تاریخ دادنامه: 1404/8/20

شماره دادنامه: 140431390002113743 تاریخ دادنامه: 1404/8/20 شماره پرونده: 0208008 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: خانم … شکایت : وزارت آموزش و پرورش موضوع شکایت و خواسته: ابطال اخذ تعهّد کتبی مبنی بر ده سال خدمت بدون قید و شرط پیش بینی شده در نامه های ابلاغی وزارت آموزش و پرورش (موضوع بند 5 بخشنامه شماره 710/107994 مورخ 1400/6/31 مرکز برنامه ریزی منابع انسانی و امور اداری وزارت آموزش و پرورش) مربوط به پذیرفته شدگان شرکت کننده در آزمون سال 1399 دستگاه‌های اجرایی کشور گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال اخذ تعهّد کتبی مبنی بر ده سال خدمت بدون قید و شرط پیش بینی شده در نامه های ابلاغی وزارت آموزش و پرورش (موضوع بند 5 بخشنامه شماره 710/107994 مورخ 1400/6/31 مرکز برنامه ریزی منابع انسانی و امور اداری وزارت آموزش و پرورش) مربوط به پذیرفته شدگان شرکت کننده در آزمون سال 1399 دستگاه‌های اجرایی کشور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: " به استحضار می رساند در دفترچه راهنمای آزمون استخدامی دستگاه های اجرایی کشور سال 1399، هیچ شرطی مربوط به تعهّد کتبی بدون قید و شرط 10 ساله ذکر نشده است با این حال وزارت آموزش و پروش در بخشنامه های جداگانه دریافت چنین تعهّدی را شرط استخدام و اشتغال پذیرفته شدگان در آزمون مذکور گذاشته است. ب. ت. ب. این که چنین بندی در دفترچه راهنمای آزمون های استخدامی متمرکز سال های 1397 و 1398 و 1400 و 1401 بوده و توسط آرای دیوان از جمله (1329 [9809970905811329]- 1398/7/2 ، 1303 [140009970905811303]- 1400/5/5 ، 140009970905813058- 1400/11/23 ، 140109970905810120- 1401/1/20 ) ابطال شده است، با این حال وزارت آموزش و پرورش با این استناد که دیوان عدالت اداری، بخشنامه های داخلی وزارت را در مورد تعهّد مذکور مربوط به پذیرفته شدگان آزمون سال 1399 ابطال نکرده است، از لغو این تعهّدات سر باز می زند. اولاً در قوانین و مقرّرات عمومی کشور از جمله قانون مدیریت خدمات کشوری مصوّب سال 1386 و آیین نامه استخدام پیمانی مصوّب سال 1368 هیات وزیران شرطی مبنی بر ارایه تعهّد محضری جهت خدمت در محل مورد تقاضا پیش بینی نشده و براساس قوانین و مقرّرات مذکور، حق انتقال و جابه جایی کارمندان رسمی و پیمانی به رسمیت شناخته شده است. ثانیاً براساس آرای متعدّد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آرای ذکر شده در بالا، شرط تعهّد محضری مبنی بر عدم تقاضای انتقال در مدّت معیّن پس از شروع به خدمت خلاف قانون تشخیص و ابطال شده است و در نتیجه وضع شرط ارایه تعهّد کتبی مبنی بر 10 سال خدمت بعد از قبولی در آزمون نیز عملاً منتج به عدم برخورداری از امکان انتقال در مدّت معیّن پس از شروع به خدمت و حتی پس از پایان قرارداد یکساله پیمانی خواهد شد. ثالثاً براساس رای شماره 224 مورخ 1385/4/15 هیات عمومی دیوان عدالت اداری اعلام شده است که وضع قواعد آمره در باب شرایط استخدام افراد در واحدهای دولتی و عمومی از وظایف و اختیارات قوه مقننه یا مأذون از قِبل قانونگذار است و از همین رو وضع شرط ارایه تعهّد کتبی بدون قید و شرط 10 ساله در بخشنامه های وزارت آموزش و پرورش برای پذیرفته شدگان آزمون سال 1399 خارج از حدود اختیار مرجع وضع کننده آن نیز م. ب.. رابعاً چنین تعهّدی بر خلاف بند 4 اصل 43 قانون اساسی مبنی بر رعایت آزادی انتخاب شغل و عدم اجبار م. ب.. همچنین براساس ماده 2 و 3 آیین نامه اجرایی قانون متعهّدین خدمت به وزارت آموزش و پرورش اخذ تعهّد خدمت تنها از مستخدمین دولتی مُجاز است که از مزایای این قانون از جمله دریافت حقوق در زمان تحصیل و سایر مزایا بهره مند می باشند و لذا اخذ این تعهّد مصداق تبعیض ناروا و خلاف حکم بند 9 اصل 3 قانون اساسی است. در ضمن این نکته یادآوری می گردد که اجبار تعهّد 10 ساله مذکور در بخشنامه های وزارت آموزش و پرورش برای قراردادهای پیمانی یک ساله وضع شده است و از این جهت که بیش از مدّت قرارداد است (براساس ماده 3 آیین نامه استخدام پیمانی مدّت قرارداد استخدام پیمانی یک تا سه سال م. ب.)، محمل قانونی ندارد. لذا خواهشمند است نسبت به ابطال شرط مذکور از بخشنامه های وزارت آموزش و پرورش مربوط به پذیرفته شدگان آزمون سال 1399 و الزام آن وزارت به لغو تعهّد 10 ساله اخذ شده از اینجانب دستورات لازم را مبذول فرمایید." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: " بخشنامه شماره 710/107994 مورخ 1400/6/31 مرکز برنامه ریزی منابع انسانی و امور اداری وزارت آموزش و پرورش برادر ارجمند جناب آقای … آموزش و پرورش استان خراسان شمالی باسلام و احترام در اجرای مجوّز استخدامی شماره 93164 مورخ 1399/2/31 سازمان اداری و استخدامی کشور در خصوص سازماندهی قبول شدگان آزمون استخدامی سال 1399 و جاماندگان از دوره مهارت آموزی استخدام پیمانی سال های گذشته که موفق به طی دوره مهارت آموزی در دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی شده اند، خواهشمند است دستور فرمایید؛ در بکارگیری، صدور ابلاغ تدریس و حکم استخدام پیمانی قبول شدگان نهایی آزمون استخدامی سال 1399 از ابتدای مهر ماه سال 1400 به بعد، در صورت احراز شرایط ذیل اقدام شود. ........................... 5- اخذ تعهّد 10 ساله محضری (مطابق فُرم تعهّد پیوست) مبنی بر عدم ارایه درخواست انتقال و جابه جایی تحت هر شرایطی و انجام تعهّدات مربوط الزامی است بکارگیری افراد صرفاً در شغل محل قبول شده در آزمون استخدام پیمانی سال 1399 و جاماندگان از دوره مهارت آموزی آزمون های استخدامی سال های گذشته در محل پذیرفته شده سال های مذکور که قبلاً تعیین شده است، صورت پذیرد.- رییس مرکز برنامه ریزی منابع انسانی و امور اداری وزارت آموزش و پرورش" در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی، املاک و حمایت قضایی وزارت آموزش و پرورش به موجب لایحه شماره 810/54753 مورخ 1403/3/30 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است: " در راستای اجرای تکالیف مندرج در اصول 60 و 138 قانون اساسی که صدور بخشنامه های اداری را در زمره مسیولیت های هر یک از وزرا قرار داده؛ مقام عالی وزارت آموزش و پرورش در حدود وظایف خویش و با اختیارات تجویزی از مقنّن، بخشنامه موضوع ابطال را صادر نمود. بنابراین اقدام مزبور با پشتوانه تقنینی، اجرای منصوص قانون و عدم تبعیض بین افراد با شرایط یکسان و توجه به مقرّرات مندرج در بندهای بعدی، صورت گرفته است. 2- مستند به تبصره یکم ماده 8 اصلاح آیین نامه استخدام پیمانی موضوع تبصره ماده 6 قانون استخدام کشوری و تصویب نامه شماره 52282/ت664 مورخ 1368/6/5 کلّیه ضوابط و مقرّرات اداری و استخدامی مربوط به مستخدمین رسمی در مورد مستخدمین پیمانی نیز ملاک عمل م. ب. و از سویی وفق مواد 1 و 3 قانون متعهّدین خدمت در آموزش و پرورش، اخذ تعهّد از مستخدمین رسمی آزمایشی ضروری است. بنابراین تعهّد مأخوذه از مستخدمین پیمانی، بنا به تجویز قانونی و با رعایت شرایط و ضوابط جاری صورت گرفته است. 3- به موجب رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 96 الی 98 [9110090905800096 الی 9110090905800098] مورخ 1391/2/25 و مطابق تبصره 4 ماده 45 قانون مدیریت خدمات کشوری تغییر محل خدمت و شغل مورد تصدّی کارمندان پیمانی در پیمان نامه مشخص می شود و برابر ماده 127 قانون مذکور کلّیه قوانین و مقرّرات عام و خاص به جزء قانون بازنشستگی پیش از موعد کارکنان دولت مصوّب 1386/6/5 مجلس شورای اسلامی مغایر با این قانون از تاریخ لازم الاجرا لغو شده است. نظر به این که بخشنامه معاونت برنامه ریزی و توسعه مدیریت وزارت آموزش و پرورش با این مضمون که «تعهّد محضری از داوطلب قبل از صدور حکم کارگزینی اخذ گردد» با حکم قانونی پیش گفته مغایرتی ندارد؛ لذا تعهّد مزبور در دیوان عدالت اداری قابل ابطال تشخیص داده نشد. 4- به استناد رای وحدت رویه 140231390000383557 مورخ 1402/2/19 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، فرم تعهّدنامه محضری مربوط به مستخدمین پیمانی وزارت آموزش و پرورش قبل از امضاء توسط متقاضیان استخدام، صرفاً یک قرارداد فرم بوده و لازم الاجرا نیست و بعد از امضاء منحصراً در خصوص همان فرد متعهّد قابلیت اجرا دارد، بنابراین تعهّدنامه مزبور در هر دو حالت به دلیل لازم الاجرا نبودن و دارا بودن وصف موردی از مصادیق مقرّرات موضوع بند 1 ماده 12 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 محسوب نمی شود و قابل طرح و رسیدگی در هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیست. ضمناً، با لحاظ ماهیت حقوقی استخدام پیمانی که جنبه «قراردادی» داشته و نیز مطابق عمومات قانون مدنی، امکان لحاظ برخی شروط لازم در رابطه قراردادی فراهم است لذا اقدام این وزارت در الزام به سپردن تعّهد خدمت در مقام استواری و پایبندی طرف قرارداد به مفاد قرارداد (تدریس تا پایان سال و پیش گیری از بی معلم ماندن دانش آموزان مدرسه مربوط) تا پایان مدت آن در قالب شرط خاص قراردادی (نه شرایط عمومی) استخدام، خلاف قانون و خارج از اختیارات تلقّی نمی شود. 5- مطابق بندهای ذیل ماده 6 قانون تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش، تصویب مقرّرات و اصول لازم برای گزینش تخصّصی و تربیت و استخدام معلمان، بررسی و تصویب طرح های توسعه در مراحل و رشته های مختلف تحصیلی براساس احتیاجات نیروی انسانی ب. ت. ب. امکانات کشور، بر عهده شورای عالی آموزش و پرورش نهاده شده است. به عبارت دیگر، شورای مزبور اختیار درج شرایط لازم مربوط به تربیت و استخدام معلمان وزارت آموزش و پرورش را دارد. 6- ب. ت. ب. این که استخدام سال 1399 به صورت پیمانی بوده است، لذا برابر تبصره 4 ماده 45 قانون مدیریت خدمات کشوری، تعیین محل خدمت و شغل مورد تصدّی کارمندان دولت در پیمان نامه تعیین می گردد. در این راستا مستخدم پیمانی نمی تواند شرایط جدیدی را پیشنهاد نماید ولی دولت می تواند حتی در جریان اجرای قرارداد از طریق وضع مقرّرات و اعمال پاره ای از مقرّرات از جمله ماده 43 پاره ای از شرایط پیمان را تغییر نماید. 7- برابر آراء وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه های 474 و 475 [9610090905800474 و 9610090905800475] مورخ 1396/5/17 و 1841 [9709970905811841] مورخ 1397/9/20 شرایط قید شده در آگهی های استخدامی که داوطلبان با آگاهی از این موضوع در آزمون شرکت کرده اند، الزام آور م. ب.. ضمن این که به استناد ماده 43 قانون مدیریت خدمات کشوری، دستگاه های اجرایی می توانند با لحاظ نمودن قوانین و مقرّرات قبلی، شرایطی علاوه بر شرایط عمومی استخدام را ملاک عمل قرار دهند. بنا به مراتب و دفاعیات به عمل آمده و با تأکید بر این موضوع که اختیارات این وزارت در مورد شکایت مطروحه با مانع قانونی مواجه نبوده و تخطّی از مقرّرات صورت نگرفته است، رد شکایت شاکی مورد تقاضاست. " هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/8/20 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی اولاً در قوانین و مقرّرات عمومی کشور از جمله قانون مدیریت خدمات کشوری مصوّب سال 1386 و آیین‌نامه استخدام پیمانی مصوّب سال 1368 هیات وزیران، شرطی مبنی بر ارایه تعهّد محضری جهت خدمت در محل مورد تقاضا پیش‌بینی نشده و برمبنای قوانین و مقرّرات مذکور، حق انتقال و جابجایی کارمندان رسمی و پیمانی به رسمیت شناخته شده است و ب. ت. ب. این که مدّت اشتغال کارمندان پیمانی ممکن است کمتر از ده سال باشد، بنابراین در این صورت اساساً اشتغال اشخاص برای مدت ده سال امکانپذیر نخواهد بود تا اخذ تعهّدنامه محضری از آنها و متعهّد کردن ایشان به انجام ده سال خدمت در محل جغرافیایی مشخص معتبر باشد. ثانیاً براساس رای شماره 224 مورخ 1385/4/18 هیات عمومی دیوان عدالت اداری اعلام شده است که: «وضع قواعد آمره در باب شرایط استخدام افراد در واحدهای دولتی و عمومی از وظایف و اختیارات قوه مقننه یا مأذون از قبل قانونگذار است...» و در نتیجه وضع شرایطی از قبیل لزوم ارایه تعهّد کتبی مبنی بر ده سال خدمت در محل جغرافیایی مشخص خارج از حدود اختیار مرجع وضع آن است. ثالثاً براساس آراء متعدّد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آرای شماره 9809970905811329 مورخ 1398/7/2 و شماره 140009970905811303 مورخ 1400/5/5 این هیات، شرط ارایه تعهدّ محضری مبنی بر عدم تقاضای انتقال در مدّت معیّن پس از شروع به خدمت خلاف قانون تشخیص و ابطال شده است و وضع چنین شرطی، عملاً منجر به عدم برخورداری از امکان انتقال در مدت معیّن پس از شروع به خدمت بوده و این امر با مفاد آراء مذکور هیات عمومی دیوان عدالت اداری مغایر است و ب. ت. ب. مراتب فوق، اخذ تعهّد کتبی مبنی بر ده سال خدمت بدون قید و شرط پیش‌بینی شده در بند 5 بخشنامه شماره 710/107994 مورخ 1400/6/31 وزارت آموزش و پرورش که مربوط به پذیرفته‌شدگان شرکت‌کننده در آزمون استخدامی سال 1399 دستگاه های اجرایی کشور است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم ‌ گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./ احمدرضا عابدی رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری