ارزش اثباتی قرینه

ارزش اثباتی قرینه خ. م.: در تاریخ 19/10/89، دادخواستی به منظور نفی نسب به دادگاه عمومی همدان ارائه شد. در این دادخواست ادعا گردید که شخصی به نام الف.ن. تحت سرپرستی مرحوم ع.ن. قرار داشته و بدون داشتن هیچ نسبتی با ایشان، گواهی حصر وراثت دریافت نموده است. در جلسات دادگاه، شهادت شهود از طرفین اخذ گردید و وکیل خوانده ادعا نمود که خوانده دارای شناسنامه و مدارک قانونی است که نسب او را به مرحوم ع.ن. اثبات می‌کند. در نهایت، دادگاه با استناد به عدم حضور خوانده برای انجام آزمایش دی.ان.آ و سوابق کیفری برخی از شهود، حکم به نفی نسب خوانده از مرحوم ع.ن. صادر کرد. این حکم در مرحله تجدیدنظر نیز تایید شد. وکیل خوانده سپس به دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی کرد. دیوان در رای اکثریت خود، حکم بدوی را به دلیل نقص در تحقیقات و عدم اخذ شهادت به عنوان بین شرعیه نقض کرده و رسیدگی به پرونده را به شعبه مربوطه ارجاع داد. همچنین، دیوان به عدم ارائه دلایل کافی از سوی خ. ه. د. اثبات انتساب خود به مرحوم ع.ن. اشاره نمود. تاریخ دادنامه قطعی: 1392/10/30 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: قرینه زمانی ارزش قضایی دارد که به عنوان اماره قضایی ادلّه دیگر را تکمیل نماید و موجب علم قاضی گردد. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 19/10/89 آقا و خانم … با وکالت آقای ش.ف. دادخواستی مبنی بر نفی نسب به طرفیت آقای … و خانم ….ح. تسلیم دادگستری همدان نموده که به شعبه سوم دادگاه عمومی آن شهرستان ارجاع شده است. وکیل خ. ه. توضیح داده است: مرحوم ع.ن. در سال 1389 فوت نموده و موکلین خواهرزاده های وی هستند و آن ها و خانم م.خ. به عنوان زوجه وارث آن مرحوم می‌باشند و آن مرحوم سرپرستی شخصی به نام الف.ن. را که نسبتی با وی نداشته است به عهده گرفته است و نامبرده مبادرت به اخذ گواهی حصر وراثت نموده و خود را وارث آن مرحوم معرفی کرده است ب. ت. ب. مراتب فوق و شهادت شهود تقاضای صدور حکم بر نفی نسب وی به آن مرحوم موردتقاضا است. دادگاه طرفین را دعوت نموده است. خوانده هم آقای م.ص. را به عنوان وکیل معرفی کرده است. جلسه دادگاه در تاریخ 9/12/89 تشکیل شده خ. ه. وکیل آن ها وکیل خواندگان حاضر شدند ولی خواندگان حاضر نگردیدند. وکیل خواهان مطالب دادخواست را تکرار نموده است. وکیل خواندگان گفت مرحوم حاج ع.ن. وارثی جز موکلین نداشته و موکلین گواهی حصر وراثت اخذ کردند و ریش سفیدان و پیر مردانی در روستای ح. هستند که گواهی می دهند موکلین وارث آن مرحوم بوده اند و در جلسه بعد شهود معرفی شوند و اسناد سجلی ارائه می‌شود. وکیل خ. ه. گفت شهود وی حاضرند که گواهی بدهند و شهود گواهی حصر وراثت هم از شهادت خود عدول کردند و حاضرند شهادت بدهند. وکیل خواندگان گفت: این جلسه برای استماع شهادت شهود تعیین نشد و مقدمات جرح فراهم نیست. دادگاه وقت دیگر برای رسیدگی تعیین و طرفین را دعوت نموده است. در جلسه مورخ 12/4/90 طرفین و وکلای آن ها حاضر شدند. وکیل خواهان با تکرار مطالب گذشته و دادخواست گفت اگر خوانده انکار دارد شهود را معرفی می کنم تا استماع شهادت بشود. خوانده آقای ع.ن. گفت: مرحوم ع.ن. پدر من بوده و شناسنامه من اثبات می کند من فرزند او هستم و کارت پایان خدمت و کفالت از او صادرشده است وکیل خواندگان گفت: مدارک غیرقابل خدشه است به علاوه شهودی هم هستند که شهادت می دهند. دادگاه از شهود طرفین در برگ های جداگانه تحقیق نموده است. 1 - یکی از شهود مرد متولد 1328 گفت: سنم 60 سال است و پدر خانم ع.ن. هستم پدرش مرحوم حاج ع. بود همه آبادی می دانند. 2 - شاهد دیگر مرد متولد 1330 گفت: ع. فرزند حاجی ع. است از زمانی که به دنیا آمده را می دانم و دوران شیرخوارگی اش را یاد دارم. 3 - شاهد دیگر مرد متولد 1351 گفت: ع. فرزند حاجی ع. است و مادرش ب. بوده و مادر من که 70 سال سن دارد شهادت می دهد که بتول ع. را شیر می داد. 4 - شاهد دیگر مرد متولد 1330 گفت: ع.فرزند حاج ع. نیست پسرخوانده وی است و مدت 35 سال است که پسرخوانده آن مرحوم است و مرحوم حاج ع. سه تا زن گرفت اولی ب.، دومی م. و زن سومی هم خواهر زن ایشان است که بچه دار نشدند اجاق کور بود از جزئیات فرزند خواندگی اطلاع ندارم مادر من با مادرخوانده آقای ع.ن. رفته اند و خوانده را بزرگ کرده اند. 5 - شاهد دیگر مرد متولد 1333 گفت: آقای ع.ن. فرزند واقعی آقای … ع.ن. نیست پسرخوانده ایشان است ع. نوزاد بود که ایشان را آورد این را اطلاع کامل دارم چون مرحوم حاج ع. فرزند دار نمی شده است مجبور شد پسرخوانده بگیرد. 6 - شاهد دیگر مرد متولد 1358 گفت: من شهادت می دهم ع.ن. فرزند حاج ع. نمی‌باشد ایشان سر راهی هستند و خدا را شاهد می گیرم که حرف هایم از روی قصد و غرض نمی‌باشد از مادران و همشهری هایم شنیدم وکیل خ. ط. ل. ای بیان داشت: خانم م.خ. حاضر نشده است به دلیل بیماری حرف های او شنیده شود. و در صورت لزوم تقاضای آزمایش دی.ان.آ را دارم و از سوابق شهود اول استعلام شود تا سابقه نامبردگان مشخص شود. دادگاه سوابق همه شهود را از اداره تشخیص هویت جویا شده است. و از کلانتری محل خواسته است تا در محل از خانم م.خ. تحقیق کنند که آیا ع. فرزند مرحوم حاج ع. بوده یا فرزند خوانده بوده است. اداره تشخیص هویت آقایان 1 - ن.ج و 2 - ق.ک. و 3 - و.الف 4 - ح. را دارای سابقه کیفری اعلام کرده است و لیست سوابق آن ها را فرستاده است. و گزارش کلانتری حاکی است اظهارات م.خ. متناقض است و نتیجه قابل برداشت نبوده است. دادگاه از پزشکی قانونی پرسید: امکان آزمایش دی.ان.آ را با جسد در قبر با نبش قبر با شخص زنده دارد؟ آن مرکز پاسخ داده است از بافت نرم جسد که فاسد شده امکان ندارد ولی از بافت استخوان امکان دارد. دادگاه دستور را با نبش قبر از بافت استخوانی آن مرحوم جهت آزمایش مذکور برداشت نمایند. در جلسه مورخ 19/9/90 وکلای طرفین حاضر شدند وکیل خواهان اعلام آمادگی کامل برای نبش قبر در جهت اثبات موضوع را نموده است. وکیل خوانده گفت: مدعی وراثت دلیلی اقامه ننموده است و نبش قبر ازنظر شرعی قابل پذیرش نیست. قانونا هم جایز نمی‌باشد. خ. ه. باید ضرورت این کار را ثابت نمایند کدام اموال از آن ها در قبر مانده که ضرورت داشته باشد نبش قبر کنند این عمل مخالف صریح مسئله 644 توضیح المسائل آیت الله … که نبش قبر را حرام کرده است. ازاین جهت تصمیم دادگاه محترم خلاف شرع و قانون است. دیگر شناسنامه با شهادت شهود اخذ شد لزومی بر نبش قبر نیست. وکیل خ. ه. گفت: شهودی که خوانده معرفی نمود سوءسابقه دارند و شهود در گواهی حصر وراثت هم شهادت خود را پس گرفته اند که ضمّ پرونده است احکام شرعی در جهت رعایت حقوق مسلمین است نباید از این امور در جهت تضییع حقوق مسلمین استفاده شود تقاضای انجام نبش قبر را دارم. دادگاه با تعیین وقت احتیاطی دستور داد از دفتر مرجع عالی قدر آیت الله … استفتاء شود. با پرسش از معظم ٌله پاسخ داده شد در فرض سوال با آزمایش دی.ان.آ رابطه ابوت و بنوت اثبات نمی شود مگر اینکه از این طریق علم حاصل شود و نبش قبر متوفی جایز نیست مگر اینکه با حکم حاکم شرع ضروری بیّن باشد (ص 57 ) دادگاه به پزشکی قانونی دستور نبش قبر و برداشت بافت استخوانی را صادر کرده است و انجام شده است. وکیل خواهان تقاضای انجام آزمایش دی.ان.آ را نموده است. و با پیگیری لازم خوانده به پزشکی قانونی مراجعه ننموده است وکیل وی هم به دادگاه اعلام نموده که از معرفی موکل به پزشکی قانونی معذورم خود اقدام نمایید. پزشکی قانونی استان همدان بافت اخذشده از میّت به پزشکی قانونی خراسان رضوی که تنها مرجع این آزمایش است فرستاده و آن مرجع اعلام داشته بافت اخذشده قابل آزمایش و تطبیق م. ب. بستگان موردنظر برای آزمایش معرفی شوند. (ص 77 و 76 ) و پزشکی قانونی استان به دادگاه اعلام نموده است که شخص موردنظر را به پزشکی قانونی خراسان رضوی اعزام نمایند. دادگاه آقای ع.ن. را دعوت نمود ولی وی حاضر نشده است. وکیل وی گواهی حصر وراثت و شناسنامه خوانده را به دادگاه تسلیم داشته که حکایت می کند ع.ن. دارای شناسنامه شماره 3 همدان است و پدرش حاج ع. دارای شناسنامه شماره 285 و مادرش ب. دارای شناسنامه شماره 1046 م. ب. (ص 80 ) دادگاه با اعلام ختم رسیدگی طی دادنامه شماره --- - 28/5/91 با این استدلال: عدم حضور خوانده برای انجام آزمایش دی.ان.آ قرینه قوی بر عدم انتسابش به حاج ع.ن. دارد و دو تن از شهودش سابقه دار کیفری بوده اند حکم به نفی نسب فرزندی وی به حاج ع.ن. صادر و اعلام کرده است. از این رای توسط وکیل ع.ن. تجدیدنظرخواهی شد و پرونده به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان ارجاع شده است. خلاصه ایراد وکیل ت. ن. خ. ضمن بیان مطالب گذشته و استناد به شناسنامه و گواهی حصر وراثت ایراد بر انتساب خواهان های بدوی به متوفی و عدم توجه دادگاه به این موضوع که آن ها به چه دلیل خود را خواهرزاده متوفی می خوانند و تقاضای نقض رای بدوی را نموده است. در پرونده حکایتی از پاسخ تجدیدنظر خواندگان نیست. دادگاه تجدیدنظر دستور تعیین وقت احتیاطی و اعلام به وکیل خ. ه. که دلیل انتساب موکلین را به مرحوم حاج ع.ن. ارائه نمایند. (ص 99 ) وکیل ت. ن. خ. طی لایحه ای بیان داشت آقای ع.ن. این مسئله را در طول زمان رسیدگی متعرض نشده است که موکلین خواهرزاده متوفی نیستند پرونده کلاسه --- شعبه --- شورای حل اختلاف می‌تواند روشن گر باشد. دادگاه تجدیدنظر در وقت فوق العاده با اعلام ختم رسیدگی پس از ملاحظه پرونده شورای حل اختلاف درباره گواهی حصر وراثت طی دادنامه شماره --- - 29/7/91 دادنامه تجدیدنظر خواسته را با همان استدلال دادگاه بدوی تایید نموده است. از این رای توسط وکیل آقای ع.ن. فرجام خواهی شد و پرونده به این شعبه ارجاع شده است. ایراد وکیل ف. خ. و پاسخ وکیل فرجام خواندگان مفادا تکرار مطالب گذشته م. ب.. رای دیوان نظریه اقلیت: با کیفیت موصوف بین نظرات تفاوت وجود دارد لذا پرونده عینا اعاده می‌گردد. مستشار - جعفری رای شعبه دیوان عالی کشور رای اکثریت: ب. ت. ب. محتویات پرونده و مستندات ابرازی طرفین دادنامه فرجام خواسته از حیث نقص در تحقیقات مخدوش است زیرا: 1 - شهادت شهود به عنوان بین شرعیه در آراء بدوی و تجدیدنظر اخذ نشده است بلکه به عنوان مطلع از آن بهره برداری شده است که معارض با شهود معرفی شده توسط خوانده بوده اند ولو اینکه آن ها هم شرایط بینه شرعیه را نداشته باشند. 2 - از طرف دیگر خوانده دارای شناسنامه ای است که نام پدر حاج ع. با شماره شناسنامه 285 همدان و نام مادر ب. با شماره شناسنامه 1046 همدان م. ب. که تردیدی بر آن وارد نشده است. 3 - برابر <a class="artref" href="/ماده/ماده-999-a_0815110236654">ماده 999 ق.م</a> سند ولادت اشخاص که ولادت آن ها در مدت قانونی به دایره سجل احوال اظهارشده است سند رسمی محسوب خواهد شد. و اینکه این سند در مدت قانونی اظهار نشده مورد ایراد وکیل خ. ه. نمی‌باشد و بررسی نشده است. 4 - اقدام قاضی محترم بدوی برخلاف فتوای مرجع بزرگوار حضرت آیت الله … بر نبش قبر جهت آزمایش دی.ان.آ بعد از چندین سال هتک به میّت مسلمان حداقل خلاف احتیاط شرعی و قضایی بوده است به خصوص که در همان فتوا آمده است نسب ابوت و بنوت با آزمایش دی.ان.آ ثابت نمی شود و همین مسئله عدم ضرورت نبش قبر را مبرهن می کند. 5 - طبق ماده 70 قانون ثبت سندی را که طبق قوانین تنظیم شده رسمی می داند و معتبر، مگر اینکه مجعولیّت آن به اثبات برسد و ماده 73 ق مذکور قضات را مکلّف به اعتبار دادن به استناد رسمی می داند... بلی اگر بینه شرعیه اقامه شود می‌شود طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-1309-a_0815110236971">ماده 1309 ق.م</a> عمل ننمود و برابر فتوای فقهای شورای نگهبان به شماره 13734 - 24/8/67 روزنامه رسمی عمل نمود که در مانحن فیه چنین نشده است. 6 - ازنظر شکلی هم خواهان دلیل انتساب خود به عنوان خواهرزاده را به مرحوم حاج ع.ن. ارائه ندادند ولو اینکه خوانده وکیل وی در مرحله بدوی این ایراد را ننموده‌اند ولی قضات محترم که رای به انتساب و عدم انتساب می دهند آرای آن ها باید مستند به دلیل باشد. 7 - چه دادگاه بدوی و چه دادگاه تجدیدنظر به قرینه قویه تمسک نموده‌اند که صرف نظر از عدم وجود قرینه قویه، قرینه زمانی ارزش قضایی دارد که طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-1324-a_0815110236989">ماده 1324 ق.م</a> به عنوان اماره قضایی ادلّه دیگر را تکمیل نماید و موجب علم قاضی طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-1335-a_0815110237002">ماده 1335 قانون مدنی</a> گردد، که در مانحن فیه چنین نشده است. به علاوه شهود شهادت خود را مسترد داشته اند گفته اند نمی دانیم نگفته اند نیست (ص 9 و 10 ) اگر حسب اظهارات شهود خواهان ها، همسر متوفی به نام ب. [،] ع. را شیر می داده اگر حامله نشده و فرزندی از وی متولد نگردیده چگونه شیر در سینه این خانم … می شده تاریخ فوت بتول سال 75 است پیگیری شود برگ انحصار وراثت گرفته اند یا خیر. با شناسایی برادران ب. اگر وی فرزند نداشته باید آن ها در جریان اخذ گواهی انحصار وراثت باشند. اگر فرزند داشته که شوهرش تا 15 سال زنده بوده و اقدام نموده درهرحال گواهی انحصار وراثت مشارٌالیها موثر در تصمیم گیری است وقتی به لحاظ کهولت سن پدر یک سال پس از فوت مادر ع. از انجام خدمت وظیفه معاف می‌گردد یعنی از طریق اداره نظام وظیفه شهرستان می توان مدارک را اخذ نمود که باید پیگیری نمایند ع. متولد سال 53 است یک نفر که متولد سال 58 است یعنی 5 سال بعد از کجا می فهمیده این بچه فرزند چه کسی است که از وی اخذ گواهی شده است (ص 16 ) درنهایت پس از فحص و تحقیق محلی با حضور قاضی و استفاده از شیاع موجب علم از روستایی که اصولا به امور همدیگر اطلاع دارند در صورتی که ادلّه مثبته کافی وجود نداشته باشد آن هم با رعایت ماده 1335 مذکوره ق.م نوبت به قسم منکر می‌رسد که انجام نشده است علی هذا رای فرجام خواسته نقض و رسیدگی به همان شعبه محول می‌شود. مستشار شعبه --- دیوان عالی کشور - عضو معاون الهی - اعتماد