شماره 32432/11/02-28/4/1396 توضیح داده است که: 2- با عنایت به متن دادخواست، مستندات و دلایل قانونی تناقض و مغایرت و بخشنامه های مورد بحث با قوانین موضوعه از سوی شکات ارائه و یا اعلام نگردیده است. بنابراین خواسته شکات مبنی بر ابطال بخشنامه های فوق الذکر مبنای قانونی نداشته و دعوای مطروحه محکوم به رد م. ب.. 4- در واقع سازمان ثبت احوال کشور بر اساس بخشنامه مورد بحث به ادارات ثبت احوال سراسر کشور تاکید موکد دارد تا به وظایف قانونی خود عمل نموده و ضمن بررسی اسناد راکد که صاحبان آنها تاکنون مراجعه ای به ادارات ثبت احوال نداشته اند و یا خدماتی از این اسناد دریافت نکرده اند، بررسی و تحقیقات لازم در خصوص حیات و ممات صاحب این گونه اسناد به عمل آورده و در صورت احراز فوت صاحب سند (بنا به دلایل و شواهد مطلعین محل)، نسبت به ثبت واقعه فوت اقدام گردد. در صورت احراز اشتباه در ثبت واقعه فوت (بند 3 بخشنامه شماره 103126/12/02-15/8/1390) مراتب حسب مورد بنا به درخواست صاحب سند یا ذینفع از طریق هیات حل اختلاف اداره ثبت احوال محل (هیات موضوع ماده 3 قانون ثبت احوال)، نسبت به رفع اشتباه مامور ثبت احوال اقدام لازم به عمل خواهد آمد. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 17/11/1396 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. اگر چه بر اساس مواد 10، 22، 27 و 29 قانون ثبت احوال، ثبت واقعه وفات از وظایف ذاتی سازمان ثبت احوال کشور است لیکن بر اساس مواد 867 و 1011 الی 1030 قانون مدنی و مواد 22 الی 29 قانون ثبت احوال، فوت به صورت حقیقی و فرضی بیان شده و در فوت حقیقی مطابق ماده 24 قانون ثبت احوال، تصدیق پزشک یا دو نفر شاهد ملاک است و برای فوت فرضی نیز مطابق مواد یاد شده از قانون مدنی رای دادگاه صالح ملاک و فصل الخطاب تعیین شده و در هیچ کدام از مقررات مذکور مقرره ای مبنی بر تلقی وفات برای افراد بالای صد سال ملاحظه نشد. بنابراین حکم مقرر در بخشنامه های مورد شکایت که اصل را بر وفات افراد بالای صد سال قرار داده است مغایرت قانون و مخالف قاعده استصحاب و خارج از حدود اختیارات مرجع صدور تشخیص شد و با استناد به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 حکم بر ابطال بخشنامه های مورد اعتراض صادر و اعلام می‌شود. محمدکاظم بهرامی - رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری

موادِ قانونیِ مستند در این صفحه 8

موارد مرتبط 129

آرای مرتبط 40

نظریات مشورتی 38

نشست‌های قضایی 9

مواد مرتبط 13

مقرراتِ مرتبط 6

دکترین 22

نکته‌های مرتبط 1

فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمی‌شود.

نظرها و یادداشت‌ها

نظرها پس از بررسی نمایش داده می‌شوند.

Designed & Developed by Hamed Rostami, Eng. & Attorney — © All Rights Reserved حامد رستمی، مهندس و وکیل دادگستری حقوق، با نگاهِ هوش مصنوعی و الگوریتم اینستاگرام تلگرام لینکدین