دادنامه 140231390002189182 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری — 1402/08/23 — ابطال تبصره 8 ماده 32 دستورالعمل اجرایی تعهد خدمت فارغ‌التحصیلان رشته‌های تخصصی پزشکی بالینی وزارت بهداشت…

بـسـمـه تـعـالـی هیات تخصصی فرهنگی ، آموزشی و پزشکی * شماره پــرونـــده : هـ ت/ 0200230 – 0200232- 0200231- 0200233 شماره دادنامه سیلور: 140231390002189182 تاریخ:1402/08/23 * شـکات : مجید فتاح فرزند حبیب‌الله، شیدا نساجیان فرزند نوذر، آناهیتا کلانتری فرزند هیبت‌الله و میلاد اعرابی فرزند هوشنگ * طرف شکایت : وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی * مـوضـوع شکایت و خـواستـه : ابطال تبصره 8 ماده 32 دستورالعمل اجرایی تعهد خدمت فارغ‌التحصیلان رشته‌های تخصصی پزشکی بالینی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب تیر ماه 1397 و ابلاغی مورخ 1397/5/8 [مصوب وزیر] ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ * شکات د. ب. ط. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خواسته ابطال تبصره 8 ماده 32 دستورالعمل اجرایی تعهد خدمت فارغ‌التحصیلان رشته‌های تخصصی پزشکی بالینی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب تیر ماه 1397 و ابلاغی مورخ 1397/5/8 [مصوب وزیر] به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر م. ب. : «تبصره 8: در خصوص اعمال طرح نیروی انسانی مشمولین ماده 9 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان در تعهدات خدمتی، با عنایت به این که ملاک تقلیل تعهد از یک به نیم برابر طول دوران دستیاری، اتمام کامل طرح نیروی انسانی می‌باشد، چنانچه مشمولین ماده 9 به میزان دو سال کامل نسبت به انجام طرح اقدام نموده باشند تعهدات خدمتی ایشان نیز به مدت نیم برابر طول دوره تحصیل خواهد بود و در صورت انجام طرح نیروی انسانی کمتر از دو سال، تعهدات ایشان به میزان طول دوره تحصیل بوده و مدت طرح نیروی انسانی انجام شده از مدت تعهدات خدمتی ایشان کسر می‌گردد». *دلایل شکات برای ابطال مقرره مورد شکایت: در ماده 9 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان آمده است که فارغ‌التحصیلان خارج از کشور که از مزایای ارزی بهره‌مند نشده‌اند، از شمول این قانون مستثنی بوده و چنانچه از گروه دارای پروانه باشند طبق ضوابط، پروانه دایم پزشکی دریافت خواهند نمود مطابق تبصره 1 این ماده، کسانی که از ارز دولتی استفاده نموده‌اند ب. ت. ب. مدت استفاده از ارز دولتی خدمات موضوع این قانون و تعهدات مربوط را انجام خواهند داد و در تبصره 2 آمده است: کسانی که در حین تحصیل رشته‌های علوم پزشکی وارد کشور شده و تحصیلات خود را تا فارغ‌التحصیلی در داخل کشور ادامه می‌دهند در صورتی که هزینه تحصیل خود را بپردازند و از مزایای ارزی دولت بهره‌مند نگردیده باشند برای باقیمانده دوره تکمیلی نیاز به انجام خدمات قانونی نخواهند داشت. اینجانب پس از اخذ پذیرش در دانشگاه اوکراین، با اخذ موافقت از کمیسیون مربوطه در وزارت بهداشت و طی روال قانونی مربوطه فارغ‌التحصیل گشت و مدرک مربوطه را اخذ نموده‌ام و در طول تحصیلات در خارج از کشور از هیچ گونه ارز یا امکانات و امتیازات دولتی استفاده نکرده‌ام. سپس با انتقال به داخل کشور، در طول مدت تحصیل در دانشگاه جندی‌شاپور شهریه را طبق ضوابط و مقررات به صورت تمام و کمال پرداخت نموده و از دوره تخصص (دستیاری) دانشگاه جندی‌شاپور اهواز در رشته تخصصی طب اورژانس فارغ‌التحصیل شده‌ام و در حال حاضر در حال گذراندن دوره تعهد خدمت بابت تخصص خود می‌باشم. فلسفه معافیت مقرر در صدر ماده 9 صریح و مشخص است و فارغ‌التحصیلان خارج از کشور چون از امکانات عمومی استفاده ننموده‌اند مشمول طرح عمومی نخواهند بود و فلسفه معافیت مقرر در تبصره 2 نیز واضح و مشخص است چون کسی که از خارج کشور به داخل منتقل شده و در داخل شهریه پرداز بوده و در خارج نیز از امتیازات ارزی استفاده نکرده، عملاً از امکانات عمومی به صورت رایگان استفاده نکرده و موظف به انجام خدمات عمومی نیز نمی‌باشد تبصره 2 فلسفه دیگری نیز داشته و آن تشویق نخبگان مشغول به تحصیل در خارج برای بازگشت به کشور و ادامه تحصیل و اشتغال در جمهوری اسلامی ایران است. بنابراین، 1- تبصره 8 ماده 32 دستورالعمل با حکم مقرر در تبصره 2 ماده 9 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان مغایرت دارد و با وجود این که طبق ماده 9 از انجام خدمت معاف می‌باشم اما تبصره 8 با بی‌اعتنایی به حکم ماده 9 معافیت را برای اینجانب کان لم یکن نموده و با اینجانب مانند شخصی برخورد شده که به هر دلیل خدمتش را انجام نداده یا کمتر از مدت مقرر 2 سال مذکور در ماده 1 قانون مذکور انجام داده است. 2- همچنین تبصره 8 با حقوق مکتسبه افراد معاف مشمول ماده 9 و تبصره‌های آن در تضاد بوده و خارج از حدود صلاحیت تصویب شده است. 3- با اصل عدم عطف به ماسبق شدن قوانین و <a class="artref" href="/ماده/ماده-4-a_0815110235648">ماده 4 قانون مدنی</a> نیز در تضاد م. ب.. 4- با تبصره 3 ماده یک قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان نیز مخالفت دارد در تبصره 3 آمده است: کسانی که خدمت موضوع این قانون را به انجام رسانیده همچنین کسانی که دارای پروانه دایم پزشکی بوده و یا واجد شرایط دریافت پروانه دایم باشند با دریافت مدرک تحصیلی جدید مشمول و خدمات موضوع این قانون نمی‌باشند. از آنجایی در حال حاضر عنوانی به اسم پروانه دایم وجود ندارد و این مفهوم در قالب پروانه مطب ظهور نموده است قاعدتاً تحصیلات جدید افراد مشمول ماده 9 نباید مشمول طرح باشد با این حال اینجانب باید 2 سال دوره طرح خود را بگذرانم اما وزارت بهداشت ادعا دارد که باید 4 سال طرح را بگذرانم. 5- تحمیل دوره خدمت 4 سال به مشمولان ماده نه قانون فوق‌الذکر با مفاد قانون و نیز آیین‌نامه دوره‌های آموزش تخصصی پزشکی دوره دستیاری مصوبه 3/10/81 متعارض است و نیز مصداق تبعیض ناروا م. ب. از این جهت که کسانی که در دوره پزشکی عمومی شهریه پرداخته‌اند و از امکانات عمومی رایگان استفاده ننموده‌اند در نهایت در دوره تخصص با کسانی که از خدمات عمومی استفاده کرده‌اند یکسان تلقی گردیده‌اند چرا که طبق مقرره مورد اعتراض، شهریه پردازان باید در دوره تخصص، طرح دوره پزشکی عمومی را نیز بگذرانند در حالی که افراد غیر شهریه پرداز که از خدمات رایگان استفاده کرده‌اند نیز همین اندازه مسیولیت دارند و لذا منجر به تبعیض ناروا و غیر قابل توجیه بین این دو دسته می‌شود. بنابراین از جهت مغایرت تبصره 8 ماده 32 دستورالعمل با ماده 9 قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان و مخالفت با قانون اساسی (صدق عنوان تبعیض ناروا) و مخالفت با <a class="artref" href="/ماده/ماده-4-a_0815110235648">ماده 4 قانون مدنی</a> (تضییع حقوق مکتسبه و نقض اصل عدم عطف به ماسبق شدن قوانین) درخواست ابطال آن را دارم. *خلاصه مدافعات طرف شکایت: شاکی با استناد به این که از انجام خدمات موضوع قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان معاف گردیده، متقاضی کاهش تعهدات دوره تخصص و انجام آن به میزان نصف دوره تحصیل م. ب. 1- دستورالعمل اجرای تعهد خدمت فارغ‌التحصیلان رشته‌های تخصصی پزشکی بالینی مصوب 8/5/97 در آذرماه 1401 لغو گردیده و در حال حاضر مفاد دستورالعمل اجرایی تعهد خدمت دانش‌آموختگان رشته‌های تخصصی بالینی به شماره 101/1813 مورخ 1401/9/1 که به توشیح مقام عالی وزارت رسیده است، لازم‌الاجرا م. ب.. 2- شکایت مطروحه دارای شیون و جنبه علمی آموزشی داشته و از حدود صلاحیت رسیدگی دیوان عدالت اداری خارج است. 3- مطابق ماده 1 قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان انجام خدمت 24 ماه پس از فراغت از تحصیل برای تمامی فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های داخل و خارج از کشور ضرورت دارد. 4- مطابق ماده 8 لایحه قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب 58/7/30 ، آن شویم و هنرجویان دانشگاه‌ها ، دانشکده‌ها و موسسات آموزش عالی و… مکلفند طبق تعهد نامه رسمی که در بدو ورود برابر مقررات مربوط از آنان اخذ می‌شود تعهدات خود را انجام دهند و… 5- برابر ماده 7 مصوبه جلسات 429 و 430 مورخ 21/7/77 و 5/8/77 شورای عالی انقلاب فرهنگی، هر وزارتخانه حسب نیاز و تشخیص خود درباره اخذ تعهد خدمت یا لغو تعهد دانشجویان تصمیم‌گیری می‌کند. 6- در ماده 21 چهل و هفتمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی به اخذ تعهد از دستیاران پذیرفته شده سهمیه آزاد تاکید شده است. 7- در هشتاد و دومین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی نحوه محاسبه طول مدت تعهدات و متخصصین اصلاحات و میزان انجام خدمت موضوع قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان در تعهدات دوره تخصص پذیرفته‌شدگان سهمیه آزاد احتساب می‌گردد. 8- موضوع سپردن تعهد دایر بر انجام خدمت پس از فراغت از تحصیل در مقطع تخصصی هر سال در دفترچه‌های راهنمای آزمون دستیاری اعلام و متقاضیان با علم و آگاهی از شرایط مربوطه نسبت به شرکت در آزمون و پس از قبولی امضای اسناد تعهد اقدام می‌نمایند شاکی نیز با اطلاع از ضوابط و مقررات مربوط به دوره دستیاری در آزمون مربوطه شرکت نموده و پس از پذیرش در آزمون همانند سایر پذیرفته‌شدگان تعهد خدمت موظف به سپردن تعهد به میزان حداکثر دو برابر مدت در هر محلی که این وزارتخانه تعیین نماید م. ب.. 9- ملاک تقلیل تعهد از یک و نیم برابر طول دوران دستیاری، اتمام کامل طرح نیروی انسانی م. ب. چنانچه مشمولین ماده 9 به میزان دو سال کامل نسبت به انجام طرح اقدام نموده باشند تعهدات خدمتی ایشان نیز به مدت نیم برابر طول دوره تحصیل خواهد بود و در صورت انجام طرح نیروی انسانی کمتر از دو سال تعهدات ایشان به میزان طول دوره تحصیل بوده و مدت طرح ه نیروی انسانی انجام شده از مدت تعهدات خدمتی ایشان کسر می‌گردد. 10- فردی که تحصیل خود را در خارج از کشور گذرانده و مطابق قانون خدمت پزشکان و پیراپزشکان از انجام تعهدات قانون مستثنی شده و قانون‌گذار یکبار امتیاز لازم را به ایشان اعطا نموده است بر چه مبنا و از اساسی باید از انجام کامل تعهدات دوره تخصص معاف گردد شاکی مبنای درخواست این کاهش را اعلام ننموده است. *درخصوص ادعای مغایرت مصوبه با شرع، ادعای مغایرت با شرع مطرح نشده است. پرونده شماره هـ ت / 0200230 و لفی مبنی بر درخواست ابطال تبصره (8) ماده (32) دستورالعمل اجرایی تعهد خدمت فارغ‌التحصیلان رشته‌های تخصصی پزشکی بالینی مصوب 1397/05/08 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در جلسه مورخ 1402/08/08 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند: رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی اولاً: بر مبنای ماده (1) قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان مصوب سال 1375 مقرر شده است که: «کلیه افراد ایرانی با تحصیلات فوق دیپلم و بالاتر که پس از تاریخ 1367/04/01 از مراکز آموزش عالی گروه پزشکی در داخل و یا خارج از‌کشور فارغ‌التحصیل شده یا می‌شوند و خدمت آنان از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مورد نیاز اعلام می‌گردد، مکلفند حداکثر مدت 24 ماه اول پس از فراغت از تحصیل خود را در داخل کشور و در مناطق مورد نیاز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و تشکیلات تابعه آن خدمت نمایند». بنابراین انجام تعهد موضوع قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان دارای موضوعیت بوده و مبنای تقلیل تعهد خدمت فارغ‌التحصیلان رشته‌های تخصصی بالینی پزشکی گذراندن دوره طرح اجباری در مناطق مورد نیاز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی م. ب.. ثانیاً: نحوه محاسبه طول مدت تعهدات پذیرفته‌شدگان آزاد در رشته‌های تخصصی بالینی در هشتاد‌و‌دومین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ 1394/11/20 تعیین شده است و این امر نیز به موجب رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی به شماره دادنامه 922 مورخ 1401/12/06 با استدلال مصرح در رای پیش‌گفته ابطال نشده است. بنا به مراتب فوق، تبصره (8) ماده (32) دستورالعمل اجرایی تعهد خدمت فارغ‌التحصیلان رشته‌های تخصصی پزشکی بالینی مصوب 1397/05/08 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در حدود اختیار مقام صادرکننده آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات نداشته و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت، براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. مهدی فرد محمدیان رییس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری