اعتبار شرط پرداخت مهریه عندالاستطاعه

اعتبار شرط پرداخت مهریه عندالاستطاعه خ. م.: در تاریخ 23 بهمن 1391، درخواست صدور گواهی عدم امکان سازش به منظور اجرای صیغه طلاق به طرفیت زوجه ارائه گردید. زوج به دلیل عدم آرامش و عدم امکان ادامه زندگی مشترک، درخواست جدایی نمود، در حالی که زوجه تمایلی به طلاق نداشت و به موضوع مهریه و اجرت المثل اشاره‌ای نکرد. در ابتدا، دادگاه قرار ارجاع به داوری صادر کرد که در آن، داوران عدم سازش را تایید نمودند. پس از آن، دادگاه با استناد به مواد 29 و 31 قانون حمایت خانواده و مواد 1133 و 1143 قانون مدنی، گواهی عدم امکان سازش را صادر کرد و اجرای طلاق را مشروط به پرداخت مهریه و نفقه تعیین کرد. ز. ن. ب. این رای تجدیدنظرخواهی کرد و دادگاه تجدیدنظر با اصلاح نفقه و اجرت المثل، رای را تایید نمود. سپس، ز. ف. خ. کرد و دیوان عالی کشور اعتراض او را نسبت به شرط استطاعت مالی زوج در پرداخت مهریه بررسی کرد. دیوان با استناد به ماده 29 قانون حمایت خانواده و ماده 1082 قانون مدنی، شرط استطاعت را پس از انحلال نکاح غیرقابل اعتبار دانست و رای دادگاه تجدیدنظر را نقض کرده و پرونده را برای رسیدگی مجدد به شعبه همعرض ارجاع داد. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/07/08 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: شرط پرداخت مهریه به صورت عندالاستطاعه صحیح است لیکن اعتبار آن تا زمان پایداری عقد نکاح است و در صورت انحلال نکاح، شرط مندرج در آن نیز از بین می رود و مرد باید مهریه را پرداخت کند. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1391/11/23 آقای س.الف.ن. به وکالت از طرف آقای م.م. به طرفیت خانم ر.ک. دادخواستی به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق تقدیم نموده که در شعبه --- دادگاه خانواده تهران ثبت و مورد رسیدگی قرار می‌گیرد آقای س.ح. وکیل پ. ی. د. با تقدیم وکالت‌نامه از جانب زوجه خوانده اعلام وکالت نموده است. در جلسه اول دادرسی به تاریخ 4/2/92 وکلای زوجین حضور یافتند وکیل خ. ا. د. خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق م. ب. ز. ا. د. از دست زوجه آرامش ندارم نمی توانم ادامه دهم درخواست جدایی دارم فرزند نداریم و در برج 5 سال 90 عقد کردیم و در تاریخ 7/8/90 عروسی نمودیم و تا مورخه 19/6/91 با هم زندگی مشترک داشتیم و رابطه ای نداشتیم. ز. ا. د. طلاق نمی خواهم می خواهم زندگی کنم و حامله نشدم و الان هم حامله نیستم در مورد مهریه و اجرت المثل ادعائی مطرح نکردم و بابت نفقه دادخواست دادم و جهیزیه ام در منزل ایشان است و لیست جهیزیه را ایشان امضا نکردند ولی شهود امضا کردند و اقدام هم نکرده ام وکیل خ. ا. د. در خصوص جهیزیه می‌تواند با دادن رسید به زوج جهیزیه خود را مسترد دارد و در خصوص اجرت المثل در صورت استحقاق به ایشان پرداخت می‌گردد و مهریه زوجه برابر سند نکاحیه عندالاستطاعه است که زوج در حال حاضر استطاعت پرداخت ندارد. سپس دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده و داوران منتخب زوجین هر یک نظریه کتبی خود دال بر عدم سازش طرفین را تقدیم داشته اند. وکیل زوجه لیست جهیزیه و وسایل شخصی زوجه در سه برگ را تقدیم نموده است. تصویر دادنامه حضوری شماره 231 - 92/28 شعبه --- دادگاه حقوقی تهران حاکیست که زوج به پرداخت مبلغ 980/189/27 ریال بابت نفقه معوقه از تاریخ 19/6/91 لغایت 25/2/92 د. ح. زوجه محکوم گردیده است. سرانجام دادگاه با اعلام ختم رسیدگی به موجب دادنامه شماره --- - 31/6/92 پس از ذکر مقدمه ای از چگونگی اقامه دعوی با اعلام اینکه مساعی دادگاه و تلاش داوران در اصلاح ذات البین موثر واقع نشده و از باب حدیث نبوی الطلاق بید من اخذ بالساق مستندا به مواد 29 و 31 و 34 قانون حمایت خانواده مصوب سال 91 و مواد 1133 و 1143 و 1148 قانون مدنی گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق از نوع رجعی صادر و اجرای صیغه طلاق را موکول به پرداخت مهریه زوجه هنگام اجرای صیغه طلاق در صورت اثبات استطاعت مالی توسط زوجه که عندالاستطاعه ذکر شده م. ب. و جهیزیه طبق لیست غیر اموال شخصی هنگام اجرای صیغه طلاق به زوجه مسترد شود و بابت اجرت المثل مبلغ یک میلیون تومان و بابت نفقه دوران عده مبلغ نه میلیون ریال پرداخت شود و بابت نفقه معوقه حکم صادر شده که باید نقدا پرداخت شود. پس از ابلاغ رای صادره ز. ن. ب. آن تجدیدنظرخواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان تهران به موضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره --- - 92 مورخ 25/9/92 اعتراض ت. ن. خ. را غیرموجه تشخیص و ضمن افزایش میزان نفقه ایام عده مبلغ یک و نیم میلیون تومان و اجرت المثل به مبلغ دو میلیون تومان دادنامه تجدیدنظرخواسته را در این قسمت اصلاح و در سایر قسمت تایید نموده است. دادنامه اخیرالذکر در تاریخ 8/10/92 به ز. ا. ش. و نامبرده در تاریخ 28/10/92 با تقدیم دادخواست نسبت به آن فرجام خواهی نموده که پس از تبادل لوایح و وصول پرونده به دیوان‌عالی‌کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. دادخواست فرجامی و لایحه جوابیه به هنگام شور قرائت می‌گردد. رای شعبه دیوان عالی کشور خانم ر.ک. نسبت به دادنامه شماره --- - 92 مورخ 25/9/92 شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان تهران که در جهت اصلاح و تایید دادنامه شماره --- - 31/6/92 شعبه --- دادگاه خانواده تهران متضمن گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به خواسته زوج فرجام‌خوانده انشاء گردیده فرجام خواهی نموده و اساس اعتراض وی راجع به آن قسمت از دادنامه های مرقوم م. ب. که تکلیف زوج به پرداخت مهریه مافی القباله هنگام اجرای صیغه طلاق موکول به اثبات استطاعت مالی زوج توسط زوجه که در سند ازدواج عندالاستطاعه ذکر شده گردیده است و ادعا نموده که طبق ماده 29 قانون حمایت خانواده مهریه وی بایستی هنگام اجرای صیغه طلاق نقدا پرداخت شود که ب. ت. ب. محتویات پرونده اگرچه در سند ازدواج فی مابین زوجین شرط شده که زوج مهریه مافی القباله را که بر ذمه اش مستقر بوده عندالاستطاعه به زوجه پرداخت نماید ولی از آنجائی‌که اولا: در هر ازدواج دائم عرفا دوام زوجیت مقصود زوجین بوده و با انگیزه دوام زوجیت اقدام به ازدواج با یکدیگر می نمایند و اگر در همان ابتدای امر زوجین وقوع طلاق و جدایی بین خود را در آینده نزدیک یا دور محتمل الوقوع بدانند هرگز تن به چنین ازدواجی نخواهند داد بنابراین از آنجائی‌که دوام زوجیت به هنگام ازدواج مقصود و هدف اصلی طرفین بوده لذا به تبع آن موافقت زوجه به پرداخت مهریه به شرط استطاعت زوج مشروط به دوام زوجیت بوده و در واقع زوجه به شرط تداوم زوجیت فی مابین و به‌منظور تحکیم بنیان خانواده و اطمینان خاطر همسرش و رعایت حال وی موافقت نموده که زوج در صورت استطاعت نسبت به پرداخت مهریه فی الذمه خود اقدام نماید و قطعا و بدون هیچ‌گونه تردیدی اعتبار شرط عندالاستطاعه بعد از انحلال نکاح به هیچ‌وجه مقصود و منظور زوجه و مآلا از حدود توافق ضمنی طرفین به هنگام ازدواج خارج م. ب. از این رو اعتبار شرط مذکور مقرر در سند ازدواج تا زمانی است که رابطه زوجیت فی مابین زوجین تداوم داشته و با انحلال نکاح اعتبار شرط مذکور منتفی خواهد بود. ثانیا: طبق ماده 1082 قانون مدنی به مجرد عقد نکاح مهریه در مالکیت زوجه استقرار می یابد و دوام یا عدم دوام زوجیت در اصل حق ز. ن. ب. مهریه هیچ تاثیری ندارد و فقط در موارد خاص می‌تواند در میزان استحقاق ز. ن. ب. مهریه موثر باشد بنابراین با انحلال نکاح از طریق طلاق اصل استحقاق ز. ن. ب. مهریه محرز و مسلم است و چون شرط پرداخت مهریه به قید استطاعت زوج یک شرط ضمن عقد نکاح محسوب بوده لذا تا زمانی‌که عقد نکاح به قوت و اعتبار خود باقی بوده شرط مذکور هم معتبر و بین طرفین لازم الرعایه خواهد بود و از آنجائی‌که با وقوع طلاق، عقد نکاح منحل و اعتبار شرعی و قانونی آن زایل و منتفی خواهد بود لذا شرط فوق الذکر به عنوان شرط ضمن عقد هم به تبع انحلال عقد نکاح و بی اعتباری آن فاقد اعتبار محسوب و اثری بر آن مترتب نخواهد بود. ثالثا: قاعده عدالت و انصاف ایجاب می‌نماید که حدود و مدت اعتبار شرط مورد بحث به دوام زوجیت محدود گردد تا باب هرگونه سوء‌استفاده زوج از این شرط مسدود و نتواند با سوء‌استفاده از این شرط همسرش را بدون علت و جهت مشروع و قانونی مطلقه و عملا از انجام تکلیف قانونی خود در پرداخت مهریه به هنگام طلاق فرار نماید و زوجه را که به هنگام ازدواج در مقام اثبات حسن‌نیت خود و تحکیم بنیان خانواده و اطمینان خاطر همسرش شرط عندالاستطاعه بودن مهریه را پذیرفته بعد از طلاق در وصول مهریه اش با مشکل مواجه سازد که عملا هم بعد از طلاق وصول مهریه برای زوجه مطلقه به لحاظ عدم اطلاع از وضعیت مالی همسر سابق و عدم دسترسی به اموال وی که معمولا از وی مخفی نگه داشته می‌شود غیرممکن خواهد بود بنابه مراتب اشعاری از آنجائی‌که زوج فرجام‌خوانده متقاضی طلاق زوجه اش بوده و مصمم است با ایقاع طلاق عقد نکاح فی مابین را منحل نماید و با انحلال نکاح شرط مقرر در سند ازدواج فی مابین در خصوص پرداخت مهریه که مقید به استطاعت ایشان بوده منتفی و فاقد‌اعتبار محسوب و قابلیت استناد و اعمال و اجرا را نخواهد داشت و در اجرای ماده 29 قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 مکلف است که مهریه مافی القباله استحقاقی زوجه را قبل از اجرای طلاق و ثبت آن نقدا د. ح. ز. ف. خ. پرداخت نماید بنابراین دادنامه فرجام خواسته گرچه در اساس صائب و موجه بوده و ایراد و اشکالی بر آن مترتب نمی‌باشد ولی در قسمت معترض‌عنه که بدون توجه به مراتب مرقوم در فوق انشاء گردیده خلاف موازین قانونی بوده و مخدوش است لذا مستندا به بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی و بند ج ماده 401 همان قانون ضمن نقض دادنامه فرجام خواسته رسیدگی مجدد به شعبه هم‌عرض دادگاه محترم صادر کننده رای منقوض ارجاع می‌گردد تا ب. ت. ب. محتویات پرونده و استدلال فوق الذکر نسبت به صدور رای مقتضی اقدام نماید. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار - عضو معاون عباسیان - ناصح - کریمپور نطنزی