آثار واخواست نکردن سفته

آثار واخواست نکردن سفته خ. م.: در تاریخ 17 اسفند 1392، دادگاه عمومی حقوقی تهران به دعوی مطرح شده رسیدگی کرد. خواهان تقاضای محکومیت تضامنی دو خوانده، شامل یک شرکت و یک شخص حقیقی، به پرداخت مبلغ 26,450,000,000 ریال به همراه خسارت تاخیر تادیه و هزینه‌های دادرسی بر اساس قرارداد و سفته‌های ارائه شده را داشت. خواهان مدعی شد که خوانده اول از تسهیلات مالی بهره‌مند شده و از بازپرداخت آن خودداری کرده است. دادگاه بدوی با استناد به مواد 249، 307 و 309 قانون تجارت و همچنین مواد 198 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی، خواندگان را به پرداخت خواسته محکوم کرد، اما درخواست تامین خواسته به دلیل عدم تودیع خسارت احتمالی رد شد. در مرحله تجدیدنظر، وکیل خوانده دوم به ابهامات موجود در حکم بدوی اشاره کرده و ادعا نمود که سفته‌ها به درستی واخواست نشده و بنابراین مسئولیت تضامنی خوانده دوم منتفی است. دادگاه تجدیدنظر پس از بررسی ابهامات و نارسایی‌های موجود در دادنامه بدوی، به این نتیجه رسید که دعوی علیه خوانده دوم (شرکت) فاقد موقعیت قانونی است و بر این اساس، حکم بدوی را نقض و دعوی را رد کرد. این رای قطعی است. تاریخ دادنامه قطعی: 1392/12/17 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: چنانچه سفته های مستند دعوی از سوی دارنده آن ها در مهلت قانونی واخواست نشده باشد این سفته ها در حد یک سند عادی تعهدآور تلقی می‌شود و فاقد امتیازات و ویژگی ها و خواص اسناد تجاری است و به همین علت دو اثر مهم اسناد تجاری که عبارت اند از 1 - مسئولیت تضامنی صاحبان امضا و 2 - امکان صدور قرار تامین خواسته بدون ایداع خسارت احتمالی از آن ها زایل می‌گردد. رای دادگاه بدوی در خصوص دعوی ب. به طرفیت شرکت کارخانجات صنعتی الف. 2 - م. با وکالت ع.ق. به خواسته محکومیت تضامنی خواندگان به پرداخت مبلغ 26450000000 ریال به انضمام خسارت تاخیر تادیه بر مبنای 22 درصد سال از تاریخ 1/10/89 تا یوم الوصول و خسارت دادرسی و تامین خواسته به استناد تصویر مصدق قرارداد شماره 82302872 ، تصاویر مصدق سفته ها، دلیل مدیریت. خواهان شرح داده است خ. ر. ا. به موجب قرارداد فوق الذکر از تسهیلات مالی این بانک استفاده و متعهد به بازپرداخت بدهی مالی خود در سررسید مقرر بوده که متاسفانه از ایفای تعهد خود امتناع نموده است. مشارٌالیه جهت تضمین پرداخت بدهی خود تعداد 536 فقره سفته با مشخصات ذیل جمعا به مبلغ 26800000000 ریال با ضمانت خ. ر. د. امضا و به این بانک ارائه نموده است که در سررسید مقرر نسبت به پرداخت آن اقدام ننموده اند. ن. ب. ا. خواندگان تا تاریخ 1/10/89 مبلغ خواسته را به این بانک بدهکار بوده اند که متاسفانه با وصف تذکرات اخطاریه ها و مراجعات مکرر از ناحیه دیون و ایفای تعهدات امتناع کرده اند درخواست رسیدگی مطابق قرارداد دارم. دادگاه ن. ب. ا. مطابق قرارداد مستندی خواهان، خ. ر. ا. از تسهیلات بانک خواهان استفاده نموده است و برای تضمین پرداخت وام ماخوذه سفته های مدرک دعوی را با ضمانت خ. ر. د. امضا و به خواهان تسلیم کرده است تا در موعد مقرر نسبت به بازپرداخت تسهیلات ماخوذه اقدام نمایند و اینکه بقای سفته های مدرک دعوی در ید خواهان دلالت بر اشتغال ذمه یقینی خ. ر. ا. بر خواهان دارد. و اینکه تضمین پرداخت وجه سفته ها از ناحیه خ. ر. د. با وصف بقای سفته ها در ید خواهان دلالت بر عدم ایفای تعهد اصلی متعهد از سوی ضامن دارد و عدم واخواست سفته ها مانع مطالبه وجه آن از ضامن نیست چراکه عدم واخواست سفته ها فقط دارنده را از داشتن امتیازات و مزایای ماده 292 قانون تجارت محروم کند نه مطالبه وجه آن از ناحیه متعهد اصلی و ضامن متعهد اصلی. و اینکه مطابق ماده 318 قانون تجارت انقضای 5 سال از تاریخ اعتراض یا تعقیب قضایی دعوی سفته مسموع نیست درحالی که از تاریخ تعقیب قضایی پنج سال سپری شده است و از تاریخ اظهارنامه نیز 5 سال منقضی نشده است و ن. ب. ا. امضای سفته های مدرک مستندی خواهان از ناحیه خواندگان دلالت بر اشتغال ذمه یقینی نیاز دارد و خواندگان دلایلی که حکایت از پرداخت وجه سفته ها و برائت ذمه یقینی خود باشد به دادگاه ارائه نکرده اند و اینکه خ. ر. ا. متعهد شده در صورت عدم پرداخت وجه سفته ها در موعد مقرر 22 % ارسال خسارت تاخیر تادیه پرداخت نماید که مطابق قانون عملیات بانکی بدون ربا بوده است و عدم پرداخت وجه سفته ها از ناحیه خ. ر. د. مشمول خسارت تاخیر تادیه موضوع ماده 522 قانون آیین دادرسی مدنی بوده است لذا دعوی خواهان مستندا به مواد مذکور مواد 249 و 307 و 309 قانون تجارت و مواد 198 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی محمول بر صحت تشخیص که دادگاه خواندگان را متضامنا به پرداخت مبلغ 26450000000 ریال بابت اصل خواسته و خسارت دادرسی و مضافا خ. ر. ا. را به پرداخت خسارت قرارداد 22 % در سال از تاریخ 1/10/89 لغایت زمان وصول محکوم به و خ. ر. د. را به پرداخت خسارت تاخیر تادیه از تاریخ 12/12/91 لغایت زمان وصول محکوم به که هنگام وصول آن توسط اجرای احکام محاسبه خواهد شد د. ح. خ. محکوم می کند در خصوص درخواسته تامین خواست چون خواهان خسارت احتمالی را در مهلت مقرر تودیع نکرده است قرار ردّ صادر می‌شود. رای دادگاه نسبت به خ. ر. ا. غیابی و ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل واخواهی در همین شعبه و نسبت به خوانده دوم حضوری و ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی درمحاکم تجدیدنظر استان تهران م. ب.. رئیس شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی تهران - کرمی رای دادگاه تجدیدنظر استان تجدیدنظرخواهی مطروحه از ناحیه آقای ع.ق. به وکالت از ت. ن. خ. شرکت م. (سهامی عام) به شماره ثبت... به طرفیت ت. ن. خ. بانک رفاه کارگران و نسبت به بخشی از دادنامه تجدیدنظر خواسته به شماره 00267 مورخ 20/3/92 شعبه --- محترم دادگاه عمومی حقوقی تهران که در بخش معترضٌ عنه بر صدور حکم به محکومیت تضامنی ت. ن. خ. (با خوانده دیگر شرکت کارخانجات صنعتی الف.) به پرداخت مبلغ 450/000/000/26 ریال بابت اصل خواسته که در نظریه بلاتاریخ و بلاشماره مندرج در برگ 285 پرونده مرجع محترم بدوی، صرفا ناظر بر سفته های مدرکیه دعوی بدوی اعلام و در مقام رفع ابهام از این بخش دادنامه مرقوم مبادرت به رفع ابهام داشته و با احتساب خسارت دادرسی و اختصاصا ت. ن. خ. به پرداخت خسارت تاخیر تادیه از تاریخ 1391/12/12 لغایت زمان وصول محکومٌ به و کلا له و د. ح. ت. ن. خ. اشعار داشته، مآلا وارد و موجه بوده و دادنامه در وضعیت اصداری قابلیت و استعداد تایید و استواری را نداشته و به علت مباینت با موازین و مقررات قانونی و محتویات و مستندات پرونده، مستلزم نقض م. ب. زیرا: اولا در دادنامه تجدیدنظر خواسته هیچ مشخصه ای از سفته های مدرکیه دعوی بدوی ذکر و اعلام نگردیده و از این حیث مبادرت به تعرفه سفته های مرقوم نشده و در دادنامه بر امر غیر معین و غیر مشخص اتخاذ تصمیم به عمل آمده و صرفا در سطر هفتم برگ اول آن و به نقل قول از دادخواست خواهان بدوی به تعداد 536 فقره سفته جمعا به مبلغ 800/000/000/26 ریال استناد گردیده که به هیچ وجه رافع ابهام معنونه نخواهد بود. ثانیا: در سطر دوم برگ اول دادنامه مرقوم خواسته به میزان 450/000/000/26 ریال تعرفه گردیده، لیکن در سطر هفتم آن جمع کل مبالغ سفته های یادشده 800/000/000/26 ریال اعلام شده که هیچ گاه تعارض یادشده موردبررسی و ممیزی واقع نگردیده و علی رغم ایراد ابرازی مندرج در لایحه وارده به شماره 557 مورخ 13/3/92 ، موردبررسی قرار نگرفته ثالثا به علت ابهام حاصله در دادنامه مذکور و در مقام رفع ابهام، مرجع محترم یادشده، رای صادره در بخش محکومیت مقرره را طی اظهارنظر فاقد تاریخ و فاقد شماره مندرج در برگ 285 پرونده، راجع و ناظر به سفته های موضوع دعوی بدوی اعلام داشته و به ترتیب یادشده قرارداد اسناد شماره 82302872 لحوق دادنامه مرقوم قرار نگرفته رابعا سفته های مستند دعوی مشتمل بر 536 فقره به شماره های: 832465 لغایت 833000 و هر یک به مبلغ پنجاه میلیون ریال و جمعا به میزان 750/000/000/26 ریال و همگی سری ب و همگی عندالمطالبه که تاریخ صدور در کلیه آن ها 1383/04/25 قید و درج گردیده و ظاهرا همگی توسط شرکت کارخانه های صنعتی الف. (سهامی عام) و به عنوان متعهد صادر و ظاهرا نیز مورد ظهر نویسی توسط م. واقع گردیده که در ظهر نویسی یادشده یک فقره مهر آن مجتمع (بدون قید شرکت) ضرب و دو فقره امضا در حاشیه آن درج که فاقد هرگونه تقید به تعرفه هویت و مشخصات و سمت امضا کنندگان مربوطه م. ب. و علی رغم تذکر این مطلب در تنها صورت جلسه رسیدگی مورخ 13/2/92 از سوی وکیل خ. ر. د. (ت. ن. خ.) و از حیث آنکه امضا برخی از آن ها با امضا مدیران مجاز آن شرکت مغایرت داشته (بند دوم مندرج در برگ پنجم صورت جلسه مرقوم)، مرجع محترم رسیدگی نخستین هیچ گونه بررسی و ممیزی نسبت به موضوع معمول نداشته و اصولا ارزیابی ننموده که امضاهای مذکور متعلق به چگونه افرادی بوده ؟ و آیا از سوی مدیر یا مدیران مجاز صورت پذیرفته یا خیر ؟ که از این حیث منقصت اساسی بر این بخش از دادنامه معترضٌ عنه وارد خواهد بود. خامسا: کلیه سفته های مدرکیه دعوی بدوی به صورت « عندالمطالبه »; اصدار یافته که از تاریخ صدور 25/4/83 ، دارنده آن ها هیچ گونه اقدام قانونی در مطالبه وجوه مربوطه ننموده و صرفا طی اظهارنامه مندرج در برگ 183 پرونده و صرفا خطاب به شرکت کارخانجات الف. (متعهد) و بدون مخاطب قرار دادن شرکت م. (ظهر نویس) و به شماره ثبت 12740 مورخ 20/10/91 که در تاریخ 1391/10/27 به شرکت مخاطب ابلاغ گردیده، تاریخ سررسید سفته های یادشده را 1391/10/28 تعیین داشته (یک روز بعد از ابلاغ) که اعلام یادشده قطعا تاثیری نسبت به شرکت ت. ن. خ. (به عنوان ظهر نویس) نداشته و از این حیث نیز دعوی مطروحه بدوی با نارسایی و منقصت اساسی همراه بوده که در مرحله رسیدگی ماضی، موردبررسی واقع نگردیده است. سادسا: ب. ت. ب. آنکه هیچ یک از سفته های مستند دعوی بدوی از سوی دارنده آن ها (ت. ن. خ.) کلا و در مهلت مقرره قانونیه از تاریخ تعیین سررسید (که هیچ گاه به ظهر نویس، ابلاغ نشده) و حتی پس ازآن، مورد واخواست قرار نگرفته و به همین علت سفته های مستند دعوی بدوی در حد یک سند عادی ذمه آور قابل تلقی م. ب. و امتیازات و ویژگی ها و خواص اسناد تجاری را دارا نبوده و به علت نارسایی مذکور دو اثر از آن ها زایل می‌گردد که عبارت اند از 1 - مسئولیت تضامنی صاحبان امضا سفته که مختص اسناد تجاری است و 2 - عدم امکان صدور قرار تامین خواسته مگر با ایداع خسارت احتمالی که رویه قاطع قضایی و دکترین موثر حقوقی، موید مراتب معنونه بوده و این مهم در نظریات عدیده اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضائیه ازجمله نظریات 8849/7 مورخ 23/12/72 ، 2195/7 مورخ 4/5/74 ، 4922/7 مورخ 29/7/75 ، 3142/7 مورخ 12/8/62 و 9377/7 مورخ 26/9/79 ملحوظ و منعکس و مندرج می‌باشد، بنابراین و به انگیزه عدم واخواست سفته های مدرکیه دعوی بدوی، سفته های مذکور صرفا در حد یک سند عادی ذمه آور، قابلیت شناسایی و تشخیص را واجد گردیده که صرفا وجه آن ها از متعهد مربوطه (صادرکننده) قابل مطالبه خواهد بود و هیچ گونه مسئولیتی در مانحن فیه متوجه ظهر نویس مربوطه نمی‌باشد و از این حیث نیز دعوی بدوی و به طرفیت خ. ر. د. (ت. ن. خ.) فاقد موقعیت قانونی و غیرقابل استماع بوده است. سابعا: پیرامون ماهیت امضاهای مندرج در ظهر سفته های مستند دعوی بدوی و چنانچه در تعلق و انتساب آن ها به مدیر یا مدیران تجدیدنظرخواه، شبهه ای وجود نداشته باشد، براساس آموزه های حقوقی و رویه قضایی و دکترین موثر حقوقی در تقسیم بندی انواع ظهر نویسی و متکی به قواعد عمومی کنوانسیون های وین و ژنو که بسیاری از اصول آن ها که با قوانین داخلی مغایرت و تعارض نداشته، به عنوان اصول کلی حقوقی قابلیت استناد و تمسک داشته، چنانچه ظهر نویسی به طور ساده صورت پذیرفته و بدون تقید به هرگونه قیدی به عنوان « ضمانت »; مندرج شده باشد، ظهر نویسی مطلق (غیر مقید) محسوب که صرفا واجد مسئولیت ظهر نویس به عنوان ظهر نویسی بوده و به هیچ وجه واجد ظهر نویسی به عنوان ضمانت نگردیده و مادام که مقید به قید « ضامن یا ضمانت یا امثالهم »; نگردیده باشد، افاده ضمانت نخواهد داشت، لهذا و براساس نوع امضائات مندرج در سفته های مرقوم و چنانچه منتسب به ت. ن. خ. باشد، به علت عدم ابلاغ اظهارنامه مبنی بر تعیین تاریخ سررسید سفته های مرقوم و نیز از آن مهم تر عدم واخواست آن ها، دعوی مرقوم به طرفیت شرکت ت. ن. خ. فاقد موقعیت قانونی بوده و مفاد و منطوق رای وحدت رویه شماره 597 مورخ 1374/02/12 هیات عمومی دیوان عالی کشور اصولا و علی القاعده و به علت عدم واخواست سفته ها، در مانحن فیه قابلیت استناد و تمسک را دارا نبوده و از منطوق مراتب، خروج موضوعی داشته است، بناء علی هذا و با عنایت به مراتب معنونه مبیّنه مارالذکر و صرف نظر از موضوع ایراد مرور زمان مطروحه و تغایر اعداد مبالغ اعلامی در دادنامه و به انگیزه فقدان موقعیت قانونی دعوی بدوی به طرفیت شرکت م. و درنتیجه غیرقابل استماع بودن این بخش از دعوی مرقوم و صرفا به انگیزه واخواست نشدن سفته های مستند دعوی بدوی و تلقی از آن ها و صرفا و فقط در مقابل متعهد (صادرکننده) مربوطه به عنوان اسناد عادی ذمه آور و منتفی بودن مسئولیت ظهر نویس در آن ها، لذا با قبول و پذیرش تجدیدنظرخواهی مطروحه و مستندا به ماده 358 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی و رعایت ماده 356 ناظر به مواد 2 ، 3 و بندهای 7 و 8 ذیل ماده 84 و ماده 89 و ماده 309 قانون تجارت ناظر به مواد 245 ، 246 ، 247 ، 274 ، 276 ، 279 ، 280 ، 282 ، 289 و صدر 290 قانون پیش گفته، ضمن نقض این بخش از دادنامه معترضٌ عنه تجدیدنظر خواسته، درنتیجه قرار ردّ (عدم استماع) دعوی بدوی خ. ب. ط. خ. ر. د. (شرکت م. - سهامی عام - به شماره ثبت 56556 ) را صادر و اعلام می دارد. رای دادگاه قطعی است. رئیس شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان تهران - مستشار دادگاه طاهری - موحدی