اختلاف در نوع زوجیت

اختلاف در نوع زوجیت خ. م.: در تاریخ 5 مهر 1394، دیوان عالی کشور حکمی در خصوص اثبات واقعه ازدواج صادر نمود. خواهان که همسر دائم خوانده به شمار می‌رفت، با مراجعه به دادگاه حقوقی شهرستان، درخواست ثبت ازدواج به تاریخ 1 آذر 1387 را مطرح کرد و ادعا کرد که خوانده از ثبت این واقعه خودداری کرده است. وی مدارک مربوط به عقدنامه عادی و شهادت عاقد را ارائه داد. دادگاه در مراحل رسیدگی، با استماع اظهارات شهود و عاقد، نهایتاً حکمی به نفع خ. م. ب. ثبت ازدواج دائم صادر کرد. پس از این تصمیم، خوانده با ارائه دادخواست واخواهی، ادعای موقت بودن عقد را مطرح و مدارکی در این خصوص ارائه نمود. دادگاه بدوی پس از بررسی، دعوی خواهان را رد کرد. خواهان به این حکم اعتراض و درخواست تجدیدنظر نمود که در نهایت دادگاه تجدیدنظر حکم به اثبات واقعه ازدواج دائم صادر کرد. فرجام‌خواهی خوانده نسبت به این حکم به دیوان عالی کشور ارسال شد. دیوان با بررسی محتویات پرونده و شهادت عاقد، حکم تجدیدنظر را تایید و فرجام‌خواهی را غیرموجه دانست و دادنامه تجدیدنظر را به استناد مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی تایید کرد. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/07/05 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورت اختلاف در دائم یا موقت بودن عقد نکاح، اصل بر دوام زوجیت است. رای خلاصه جریان پرونده بر حسب مندرجات پرونده خواهان به نام ل. پ.، د. ب. ط. خوانده آقای …. ق. به خواسته اثبات واقعه ازدواج مورخ 1387/09/01 را با منضمات آن تقدیم دادگاه حقوقی شهرستان ج. نموده و طی آن عنوان کرده: اینجانبه خواهان همسر دائم خوانده، در پرونده 910131 دادیاری واقعه ازدواج در محضر قانونی ه. را با حضور محترم ه. و تاییدنامه حضوری و کتبی نزد دادیار به اثبات رساندم که خوانده به شدت از ثبت این واقعه دوری نمودند لذا از مقام عالی تقاضای معرفی‌نامه به محضر جهت ثبت واقعه هر چه سریع‌تر را دارم ضمایم دادخواست عبارت است از تصویر عقدنامه دائمی عادی و تصویر گواهی آقای ه. به شرح برگ‌های اول تا سوم پرونده. پس از جری تشریفات قانونی، دادگاه جلسه رسیدگی را با حضور خواهان در وقت مقرر به تاریخ 1391/04/10 در غیاب خوانده که با وصف ابلاغ حضور نیافته و لایحه‌ای نیز ارسال نکرده است. تشکیل داده و خ. ا. د.: خواسته ب. ش. د. تقدیمی است بدین توضیح که در سال 87 با خوانده ازدواج کرده‌ام حالا منکر ازدواج شده و در دادیاری انکار کرده است، بعد دلایلی ارائه دادم قبول کردند، دادیار گفت باید دادگاه رای بدهد، همه مردم از این موضوع اطلاع دارند تقاضای اثبات زوجیت را دارم و حاضرم شهود خ. ر. ب. دادگاه بیاورم و حرف دیگری ندارم. دادگاه قرار استماع شهادت شهود را صادر و دستورات مقتضی را خطاب به دفتر داده است آقای م. ه. 43 ساله، طلبه به عنوان گواه خ. ا. د.: چند سال پیش آقا و خانمی که بعدا کپی عقدنامه و نیز برگ پاره شده عقدنامه را آورده بوده و خانم پ. آورد ادعا کرد که آقای ق. رسمی نکرده و... یادم هست که تقاضای عقد دائمی کردند و من پدر خانم را خواستم که خانم پ. گفت قبلا با اذن پدرم عقد موقت شده بودم و اذن پدرم شرط نیست و من صحت عقد دائم را منوط به صحت گفتار ایشان و... اذن قبلی پدر برای عقد موقت با آقای ق. اعلام کردم و یادم نیست که خودم خواندم یا تلقین کردم و خودشان خواندند. دادگاه در تاریخ 1391/06/18 جلسه رسیدگی را با حضور خواهان در وقت مقرر تشکیل داده که خوانده حضور نداشته و خ. ا. د.: خواسته ب. ش. د. تقدیمی است. اینجانبه همسر شرعی دائمی خوانده هستم که از ثبت واقعه ازدواج خودداری می‌نماید و عاقد حاج آقای ه. سردفتر ازدواج شماره... را در دادگاه حاضر کرده‌ام تقاضای استماع اظهارات ایشان را دارم و حرف دیگری ندارم. دادگاه پس از استماع اظهارات سردفتر موصوف سرانجام ختم رسیدگی را اعلام و مبادرت به اصدار دادنامه شماره --- مورخ 1391/06/19 نموده و به موجب آن با استدلال مندرج در متن رای، خواسته خ. ر. و. دانسته و حکم به الزام خوانده به ثبت ازدواج دائم خود با خواهان با مهریه 700 سکه تمام بهار آزادی به تاریخ عقد 1387/09/01 عندالمطالبه صادر و رای صادره را غیابی و قابل واخواهی در فرجه قانونی و پس از آن قابل تجدیدنظر اعلام نموده است. خ. ب. ت. نامه‌ای به شرح برگ 19 پرونده در خواست اجرای حکم را کرده است آقای م. ا. با ارائه وکالتنامه از سوی خوانده ضمن اعلام وکالت در پرونده با تقدیم دادخواست از طرف موکل خود (الف. ق.) از دادنامه شماره --- مورخ 1391/06/19 واخواهی نموده و تقاضای رسیدگی مجدد کرده است و طی آن چنین عنوان کرده است «...ب. ت. ب. اینکه ادعای عقد دائم صحیح نمی‌باشد و دلیل و مدرک به اندازه کافی موجود است که این عقد به صورت صیغه موقت بوده و دائم نمی‌باشد، تقاضای نقض رای غیابی و رد دعوای واخوانده (خانم ام ل. پ.) را دارم.» تبادل لوایح صورت گرفته، و یک برگ عقدنامه موقت به شرح برگ 26 پرونده تقدیم گردیده که حکایت از اجرای صیغه موقت زوجیت فیمابین واخواه (الف. ق.) و واخوانده (ام ل. پ.) به مدت یک ماه از تاریخ وقوع عقد (که تاریخ 1391/04/28 ) قید شده با صداق پنجاه هزار تومان در کل مدت یک ماه، که مدت انقضاء نیز 1391/05/28 قید شده، تقدیم دادگاه گردیده است که عقدنامه مذکور به امضا زوجین و عاقد به نام ق. م. رسیده است. آقای م. ج. با ارائه وکالتنامه از سوی واخوانده (خواهان اولیه) خانم ام ل. پ.، اعلام وکالت در پرونده را نموده است. دادگاه در وقت مقرر به تاریخ 1391/11/30 با حضور طرفین پرونده جلسه رسیدگی به واخواهی را تشکیل داده، وکیل واخواه اجمالا اظهار داشته: «این عقد برابر سند و مدرک به صورت موقت بوده که اصل عقدنامه موقت تقدیم ریاست محترم دادگاه می‌گردد و این عقد دائم نمی‌باشد طبق ماده 1075 قانون مدنی این نکاح، نکاح موقت و منقطع است و برای این عقد نکاح موقت طبق ماده 1076 یک ماه مدت تعیین شده و صداقیه آن پنجاه هزار تومان بوده است تقاضای رسیدگی به واخواهی را دارم. ص 29 پرونده. وکیل وا خ. ا. د.: موکله در تاریخ 1387/09/01 به عقد دائم خوانده بدوی (واخواه) درآمده است که این امر نزد عاقد رسمی قانونی و شرعی صورت پذیرفته که تایید و شهادت ایشان که نفعی نیز نداشته، در پرونده موجود م. ب. که ثابت کننده ادعا می‌باشد، و اما مدرک استنادی ارائه شده از سوی واخواه، همانگونه که محرز است موکله در سال 90 به علت عدم ثبت (واقعه ازدواج) توسط خوانده بدوی موکله شکایت کیفری علیه وی نموده که این امر مثبت ادعای موکله م. ب.. در حالی که واخواه برگه عقد موقتی را ارائه نموده که در سال 91 تنظیم گردیده است. حال چگونه می‌توان پس از عقد دائم عقد موقتی جاری نمود؟ توضیح قضیه این است که پس از شکایت کیفری موکله، مشتکی‌عنه (زوج) اقدام به ضرب و جرح و اجبار و اکراه موکله نموده و در برگه سفیدی که مربوط به عقد موقت بوده، امضا و اثر انگشت ایشان را مرقوم می‌نماید. و جهت اثبات ضرب و جرح نیز در دادگاه س. پرونده در حال رسیدگی است. و در پرونده کیفری کپی عقدنامه دائم توسط صادرکننده آن (آقای م. ه.) برابر اصل شده و صحت آن تایید گردیده است. موجود م. ب. و متاسفانه اصل آن را واخواه در زمان ضرب و جرح موکله، از موکله به اجبار اخذ نموده و سپس اقدام به تنظیم صیغه‌نامه نموده است تا از انجام تکالیف و تعهدات خود رهایی یابد و بحث کیفری نیز منتفی گردد، ب. ت. ب. اینکه بنا بر قرار اناطه، بحث کیفری موکول به نتیجه این رسیدگی گردیده است، از طرف دیگر بنا بر اصاله الصحه اقوال و افعال مشمول صحت است. و ادعای موکل هر چند با شهادت و تایید عاقد تثبیت گردیده، در واقع ادعای ایشان برابر مدرک تقدیمی (عقدنامه دائم) که به امضا طرفین و عاقد رسیده است، اعتبار قانونی داشته لذا تقاضای تایید رای بدوی را دارد. ص 30 پرونده وکیل واخواه آقای ا. اظهار داشته: ادعای وکیل واخوانده مورد قبول نمی‌باشد و فاقد وجاهت قانونی است، هیچگونه سندی دال بر عقد دائم وجود ندارد، اگر وجود دارد اصل آن را ارائه نماید و چگونه می‌شود بعد از عقد دائم عقد موقت واقع شود و زوجه با امضا و اثر انگشت خود در سند عقد موقت را تایید نماید. در ازدواج دائم جشن عروسی می‌گیرند مهمان دعوت می‌کنند، چگونه عقد دائمی است که بدون اطلاع و حضور پدر بوده است؟ و در همین رابطه زوجه دو فقره پرونده کیفری در دادسرای جوین دارد که برای وی قرار تامین کیفری صادر شده است یکی از آنها پرونده جعل سند است که نامبرده سابقه جعل سند دارد در دادسرای ج. نیز خانم پ. شکایت عدم ثبت ازدواج دائم نموده که شکایت وی مورد قبول واقع نشد، تقاضای استعلام از دادسرای ج. را عنداللزوم دارم. وکیل وا خ. ا. د.: ادعاهای همکار محترم مبنی بر جعل سند توسط موکله، ایراد تهمت بوده و ثانیا در عقدی که صورت گرفته با تایید عاقد، بر این نکته که موکله سابقا عقدی داشته است. نیازی به اذن و اجازه پدر نبوده هر چند پس از آن مطلع گردیده. و لازمه عقد جشن و مراسم نمی‌باشد. ضمن آنکه واخواه از ابتداء از اچنین تکالیفی فرار نموده و حتی از پرداخت نفقه و سایر مخارج خودداری نموده است تا برسد به خرج مراسم عروسی و غیره. موکله هیچ پرونده ای جعلیت یا ادعای جعلی تاکنون با زوج نداشته و ادعای همکار محترم صرف ادعا و تهمت م. ب.. ص 32 پرونده. دادگاه د. ا. م. از لحاظ صلاحیت محلی خود را صالح به رسیدگی ندانسته و با استدلال مندرج در دادنامه شماره --- مورخ 92/3/11 قرار عدم صلاحیت را با نقض دادنامه غیابی قبلی صادره از شعبه خود به شماره 01141 مورخ 91/6/19 ، به صلاحیت دادگاه‌های ج. صادر و پرونده را بمرجع مذکور ارسال کرده است. پرونده در شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان ج. تحت بررسی قرار گرفته و در نهایت این شعبه نیز به موجب دادنامه شماره --- مورخ 92/10/29 با دلائل و مستندات منعکس در متن آن خود را صالح به رسیدگی ندانسته و نظر به صلاحیت رسیدگی شعبه اول دادگاه حقوقی ج. داده و به علت حدوث اختلاف پرونده را به محاکم تجدیدنظر استان خراسان رضوی ارسال نموده و حسب الارجاع در شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان مذکور تحت رسیدگی قرار گرفته و نهایتا طی دادنامه شماره --- مورخ 92/12/17 با استدلال منعکس در متن آن، با تعیین صلاحیت شعبه اول دادگاه حقوقی ج. حل اختلاف گردیده است. ص 60 پرونده. دادگاه حقوقی ج. پس از وصول پرونده جلسه رسیدگی را در تاریخ 93/5/27 با حضور خواهان و وکیل وی و بدون حضور خوانده و وکیلش تشکیل داده وکیل خواهان (ل. پ.) مطالب قبلی خ. ر. ب. شرح برگ 67 پرونده تکرار کرده و تقاضای صدور رای شایسته رانموده است. دادگاه تحقیق از عاقد عقدنامه موقت 91/4/28 مورد استنادی واخواه را ضورری دانسته و دستور تعیین وقت رسیدگی دیگر و دعوت از طرفین و وکلای آنان و عاقد را،صادر کرده است. و در تاریخ 93/1/30 در وقت مقرر جلسه رسیدگی را با حضور طرفین دعوی و وکلای جهت استماع اظهارات عاقد عقدنامه 91/4/28 موقت یک ماهه با صداق پنجاه هزار تومان و طرفین دعوی تشکیل داده و خطاب به واخواه: آیا عاقد را در دادگاه حاضر کرده اید؟ واخواه اظهار داشته: عاقد آقای … ق. م. م. فوت نموده است ولی افرادی که موقع اجرای عقد موقت توسط عاقد، حضور داشتند آنها را به عنوان شهود در دادگاه حاضر کرده ام تقاضای استماع شهادت شهود را دارم. دادگاه اظهارات شهود را در برگهای جداگانه اخذ نموده آقای ج. ک. فرزند ح. به عنوان گواه اجمالا اظهار داشته: با آقای ع. ق. بودیم که الف. ق. (خوانده بدوی) زنگ زد... رفتیم پیش عاقد که می خواست این خانم (ل.) راکه او نیز حضور داشت، صیغه کند صیغه موقت بامهر پنجاه هزار تومان خواند. اما مدت آن یادم نیست. اینخانم ل. را احضار کرد و انگشت زد. زمان، اول مدرسه بود و ما موقع غروب رفتیم پیش عاقد حرف دیگری ندارم ص 71 پروده. آقای ع.ق. فرزند ع.الف. در خصوص مورد گواهی به عنوان گواه بیان داشته: آقای ق. به من زنگ زد و گفت بیا برویم جایی، رفتیم پیش عاقد و صیغه عقد موقت یک ماهه را با مهریه پنجاه هزار تومان خواند و در جواب این سوال که کدام فصل و روز رفتید؟ پاسخ داده: تازه مدارس بازشده بود و هوا تازه تاریک شده بود، این خانم … و احضار کرد و اثر انگشت زد. ص 72 پرونده وکیل خواهان بد و. ا. د.: (اظهارات شهود را شنیدم) اولا برابر کپی مصدق عقدنامه عادی. عقد دائم توسط حاج آقای ه. به صورت شرعی و قانونی صورت گرفته و امضا ذیل عقدنامه نیز مورد تایید ا. د. ج. دادگاه قرار گرفته و از طرفی کپی مصدق عقدنامه دائم توسط دفتر دادسرا در همین دادگاه ج.، برابر اصل گردیده و سابق بر عقدنامه عادی (صیغه موقت)، موکله شکایت مبنی بر عدم ثبت انجام داده بوده که به علت صدور قرار اناطه اثبات زوجیت مد نظر بوده است و حالیه خوانده به عقدنامه موقتی استناد می‌نماید که در آن هیچ شاهدی امضا ننموده است. عقل چنین حکم می کند که وقتی شهود در محضر یا نزد عاقد باشند، حتما از ایشان به عنوان شاهد استفاده می‌شود که چنین امری صورت نگرفته ثانیا- تاکنون حدود 5 الی 8 جلسه تشکیل گردیده و لیکن خوانده ادعایی مبنی بر حضور شهود نداشته و به یکباره با دستور دادگاه مبنی بر حضور عاقد، چنین شهودی را بدون هماهنگی در دادگاه حاضر نموده اند. در صورتی که حداقل می‌بایست برای جرح شهود به طرف مقابل در اخطاریه استماع شهادت درج می گردید. و اما در خصوص شهادت شهود، اولا امضای ایشان به عنوان شاهد در ذیل عقدنامه ادعایی خوانده وجود ندارد. ثانیا ایشان بدلیل خصومتی که با موکله داشته، اقدام به ادای چنین شهادت کذبی نموده اند. بدین شرح که در سال گذشته موکله به عنوان ضرب و شتم عمدی و تجاوز بعنف، در دادسرای س.، شاکی شده که متاسفانه بدلیل ضعف دلیل و عدم شهود که مسلما در چنین مواردی شهود وجود ندارد، منجر به منع تعقیب گردیده ضمنا موکله مدعی است بدلیل همین تجاوز بعنف ازعلائم بدن شهود کاملا مطلع م. ب. که در صورت لزوم در اینخصوص بررسی لازم م. ا.. النهایه ب. ت. ب. شهادت تلقینی شهود که حتی در راهروی دادگاه نیز چنین تلقینی به وضوح صورت گرفت و نیز شهادت کذب و از روی خصومت شهود، تقاضای رد شهادت آنان و حکم شایسته مورد استدعا است. وکیل خوانده بدوی با تکرار مطالب قبلی از قبیل موقت بودن عقد، جعلی بودن عقدنامه اولیه دال بر عقد دائم، و لزوم ارائه اصل آن در صورت وجود، و نسبت جعل به خواهان و تایید دو شاهد معرفی شده نسبت به عقدنامه موقت مورخ 91/4/28 و... عقد فی ما بین خواهان و خوانده را موقت اعلام داشته است. دادگاه خطاب به زوج آیا شما حاضرید سوگند یاد کنید که خانم ل. پ. همسر دائمی شما نیست؟ ز. ا. د.: بله، سپس دادگاه راسا و بدون درخواست زوجه اتیان سوگند را از خوانده پذیرفته که با اتیان سوگند به لفظ جلاله و... با...دائمی بودن عقد زوجیت باخواهان را منکر شده وکیل خواهان (زوجه) با مخدوش اعلام نمودن شهادت شهود و اجرای مراسم اتیان سوگند به شرح برگ 76 پرونده تقاضای رسیدگی را نموده است. النهایه دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و مبادرت به اصدار دادناه شماره 50175 مورخ 1393/10/30 کرده و طی آن با دلائل و مستندات مرقوم در متن رای، حکم به رد دعوی خواهان صادر نموده است. حکم صادره پس از ابلاغ، در فرجه قانونی از سوی زوجه مورد اعتراض واقع شده و به حکم صادره اعتراض کرده و با تقدیم دادخواست تجدیدنظر و ضمایم آن درخواست تجدیدنظر در حکم صادره را نموده و پس از تبادل لوایح، پرونده در شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی تحت رسیدگی قرار گرفته و در نهایت این شعبه تجدیدنظر با اعلام ختم رسیدگی مبادرت به اصدار دادنامه شماره --- مورخ 1394/02/22 کرده و به موجب آن با دلایل و مستندات مندرج در متن رای، دادنامه تجدیدنظرخواسته را نقض و خوانده را به اثبات واقعه ازدواج دائم با شرایط مندرج در عقدنامه عادی مورخ 87/9/1 و ثبت آن محکوم نموده است. حکم صادره در فرجه مقرر قانونی مورد اعتراض زوج (آقای …. ق. و وکیل وی) واقع شده و با تقدیم دادخواست فرجام خواهی و ضمایم آن که هنگام مشاوره قرائت خواهد شد، نسبت بدادنامه صادره فرجامخواهی نموده‌اند تبادل لوایح صورت گرفته و پاسخ طرفین واصل و ضمیمه گردیده و در نهایت پرونده جهت رسیدگی به فرجامخواهی زوج به دیوانعالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید.پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- - 94/2/22 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور فرجام خواهی آقای …. ق. فرزند ع.الف. باوکالت آقای م. د.، نسبت به دادنامه شماره --- مورخ 1394/02/22 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی مشعر بر نقض دادنامه تجدیدنظرخواسته شماره --- مورخ 1393/10/30 اصداری از شعبه اول دادگاه حقوقی ج. متضمن رد دعوی خواهان (ل. پ.) به طرفیت خوانده (الف. ق.) به خواسته ثبت واقعه ازدواج، و اصدار حکم به محکومیت ت. ن. خ. (زوج مذکور) به اثبات واقعه ازدواج دائم با شرایط مندرج در عقدنامه عادی مورخ 87/9/1 و ثبت آن، غیر موجه بوده و از جهات فرجام خواهی شناخته نمی شود زیرا که با ملاحظه محتویات پرونده و شهادت عاقد و تصویر عقدنامه دائم که از سوی عاقد تایید و برابر با اصل بودن آن گواهی شده است و اقرار زوج به اصل زوجیت و ادعای وی به موقت بودن عقد که در صورت چنین اختلافی طبق فتاوای اکثر فقهای اسلام، قول مدعی دوام مقدم بر قول مدعی انقطاع م. ب. و اصل نیز بر دوام زوجیت است. دادنامه فرجام خواسته طبق موازین شرعی و قانونی صادر شده و از حیث رعایت اصول و قواعد دادرسی نیز فاقد ایراد و اشکال م. ب. و از سوی ف. خ. اعتراض موجه و مستدلی که موجبات بی اعتباری دادنامه فرجام خواسته و نقض آن را فراهم نماید اقامه و ارائه نشده است علیهذا با رد اعتراض فرجام خواه، دادنامه فرجام خواسته با استناد به مادتین 370 و 396 از قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی عینا ابرام می‌گردد. شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار و عضو معاون اکبر فیض - سید صالح سجادی