ادله اثبات وقفیت ملک

ادله اثبات وقفیت ملک خ. م.: موضوع این پرونده، ادعای اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان مربوط به اثبات وقفیت یک قطعه زمین است که به یک مدرسه مخروبه در روستایی اختصاص دارد. خواسته اداره اوقاف، صدور حکم به اثبات وقفیت ملک مذکور به عنوان موقوفه مسجد بوده و استدلال وی بر اساس شهرت محلی و مستندات ثبتی مربوط به سال 1342 ارائه شده است. در مقابل، اداره آموزش و پرورش با استناد به عدم صلاحیت مراجع قضایی و وجود حکمی قبلی مبنی بر بطلان دعوی مشابه، دفاعیات خود را مطرح کرده است. دادگاه بدوی با استناد به شهرت محلی و استشهادیه‌های موجود، حکم به اثبات وقفیت صادر کرد. این حکم در مرحله تجدیدنظر توسط دادگاه تجدیدنظر استان نقض شد، زیرا مدارک کافی برای اثبات وقفیت ارائه نشده بود. دیوان عالی کشور ب. ت. ب. مدارک و نتایج تحقیقات محلی، دادنامه تجدیدنظر را نقض و پرونده را به رسیدگی مجدد در شعبه همعرض ارجاع داد. در نهایت، دادگاه تجدیدنظر با تاکید بر وجود شواهد و مدارک دال بر وقفیت، حکم به ابقاء وقفیت صادر کرده و فرجام‌خواهی اداره آموزش و پرورش را رد نمود. دادنامه نهایی دیوان عالی کشور نیز با تایید حکم تجدیدنظر، به دلیل مطابقت با اسناد و مقررات قانونی ابرام شد. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/07/28 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که بر مبنای نتایج حاصل از قرارهای تحقیق ومعاینه محل و سایر قرائن از جمله استشهادیه اهالی، هیات امناء مسجد منطقه، ائمه جمعه و جماعات و گواهی معمرین محلی، ملکی به عنوان وقف شناخته شود،این شیاع محلی دلیل بر وقف است. عدم رعایت مقررات در ثبت کتبی این وقف و شناخته نشدن واقف موجب بطلان آن نیست. رای خلاصه جریان پرونده پیرو گزارش‌های قبلی مندرج در پرونده‌های شماره 179 - 910 و مطرح در این شعبه بین اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان پ. و ا. د. ب. ط. اداره آموزش و پرورش ن. به خواسته صدور حکم به اثبات وقفیت یک قطعه زمین مدرسه مخروبه واقع در روستای ه. منضم به تصویر استشهادیه و استعلام ثبتی به دادگستری شهرستان پ. تقدیم و مضمونا اظهار داشته زمین مورد ادعا در روستای ه. در نزد تمامی مردم منطقه از قدیم‌الایام به عنوان موقوفه مشهور بوده، و در دفتر توزیع اظهارنامه اداره ثبت اسناد و املاک در سال 1342 به موقوفه بودن زمین مزبور اذعان شده است و مطابق فتوای مراجع عظام به ویژه حضرت امام در تحریرالوسیله شیاع محلی دلیل بر وقفیت است و نیازی به اعلام کتبی ندارد. لهذا ملک مزبور موقوفه مسجد ه. م. ب. و استدعای صدور حکم اثبات وقفیت ملک مزبور را دارد. پس از تبادل لوایح جلسه دادگاه در تاریخ 1390/10/17 با حضور نماینده طرفین دع و. ت. گ. و نماینده خ. خ. ر. ب. ش. د. تقدیمی عنوان کرده و نماینده خوانده لایحه‌ای بدین مضمون در دفاع ارائه کرده است که طبق آییننامه چگونگی رفع اختلاف بین دستگاه‌های اجرایی موضوع مصوبه شماره 212767 /ت مورخ 1386/12/27 کمیسیون اصل 28 در صلاحیت مراجع قضایی نمی‌باشد دیگر اینکه به دعوی طرح شده سابقا بین خواهان و خوانده رسیدگی شده و مطابق دادنامه شماره --- صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه حکم بر بطلان دعوی بدوی مطروحه به صورت قطعی صادر گردیده است (دعوی خ. ب. خ. ابطال سند مالکیت عرصه ساختمان مدرسه مخروبه روستای ه. بخش ن. بوده که طبق دادنامه شماره --- - 1388/06/31 صادره از شعبه اول دادگاه حقوقی پ. حکم به ابطال سند رسمی مدرسه مذکور صادر گردیده بود لکن در مرحله تجدیدنظر به شرح فوق حکم به بطلان دعوی صادر شده) و مدرکی دال بر وقفیت رقبه متنازع‌فیه از طرف خواهان ارائه نگردید. واقف مشخصی معرفی شده موقوف‌علیهم معلوم نیستند، و اینکه قبض و اقباض صورت گرفته مشخص نیست صرف ادعا کافی نیست. و همانگونه که در ابتدای رای صادره از شعبه چهاردهم دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه به آن اشاره رفته هیچ وقف نامه‌ای ارائه نگردیده و آنچه در دفتر توزیع اظهارنامه اداره ثبت محل نیز درج شده خلاف مقررات است اداره ثبت بدون تقدیم اظهارنامه مطابق مواد 21 و 22 و 23 آیین‌نامه قانون ثبت املاک نمی‌توانسته و نمی‌بایست در دفتر توزیع اظهارنامه چیزی از وقف درج می‌کرد و این قسمت از دفتر مذکور مطابق مقررات تنظیم نشد و قابل استناد نبوده و ارزش قانونی ندارد لذا تقاضای صدور رای بر رد دعوی خواهان را نموده است دادگاه حدود اربعه پلاک... فرعی از... اصلی ه. و پلاک ثبتی... فرعی از... اصلی ه. را که خ. د. د. بیان داشته و در پرونده قبلی طرفین هم قید شده از اداره ثبت استعلام نموده و متذکر شده معلوم شود آیا این پلاک یکی است یا خیر. در پاسخ اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان پ. اعلام کرده با مراجعه به دفتر توزیع اظهارنامه یک باب مدرسه به شماره پلاک... فرعی از... اصلی واقع در بخش... کرمانشاه در سال 1342 به نام وقف عمومی معرفی گردیده که تاکنون به ثبت نرسیده و مجهول‌المالک م. ب. و در ادامه مشخصات و حدود اربعه پلاک... فرعی از... اصلی را اعلام کرده و افزوده به دلیل اینکه پلاک... فرعی مجهول‌المالک است و فاقد حد م. ب. برابر حدودات اربعه پلاک... فرعی به راه عمومی و کوچه تعریف گردیده است. سپس دادگاه جهت مشخص شدن قضیه قرار ارجاع امر به کارشناسی صادر کرده و پس از تشکیل جلسه موضوع را به نماینده خواهان و کارشناس تفهیم نموده و مقرر کرده بنا به درخواست کارشناس احد از کارشناسان اداره ثبت اسناد او را همراهی نماید. موضوع به اداره ثبت اسناد منعکس شده، کارشناس منتخب پس از مطالعه اسناد و شواهد ارائه شده و بررسی سوابق ثبتی پلاک‌های... فرعی و... فرعی هر دو از... اصلی و بازدید از محل به اتفاق نماینده اداره اوقاف و نماینده اداره ثبت اسناد و املاک پ. و انجام نقشه‌برداری اعلام نموده یک باب مدرسه به شماره... فرعی از... اصلی ه. واقع در بخش... کرمانشاه در سال 1342 به نام وقف عمومی معرفی گردیده آثار اعیانی مخروبه مدرسه در محل موجود است و با مطابقت پلاک‌های ثبتی پس و پیش پلاک... مزبور به طور قطع می‌توان گفت ملک مورد دعوی پلاک... فرعی از... اصلی ه. است. برابر سوابق در پرونده ثبتی سند مالکیت شش دانگ یک باب مدرسه به مساحت 469/70 متر مربع پلاک... فرعی از... اصلی ه. در سال 1379 در اجرای مقررات ماده 147 قانون اصلاحی ثبت به نام اداره آموزش و پرورش ن. صادر و تسلیم گردیده که در راستای ثبت پلاک مذکور واخواهی به اصل و حدود نداشته است و در نتیجه اعلام کرده به طور قطع می‌توان گفت هر دو پلاک ثبتی مذکور یکی است از طرف نماینده خصوصی اداره کل آموزش و پرورش استان به نظریه مذکور اعتراض شده قرار ارجاع امر به هیات سه نفره کارشناسی صادر و ابلاغ گردیده در جلسه مورخ 1391/10/25 با حضور نمایندگان طرفین و دو نفر از کارشناسان منتخب موضوع کارشناسی به کارشناسان تفهیم گردیده و آنان در نظریه مورخ 1391/11/14 با پیاده کردن حدود پلاک... ضمن اعلام اختلاف جزئی که علت آن تغییراتی است که بعدا در محل داده شده مطابقت هر دو پلاک... و... فرعی از... اصلی ه. را تایید کرده‌اند نظریه کارشناسی به طرفین دعوی ابلاغ شده و مورد اعتراض اداره خوانده واقع و امر به هیات کارشناسی 5 نفره ارجاع گردیده است هیات مذکور نیز پس از بررسی و ذکر سوابق هر دو پلاک... و... فرعی از... اصلی نتیجتا اعلام کرده محل هر دو پلاک مذکور یک مکان م. ب. و حدود آن‌ها نیز یکی است و ملک متنازع‌فیه همان پلاک موقوفه... فرعی از... اصلی است که مجددا جهت آن تحت پلاک... فرعی از... اصلی نیز سند مالکیت به نام آموزش و پرورش صادر و تسلیم گردیده است. در تاریخ 1392/05/22 دادگاه با اعلام ختم دادرسی با استدلال به اینکه صلاحیت محاکم دادگستری در رسیدگی به دعاوی عام است و آیین‌نامه نمی‌تواند برخلاف قانون این صلاحیت را تخصیص بزند و موضوع دعوی مطرح شده قبلی بین طرفین با دعوای حاضر متفاوت است لذا موضوع اعتبار امر مختومه ندارد و ب. ت. ب. ثبت ملک در دفتر اظهارنامه به عنوان وقف که ظهور در شیاع محلی وقف بودن ملک دارد و نیز استشهادیه‌های ارائه شده از سوی خواهان به تایید امام جمعه پ. و هیات امنای چندین مسجد رسیده خواسته خ. ر. و. تشخیص و مستندا به ماده 198 قانون آیین دادرسی مدنی و مساله 92 کتاب وقف تحریرالوسیله حکم به اثبات وقفیت ملک متنازع‌فیه صادر می‌کند. رای صادره پس از ابلاغ مورد اعتراض اداره خوانده واقع شده پرونده به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه ارجاع گردیده و شعبه مذکور پس از بررسی اوراق پرونده و لوایح طرفین ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره --- - 920 مضمونا اعلام کرده دادنامه تجدیدنظرخواسته را منطبق بر موازین قانونی و شرعی صادر نشده و قابل تایید به نظر نمی‌رسد زیرا هیچ دلیلی و مدرکی راجع به وقف مورد ادعا که متضمن وجود شخص خاصی به عنوان واقف و شخص یا اشخاص معینی به عنوان موقوف‌علیهم و قبول آنان باشد ارائه نشده و ت. ن. خ. صرفا به مندرجات دفتر ثبت اظهارنامه اداره ثبت محل استناد کرده بدون اینکه هیچ اظهار نامه‌ای در اجرای مقررات مواد 21 و 22 و 23 آیین‌نامه قانون ثبت املاک تقدیم شده است فلذا این اقدام هیچ اثر قانونی ندارد و دادگاه بدوی هیچ التفاتی به آن نداشته و به صرف قید مطلب «محل مورد نظر وقف عمومی است» در دفتر اظهارنامه اداره ثبت که به روشنی خلاف موازین قانونی قید شده و شیاع محلی راجع به وقفیت محل مورد اختلاف با استناد به مساله 92 کتاب تحریرالوسیله حکم به وقفیت صادر کرده که درست نیست و پرواضح است که بدوا باید وقفی وجود داشته باشد تا حاکم دادگاه در مقام دادرسی دنبال اثبات آن برود بنا به مراتب دادنامه تجدیدنظرخواسته را خلاف موازین قانونی و شرعی تشخیص و مستندا به ماده 385 قانون آیین دادرسی مدنی و مواد 55 و 56 به بعد قانون مدنی ضمن نقض دادنامه تجدیدنظرخواسته حکم به بطلان دعوی اداره اوقاف صادر می‌نماید. اداره کل اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه، از دادنامه مذکور فرجام‌خواهی نموده و مضمونا اظهار داشته ملک مورد نزاع در سال 1342 به عنوان وقف ثبت شده در حالی که اداره ف. خ. د. سال 1379 در راستای مواد 147 و 148 قانون ثبت اقدام به اخذ سند نموده و استشهادیه‌های محلی که از ادله اثبات دعواست و همگی شهود از روی قطع و یقین و متحدا گواهی کرده‌اند حاکی از وقفی بودن زمین مذکور است و در تحریرالوسیله عنوان شده که شیاع محلی دلیل وقفیت م. ب. و نیاز به اعلام کتبی نیست لذا تقاضای نقض دادنامه را دارد پرونده پس از وصول دیوان عالی کشور به این شعبه ارجاع گردید، و هیات شعبه طی دادنامه شماره --- - 930 با استدلال مضمونا به اینکه مندرجات دفتر توزیع اظهارنامه، اظهارات مجاورین ملک و اهالی محل قرینه و اماره‌ای بر وقفیت است لذا ضروری است دادگاه با تحقیق از معمرین در امکان و از معمرین قراء همجوار در شناسایی واقف و اینکه چنین شخصی وجود داشته و از درآمد ملک در نگهداری و تعمیر و اداره مسجد قریه هزینه شده یا خیر؟ موقوف‌علیه مشخص است و نظریه کارشناسی نیز پلاک را همان پلاکی دانسته که در دفتر توزیع اظهارنامه به عنوان وقف ذکر شده و پس از انجام تحقیقات ضروری دیگر به مقتضای مطالب و دلایل محصله اتخاذ تصمیم نماید، پس از وصول پرونده به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه شعبه مذکور در تصمیم متخذه در تاریخ 1393/07/14 مقرر کرده گرچه علی‌الاصول بار اثبات ادعا و ارائه دلیل بر عهده مدعی یعنی اداره اوقاف است که غیر از دفتر ثبت اظهارنامه چیزی ارائه نداده لکن جهت اجرای درخواست دیوان عالی کشور قرار تحقیقات محلی صادر و اجرای آن را به لحاظ محل وقوع ملک متنازع‌فیه به دادگاه پ. محول می‌نماید. در تاریخ 1393/08/10 رئیس دادگاه به همراه نمایندگان طرفین دعوی به روستای ه. به علت اجرای قرار معاینه و تحقیق محلی مراجعه و در تحقیق از اهالی محل آقای ش. ن. اظهار داشته ملک مورد اختلاف مسجد بوده که قبلا ویرانه‌ای بود آموزش و پرورش جهت احداث مدرسه درخواست زمین کرد ب. ت. ب. اینکه ملک مخروبه بوده و هیچ استفاده‌ای نداشت هیات امناء وقت و اهالی آن را به آموزش و پرورش اهدا کردند. آقای ا. ش. نیز تایید کرده عرصه مورد اختلاف متعلق به م. بوده که به آموزش و پرورش واگذار شده است آقای ف. ا. نیز بیان کرده عرصه زمین قبلا متعلق به مسجد و موقوفه ایشان بوده بعدا اهدا شده آقای ع. ش. نیز تایید کرده سالیان پیش زمین متعلق به م. بوده، بعد آن را به اداره اوقاف دادند و بعد اوقاف تحویل آموزش و پرورش داد پس از ارسال نتیجه تحقیقات محلی شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه با اصدار دادنامه شماره --- - 930 با استدلال مضمونا به اینکه علیرغم صدور قرار تحقیق و اجرای آن توسط خود دادگاه بدوی دلیل و بینه قابل اتکایی راجع به اثبات وقفیت به خصوص مشخص شدن هویت واقف و شرایط شرعی و قانونی دیگر لازم به دست نیامده و نتیجه تحقیقات محلی از چند نفر مطلع مثبت قضیه به نظر نمی‌رسد مستندا به مواد 348 و 358 آیین دادرسی مدنی دادنامه تجدیدنظرخواسته را نقض و حکم به بطلان دعوی بدوی صادر می‌کند. دادنامه مذکور پس از ابلاغ، توسط مدیر کل اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه مورد فرجام‌خواهی قرار گرفته و در لایحه تقدیمی مضمونا بیان داشته. ملک مورد نزاع در سال 1342 به عنوان وقف ثبت شد. در حالی که ف. خ. د. سال 1379 در راستای مواد 147 و 148 قانون ثبت اقدام به اخذ سند کرده در حالی که مطابق مواد 22 و 24 همان قانون مالک کسی است که ملک به نام او ثبت شده است و کارشناسان تطابق پلاک... فرعی از... اصلی را با پلاکی که آموزش و پرورش بدون اذن مالک به نام خود ثبت کرده تایید کرده‌اند و استشهادیه‌های محلی که مطابق قانون از ادّله اثبات دعواست از هرگونه تعرض مصون مانده و همگی شهود گواهی داده‌اند که ملک مورد نزاع به نام و عنوان اوقافی معروف است و طبق نظریه امام جمعه(ره) شیاع محلی دلیل وقفیت است و نیاز به اعلام کتبی در تحقیقات محلی از معمرین و مطلعین که بنا به ارجاع قضات محترم دیوان عالی کشور به عمل آمده گواهان اوقافی بودن آن را تایید کرده‌اند. لکن دادگاه تجدیدنظر بدون درنظرگرفتن ادله و مستندات قانونی نظیر تقدم ثبت و اجرای ثبت به اثبات وقف و گواهی صادقانه مومنین به وجود وقف (اعم از وقف معاطاتی یا واقف معلوم) اقدام به نقض دادنامه اولیه نموده لذا ب. ت. ب. مدارک موجود در پرونده از جمله گواهی امام جمعه پ. تقاضای نقض دادنامه فرجام‌خواسته را دارد پرونده پس از وصول به دیوان عالی کشور به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه چنین رای داده است: «رای» ن. ب. ا. اولا حسب مندرجات دفتر توزیع اظهارنامه ملک متنازع‌فیه تحت عنوان وقف معرفی شده است (هر چند مراحل بعدی روال ثبت طی نشده است) و ثانیا نتایج حاصل از اجرا قرارهای تحقیق و معاینه محل و مودای گواهی معمرین محلی یعنی شیاع محلی دلالت بر وقف بودن سابق ملک به عنوان مسجد محل دارد و ثالثا اظهارنظر اتفاقی کلیه کارشناسان مبنی بر انطباق ملک پلاک ثبتی شماره... فرعی از... اصلی با پلاک ثبتی شماره... فرعی از... اصلی که به عنوان وقف مطرح است نیز حاکی است لذا اقدام اداره آموزش و پرورش که در اجرای مقررات ماده 147 اصلاحی قانون ثبت اسناد و املاک سند مالکیت آن را اخذ نموده است منافی با دلایل ثابت و متقن در فوق م. ب. و رای فرجام‌خواسته دادنامه شماره --- - 930 ب. ت. ب. عدم انطباق با پرونده و محتویات آن و دلایل ابرازی مخدوش تشخیص و به استناد بندهای 2 و 3 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی نقض می‌گردد و مطابق بند ج ماده 401 همان قانون رسیدگی مجدد به شعبه هم‌عرض محول می‌شود. پرونده پس از اعاده به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه ارجاع گردیده و آن شعبه با عنایت به سوابق ثبت در دفتر توزیع اظهارنامه زمین متنازع‌فیه که به نام وقف عمومی معرفی شده است که اماره و قرینه‌ای بر وقفیت آن است و این وقف در دفتر توزیع اظهارنامه یقینا بر مبنای اعلام و شیاع محلی صورت گرفته اگرچه رعایت مقررات ثبتی در خصوص ثبت آن و واقف آن صورت نگرفته ولی عدم رعایت این مقررات نمی‌تواند موجب بطلان وقفیت باشد و از طرفی ممکن است ملک از اماکن مشاعی مالکین روستا بوده و آن را شفاها وقف مسجد نموده باشند کما اینکه مدارک ارائه شده از طرف اوقاف و گواهی گواهان در تحقیق و معاینه محل دلالت بر این امر دارد و استشهادیه اهالی محل و هیات امناء مسجد منطقه و ائمه جمعه و جماعات مساجد که دلالت بر وقفیت محل به عنوان مسجد دارد و توجها به استدلال شعبه اول دیوان عالی کشور تجدیدنظرخواهی اداره کل آموزش و پرورش استان کرمانشاه را نسبت به دادنامه --- مورخ 1392/06/06 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی پ. را که بر وقفیت ملک پلاک موصوف صادر گردید وارد و موجه ندانسته و با رد تجدیدنظرخواهی به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی دادنامه تجدیدنظرخواسته را عینا ابرام نموده است پس از ابلاغ رای به طرفین پرونده دادنامه صادره به شماره 0261 - 940 مورد فرجام‌خواهی اداره کل آموزش و پرورش استان کرمانشاه واقع شده و عمدتا دفاعیات قبلی در لایحه تقدیمی تکرار گردیده که هنگام شور عندالاقتضاء قرائت خواهد شد ف. خ. ن. لایحه‌ای تقدیم نموده که مفاد آن تکرار مطالب قبلی است پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می‌دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور با مداقه در محتویات پرونده ملاحظه می‌گردد دادنامه فرجام‌خواسته به شماره 0261 - 940 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان کرمانشاه موافق اسناد و مدارک و امارات و قرائن موجود در پرونده و با رعایت موازین و مقررات قانونی اصدار یافته و فرجام‌خواهی اداره کل آموزش و پرورش استان کرمانشاه به گونه‌ای نیست که موجب تزلزل ارکان دادنامه فرجام‌خواسته شود بنابراین دادنامه مذکور مصون از هرگونه خدشه تشخیص و به موجب ماده 370 قانون آیین دارسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی ابرام می‌شود و مقرر می‌دارد پرونده به مرجع مربوطه اعاده گردد. عضو معاون و عضو معاون شعبه اول دیوان عالی کشور حسین اکبری - عنایت حیاتی