1- بار اثبات در دعوی مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت2- دلالت عدم مطالبه اجرت المثل بر انصراف از آن

1- بار اثبات در دعوی مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت2- دلالت عدم مطالبه اجرت المثل بر انصراف از آن خ. م.: در تاریخ 27 مرداد 1395، دیوان عالی کشور به پرونده‌ای رسیدگی کرد که در آن خ. ب. ا. به نکاح‌نامه و مدارک شناسایی، درخواست اجرت‌المثل ایام زناشویی را مطرح کرده بود. خواهان ادعا نمود که در طول زندگی مشترک به دستور طرف مقابل، وظایف خانه‌داری را انجام داده و این اقدامات را با قصد عدم تبرع انجام داده است. در مقابل، طرف مقابل و وکیل وی با ارائه دفاعیات، ادعا کردند که خواهان به دلیل عشق به همسرش این امور را انجام داده و هیچ‌گونه وجهی به عنوان اجرت به وی پرداخت نشده است. دادگاه نخستین با استناد به شهادت شهود و عدم وجود قصد تبرع، حکم به بی‌حقی خواهان صادر کرد. خواهان به این رای اعتراض و درخواست فرجام‌خواهی نمود. دیوان عالی کشور در بررسی مجدد، به ایرادات قانونی در رای صادره اشاره کرد و نتیجه گرفت که بار اثبات عدم قصد تبرع بر عهده طرف مقابل است و عدم مطالبه اجرت در گذشته دلیلی برای سقوط حق خواهان نمی‌باشد. بنابراین، رای اولیه را نقض و پرونده را برای ادامه رسیدگی به دادگاه عمومی حقوقی مربوطه ارجاع داد. این تصمیم بر اساس بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی اتخاذ شده است. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/05/27 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: 1 - زوجه جهت دریافت اجرت المثل ایام زندگی مشترک،نیازی به اثبات قصد عدم تبرع ندارد و صرف بیان قصد عدم تبرع،برای اثبات آن و استحقاق زوجه به دریافت اجرت المثل کافی است؛ از این رو بار اثبات اینکه زوجه بدون قصد دریافت دستمزد، کارهای خانه را انجام داده با زوج م. ب.. 2 - عدم مطالبه اجرت المثل ایام زندگی مشترک پیش از حدوث اختلاف بین زوجین، دلیل بر سقوط حق مذکور و ادعای زوجه، جهت مطالبه آن نیست. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه دوازدهم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/05/27 - 12 : 55 قاضی: حیدرعلی حیدری قاضی: سیدقدرت اله طیبی خلاصه جریان پرونده: پیرو گزارش مورخ 1395/02/21 این شعبه در تاریخ 1394/06/24 خانم ح. س.ز. به استناد تصاویر مصدق نکاحنامه، شناسنامه، کارت شناسایی هوشمند ملی، استشهادیه محلی دادخواستی به خواسته مطالبه اجرت المثل ایام زناشوئی از تاریخ 65/6/9 لغایت زمان صدور حکم طبق نظر کارشناس به طرفیت آقای م. م. تقدیم و چنین توضیح میدهد: حسب سند نکاحیه پیوستی در تاریخ 1365/06/09 به عقد دائم خوانده درآمدم که ماحصل زندگی مشترک دو فرزند اناث م. ب. لذا ن. ب. ا. در مدت زناشوئی وظایفی را که شرعا و قانونا از عهده اینجانبه بوده بنا به دستور خوانده انجام داده ام و به قصد عدم تبرع بوده است لذا بدینوسیله و با تقدیم این دادخواست تقاضای رسیدگی و محکومیت خوانده به پرداخت اجرت المثل با جلب نظر کارشناس م. ا. پرونده جهت رسیدگی به شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی خانواده شیراز ارجاع میگردد - شعبه مذکور با تعیین وقت رسیدگی و دعوت اصحاب دعوی و همچنین قرار استماع شهادت شهود در تاریخ 1394/07/22 با حضور زوجین تشکیل جلسه میدهد، آقای ع.الف. ح. ب. ت. و. ای خ. ر. ب. عنوان وکیل خواهان معرفی می کند - همچنین خانم … به آقای … وکالتنامه ای خ. ر. ب. عنوان وکیل خوانده معرفی میکند - وکیل خ. ا. د. دفاعیات فعلا ب. ش. د. تقدیمی م. ب. و موکله مسجلین استشهادیه تقدیمی خود را جهت اداء شهادت حاضرنموده و تقاضای استماع اظهارات مسجلین را خواستارم - دادگاه از شهود خ. ب. ش. اوراق جداگانه صفحات 14 الی 17 پرونده) تحقیق می کند وکیل خوانده پس از استماع اظهارات شهود اظهار داشت دفاعیات به موجب لایحه ای تقدیم که تقاضای ثبت و ضم آن را درپرونده دارم - ضمن اینکه شهود معارض موکل معرفی شده است وکیل خواهان مجددا توضیح میدهد، به منظور جواب لوایح تقدیمی وکیل محترم خوانده بایستی به عرض برسانم به پیوست فتوکپی تعدادی آراء از شعبات بدوی و تجدید نظر استان تهران تاکنون در خصوص اجرت المثل ایام زناشوئی صادرگردیده است بحضورتان تقدیم می‌گردد لذا مستفاد از آراء صادره بایستی به عرض برسانم اولا به موجب قسمت اخیر ماده 336 از قانون صراحتا قانونگذار تصریح نمود مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته است که خود بیانگر این م. ب. که اصل عدم تبرع در انجام امور منزل توسط موکله م. ب. و خلاف آن بایستی توسط زوج ثابت شود به عبارتی اصل بر تبرعی نبودن انجام ا مور منزل توسط زوجه می‌باشند بسادگی می توان به عدم قصد موکله را احراز نمود - مثالا وکیل محترم مدعی است که بابت فروش زمین مقادیر پول نزد موکله م. ب. - بنابر این خود وکیل محترم مدعی آنست وجه مذکور م. ب. و نه بابت اینکه به عنوان اجرت المثل به موکله پرداخت شده است صرفنظر از صحت وسقم ادعای وکیل محترم نیاز به رسیدگی توسط محاکم حقوقی م. ب. و از عهده این دادگاه محترم خارج است و موکله مدعی است هیچگونه وجهی توسط خوانده به عنوان امانت نزد ایشان نمی‌باشد و مبلغی به ایشان پرداخت نشده است لذا با توجه بمراتب معروضه تقاضای رسیدگی و ارجاع امر به کارشناس رسمی دادگستری و سپس صدور حکم بر اساس خواسته مورد استدعاست، مجددا وکیل خوانده توضیح میدهد همانطور که در تبصره ماده 336 قانون مدنی مقرر شده عدم قصد تبرع زوجه باید در دادگاه ثابت شود یعنی اصل بر تبرع است وکسی که مدعی است صراحتا طبق قانون آیین دادرسی مدنی باید ادعای خود را ثابت نماید و همانطورکه بیان داشتم. طبق لایحه پیوست عرف در خصوص مطالبه اجرت المثل کاملا واضح است و عرف دراین خصوص بین خانم … وجود ندارد - در خصوص اظهارات شهود خواهان باید به عرض برسانم: چطور ممکن است دختر زوجین از سن 7 الی 8 سالگی خودش را یادش باشد درحالی که شهود موکل خواهر ایشان می‌باشند که 30 سال است درجریان زندگی مشترک زوجین می‌باشند و همینطور برادر موکل که ایشان نیز از ابتدای ازدواجشان درجریان می‌باشند در خصوص دستور زوج به زوجه جهت انجام امورخانه داری باید به عرض برسانم حتی زمانی که پدر موکل مریض بودند و خواهروبرادرهای مابین هم قرار گذاشته بودند که هرکدام دوره ای ده روز از پدرشان نگهداری کنند موکل برای اینکه خدای نکرده به همسرش فشار نیاید از این کارامتناع می کند و پدرش را به منزل نمی آورد و حتی از کارهای منزل را همیشه خودش انجام می داده است و هیچ وقت از همسرش نخواسته که کارهای منزل را انجام دهد برسد به اینکه دستور دهد و همسرش همیشه می گفته است من عاشق همسرم هستم و اگر کاری انجام می دهم بخاطر عشق به همسرم م. ب. نه مطالبه اجرت مجددا وکیل خ. ا. د. فرزندان موکله که به عنوان شاهد اداء شهادت نموده‌اند کبیر بوده و مرتبا با والدین خود زندگی کرده اند و از نزدیک در منزل مشترک حضور فیزیکی داشته اند و از طرفی با علم و اطلاع از اینکه خوانده پدر آنان م. ب. مبادرت به اداء شهادت نموده‌اند و مصون از هرگونه ایراد و اعتراض یا جرح و تعدیل قرارگرفته اند و از طرفی هر چند موکله مدعی است که بنا به دستور خود خوانده که گفت حق نداری از پدرم مراقبت کنی بنده ایشان را در منزل مشترک نگه نداشته ام و دراین مدت زناشوئی مطیع پدر و مادر شوهرم بوده ام و خواهم بود و دیگر اینکه هر زنی عاشق شوهرش م. ب. اما وظیفه ای در انجام کارهای منزل ندارد و نمی توان آن را با عشق مخلوط کرد.دادگاه پس از استماع اظهارات بعدی طرفین و ملاحظه لایحه های تقدیمی ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره --- - 1394/07/25 ضمن شرح دعوای خواهان و انعکاس اظهارات وکلای آنان چنین رای مید هد: با احراز رابطه زوجیت اصحاب دعوی به حکایت رونوشت تصویر مصدق سند نکاحیه به شماره ترتیب 1048 مورخ 65/6/10 ثبت دفتر رسمی ازدواج شماره 73 شیراز ن. ب. ا. خ. د. د. خود به اینکه در طول ایام زوجیت تمامی کارهای منزل را به دستور زوج به قصد عدم شرع انجام داده لذا تقاضای تعیین میزان اجرت المثل آن را نموده است و در جهت اثبات این امر به شهادت شهود متمسک گردیده که دادگاه ضمن صدور قرارمقتضی و استماع اظهارات شهود تعرفه شده از ناحیه خواهان که صراحتا به عدم قصد مادرشان درعدم تبرعی اشاره نموده‌اند و عینا نقل کرده که از روی شوخی با پدرشان این مطالب را اظهار نموده و ملاحظه اظهارات شهود معارض از ناحیه خوانده و وکیل ایشان که صراحتا و به طور قطعی و یقین نسبت به موضوع دعوی ادای شهادت ننموده‌اند - صرفنظر از اظهارات طرفین دعوی که مثبت صحت هیچ یک از ادعاهای زوجین نبوده ن. ب. ا. معمول زندگی زناشوئی اغلب با محبت و حسن نیت توام بوده و زوجه امورزندگی زناشوئی را تاکنون به لحاظ اینکه قبل از حدوث اختلاف فیمابین زوجین بدون قصد مطالبه اجرت و یا قصد تبرع انجام میداده و در طول این مدت زناشویی حتی یک مرتبه هم درخواست مطالبه اجرت نداشته که این امر و سایر قرائن منعکس درپرونده دلالت بر قصد تبرع زوجه با اوضاع و احوال محقق در توجه به اماره عدم مطالبه اجرت و قصد آن تاکنون به شرح پیش گفته محلی برای اجرای اصل عدم تبرع باقی نگذاشته مستندا به تبصره ماده 346 ( 336 ) و مواد 265 و 1315 و 1321 از قانون مدنی حکم بر بی حقی خواهان درخواست مطرح شده صادر و اعلام می‌نماید. این رای در تاریخ 1394/08/11 ابلاغ و خانم ح. س.ز. با وکالت آقای ع.الف. ح. در تاریخ 1394/09/18 نسبت بآن اعتراض و تقاضای فرجامخواهی میکند پرونده جهت رسیدگی به دیوانعالی کشورارسال که به این شعبه ارجاع میگردد.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل است پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیزو اوراق پرونده مشاوره و به شرح ذیل و بین الهلالین مبادرت به اتخاذ تصمیم نموده و پرونده را جهت رفع نقص به شعبه مربوطه میفرستد.تصمیم « خانم … آقای … وکالتنامه شماره 224557 سری غ - از سوی آقای م. م. به عنوان وکیل تعیین گردیدند تا در پرونده فیمابین وی با خواهان دخالت نمایند ولی برابر وکالتنامه پیوست و همچنین لایحه ثبت شده شماره ح/ 940787 حق فرجامخواهی به نامبردگان تفویض نشده است تا آنان بتوانند درمرحله فرجام خواهی دخالت نمایند لذا حسب مندرجات پرونده ابلاغ دادنامه فرجام خواسته و دادخواست فرجامی و تبادل لوایح به وکلای مذکور صحیح نبوده و چون دادخواست فرجامی به فرجام خوانده ابلاغ نشده لذا انجام تبادل لوایح بر اساس قانون و لایحه فوق الاشعار انجام نگردیده است پرونده در وضعیت فعلی قابل طرح در دیوان عالی کشورنمی باشد به این سبب اعاده تا وفق مقررات قانونی نسبت به تبادل لوایح اقدام و نهایتا ارسال گردد.»;پس از اعاده پرونده به شعبه --- دادگاه خانواده شیراز دفتر شعبه مذکور ب. ت. ب. تصمیم این شعبه و جهات اعاده پرونده در جهت رفع نقص به صدور اخطاریه به شخص فرجام خوانده می‌نماید متعاقب آن آقای …. ج. ب. ت. و. ای از شخص فرجام خوانده مبادرت به پاسخ لوایح فرجامخواهی مینماید نهایتا پرونده مجددا در جهت فرجامخواهی به دیوان عالی کشور ارسال که به این شعبه ارجاع میگردد مشروح مفاد لوایح طرفین به هنگام ملاحظه گزارش مطالعه خواهد شد.هیات شعبهدر تاریخ بالا تشکیل است پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه بر دادنامه فرجام خواسته به جهات ذیل ایراد وارد است: تبصره ماده 336 قانون مدنی مورخ 1381/05/09 مقرر میدارد چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا به عهده وی نبوده و عرفا برای آن کار اجرت المثل باشد به دستور زوج و یا عدم قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود دادگاه اجرت المثل کارهای انجام یافته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می‌نماید. برابر محتویات پرونده زوجه در مدت نزدیک سی سال کارهای خانه را انجام داده است اظهارات فرزندان مشترک نیز حاکی از آن است که زوجه مرتب بکارخانه مشغول بوده است مفاد تبصره ماده مذکور مقید بر آن است زوجه کارهای خانه را با عدم قصد تبرع انجام داده باشد مستحق اجرت کارهای مذکور م. ب.. و با عنایت به سیاق عبارت « با قصد عدم تبرع »; نیازی به اثبات آن از جهت قانونی نیست زیرا قصد عدم تبرع از سوی زوجه و وکیل وی بیان شده است. زوجه استحقاق دریافت آن را دارد - از جهت حقوقی نیز نافی را نفی کافی است و برای اثبات آن نیازی بدلیل نیست ب. ت. ب. متن تبصره یاد شده و اینکه درموضوع (تبدیل دعوا حاصل شده است) بار اثبات اینکه زن بدون گرفتن دستمزد کارهای خانه را انجام داده با مرد است و زوج باید این امر را در دادگاه اثبات نماید و ذکر این امر « زوجه تاکنون به لحاظ اینکه قبل از حدوث اختلاف فی مابین زوجین بدون قصد مطالبه اجرت و یا قصد تبرع انجام میداده و در طول این مدت زناشوئی حتی یک مرتبه دادخواست مطالبه اجرت نداشته که این امر دلالت بر قصد تبرع در موضوع است »; توجیه قانونی ندارد عدم مطالبه تاکنون او دلیل بر سقوط حق و ادعای او نیست علیهذا ب. ت. ب. مندرجات پرونده و اینکه عمل مسلمان محترم است و استدلال صورت گرفته منطبق با قانون نیست اقتضاء دارد دادگاه محترم با تعیین وقت رسیدگی و دعوت اصحاب دعوی و ذکر اینکه حضور زوجین دردادگاه ضروری است از آنان توضیحات لازم و تحقیقات کافی انجام و اظهارات شخص زوجین در صورتمجلس منعکس و آنگاه مبادرت به انشاء رای مینمود فلذا در وضع فعلی رسیدگی ناقص و نارسا تشخیص و به استناد بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی رای صادره نقض و پرونده جهت ادامه رسیدگی به شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی شیراز ارجاع میدهد.شعبه دوازدهم دیوان عالی کشور رئیس: سید قدرت الله طیبی مستشار: حیدرعلی حیدری