تفاوت طلاق به جهت کراهت زوجه و طلاق به جهت عسر و حرج

رأی خلاصه جریان پرونده پیرو گزارش شماره 600513 ــ 94/6/25 این شعبه که منجر به صدور رأی به شرح ذیل گردید. فرجام خواهی آقای …. ف.الف. به طرفیت خانم م. ب. نسبت به دادنامه شماره 700166 ــ 94/2/7 صادره از شعبه 17 دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی که به موجب آن رأی شماره 702149 ــ 93/11/23 صادر از شعبه دوم دادگاه عمومی بوکان عیناً تایید گردیده در آن حکم به طلاق خلعی به علت تنفر و کراهت زوجه از زوج صادر گردیده است وارد م. ب. . رأی صادره به جهات ذیل دارای منقصت بوده و در خور نقض است . زیرا آنچه مسلم است اینکه کراهت زوجه از زوج به تنهایی عنوان عسر و حرج ندارد یعنی عسر و حرج در ماده 1130 قانون مدنی با کگراهت مذکور در مورد طلاق خلع ، موضوع ماده 1146 متفاوت است . ولی اگر سوء رفتار زوج به حدی باشد که ادامه زوجیت برای زوجه میسر نباشد و موجب عسر و حرج زوجه گردد می تواند این تنفر را از مصادیق ماده 1130 دانست . در طلاق خلع دو انشاء لازم است الف ، بذل چیزی از طرف زوجه به زوج تا او را طلاق دهد . ب ، انشاء طلاق از طرف زوج در مقابل آنچه که زن بذل نموده است یعنی شبه عقدی است که قصد و رضای طرفین الزامی است . در این پرونده نه شروط ضمن عقد محقق شده و نه زوج از پرداخت نفقه استنکاف نموده و نه عسر و حرج زوجه محقق گردیده است; که حاکم زوج را اجبار به طلاق نماید . در حالی که قاضی دادگاه بدوی اراده طلاق خلع نموده است در پایان رأی خود دستور اجرای طلاق را به نمایندگی به سر دفتر داده است . در ما نحن فیه نیز که دادگاه اعلام نموده (در فقه امام شافعی در این خصوص به طلاق خلع زوجه در مقابل مهریه فتوی داده اند ) مقررات طلاق خلع باید جاری شود یعنی بذل از طرف زوجه و قبول بذل از طرف زوج و الّا طلاق خلع واقع نشده است . لذا چنانچه بخواهیم کراهت شدید زوجه را موجب عسر و حرج بدانیم باید دادگاه از همان پرونده های متعدد مطروحه بین طرفین در دادسرا استفاده نموده و با تحقیقات جامع عسر و حرج زوجه را که منجر به کراهت وی شده است را احراز نماید . چون اگر صرف کراهت مورد تقاضا باشد مبنای کراهت باید بیان شود به طور مثال حضرت امام خمینی (ره) در این خصوص می فرماید ظاهر این است که کراهت شرط شده ای که در خلع است ذاتی باشد مثل قیافه زوج و بدخلقی و فقر و یا بعضی عوارض ناشی شده باشد مثل وجود هوو و عدم ایفای زوج به بعضی از حقوق زوجه لذا مستنداً به بندهای 3 و 5; از ماده 371 قانون آئین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته نقض می گردد تا اولاً اگر منظور دادگاه پذیرش خواسته زوجه در امر طلاق بر مبنای طلاق خلعی ناشی از کراهت زوجه باشد چون شرط تحقق خلع قبول ز. ن. ب. آن است و در این پرونده زوج قبول خود را منوط به استرداد ملک مورد نظر به زوج نموده است و زوجه راضی به این امر نیست دادگاه می تواند بین طرفین در این زمینه تصالح و توافق ایجاد نموده سپس مبادرت به صدور رأی در مورد تایید طلاق خلعی نماید ثانیاً در صورتی که نظر دادگاه بر پذیرش و تایید طلاق بر مبنای عسر و حرج باشد با استفاده از دلائل مطروحه در پرونده به شرحی که قبلاً توضیح داده شد عسر و حرج زوجه را مدلل نموده و سپس بر مبنای عسر و حرج و ماده 1130 قانون مدنی انشاء رأی می نماید . د. ا. م. شعبه 17; دادگاه تجدیدنظر با تعیین وقت رسیدگی طرفین را دعوت می نماید . پس از این دستور در مرحله; وقت رسیدگی تعیین گردیده ولی بهر علت جلسه رسیدگی تشکیل نشده است . و النهایه شعبه به موجب رأی شماره 700048 ــ 95/1/17 اعلام می کند . در خصوص تجدیدنظر خواهی آقای …. ف. فرزند ع. بطرفیت خانم م. ب. فرزند ر. از دادنامه اصدار از شعبه دوم دادگاه حقوقی بوکان به شماره 9309974424702149 ــ 93011023 در پرونده شماره بایگانی 920284 شعبه دوم دادگاه حقوقی بوکان مبنی بر صدور حکم طلاق خلعی به لحاظ کراهت و تنفر از زوج ب. ت. ب. مجموع محتویات پرونده که تابع مذهب شافعی و تسنن بوده اند و ت. ن. خ. در خصوص کراهت خود هیچگونه دلیلی به دادگاه ارائه ننموده و از طرف دیگر در طلاق خلعی زن باید از حقوق شرعی و قانونی خود بطور کامل یا مقداری از آن بذل نماید و یا در مقابل مالی به شوهرش می دهد باید تقاضای طلاق خلعی نماید و در این پرونده طلاق خلع بدون بذل مالی از سوی زوجه انجام گرفته است; و بعد از وصول پرونده از دیوان عالی کشور در سه نوبت طرفین به دادگاه دعوت گردیدند تا موضوع کراهت و علت کراهت همسر از زوج استعلام گردد که متاسفانه در جلسات دادرسی حاضر نگردیده اند و در نتیجه دادگاه تجدیدنظر خواهی ت. ن. خ. را وارد و ثابت تشخیص و با استناد به ماده 358 از قانون آئین دادرسی مدنی رأی صادره را نقض و حکم به بطلان دعوی خواهان اولیه را صادر و اعلام می نماید . رأی صادره ظرف بیست روز قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور م. ب. . این رأی مورد اعتراض خانم م. ب. قرار گرفته و به شرح ذیل فرجام خواهی می نماید که اولاً در کلیه مراحل رسیدگی با بخشش تمام مهریه خ. ن. ب. مرد در قبال طلاق اعلام نموده ام . ثانیاً ف. خ. د. دادگاه بوکان پرونده های متعدد مبنی بر شرب خمر و اعمال منافی عفت دارد که ادامه زندگی با نامبرده امکان پذیر نمی باشد . دارای اختلالات; روانی و روحی بوده و اینجانبه را مورد آزار قرار می دهد . ثالثاً اخطاریه دادگاه به دست اینجانبه نرسیده بود . تقاضای نقض رأی را دارم . پرونده مجدداً به این شعبه ارجاع گردیده و اینک پس از تهیه گزارش جهت شور تحت نظر قرار دارد . هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید . پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای; بلاغی دادیار دیوان عالی کشور اجمالاً مبنی بر; « بر اساس محتویات پرونده به رد فرجام خواهی و تائید دادنامه فرجام خواسته اظهار نظر می گردد. »; در خصوص دادنامه شماره; 9509974421700048 فرجام خواسته مشاوره; نموده چنین رأی می دهد : رأی متن رأی رأی شعبه فرجام خواهی خانم م. ب. بطرفیت آقای …. ف.الف. نسبت به دادنامه شماره 700048 ــ 95/1/17 صادره از شعبه 17 دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی که به موجب آن با قبول تجدیدنظر خواهی زوج خواسته زوجه مبنی بر طلاق به علت کراهت از زوج مردود اعلام; و حکم به بطلان دعوی خواهان اولیه صادر شده است وارد نمی باشد . زیرا همانطور که قبلاً اعلام گردید چنانچه جهت تقاضای طلاق مطابق دادخواست تقدیمی تنها کراهت زوجه باشد شرط آن بذل از طرف زوجه و قبول بذل از طرف زوج م. ب. ولی چنانچه کراهت اعلامی ناشی از عسر و حرجی است که برای زوجه بوجود آمده است از جمله پرونده هائی که حسب اعلام در مراجع قضائی دارند یا اختلالات روحی و روانی که ز. د. ل. خود به آن اشاره نموده است ، مستلزم اثبات در محکمه است لذا به نحو موجود فرجام خواهی وارد نمی باشد و ضمن رد فرجام خواهی مستنداً به مواد 370 و 396 قانون آئین دادرسی مدنی رأی فرجام خواسته ابرام می گردد. شعبه; 41 دیوان عالی کشور رئیس شعبه علی رازینی عضو معاون : عبدالعلی خان بیگی فهرست خلاصه جریان پرونده متن رأی نقد رأی تفاوت طلاق به جهت کراهت زوجه و طلاق به جهت عسر و حرج در تاریخ 20 شهریور 1395، دیوان عالی کشور به بررسی فرجام‌خواهی نسبت به دادنامه صادره از شعبه‌ای در دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی پرداخت. در این پرونده، ف. خ. درخواست طلاق خلعی به دلیل کراهت از زوج را مطرح کرده بود. دادگاه تجدیدنظر با تایید دادنامه قبلی، این درخواست را رد کرده و حکم به بطلان دعوی خواهان صادر نمود. <br>دیوان عالی کشور با بررسی موضوع به این نتیجه رسید که کراهت زوجه به تنهایی نمی‌تواند مبنای طلاق خلعی قرار گیرد و برای تحقق آن، ضروری است که زوجه مالی را بذل کرده و زوج آن را بپذیرد. همچنین، در مواردی که کراهت ناشی از عسر و حرج باشد، اثبات این امر در دادگاه الزامی است. ب. ت. ب. عدم ارائه دلایل کافی از سوی زوجه و عدم حضور طرفین در جلسات دادرسی، دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی را رد و دادنامه تجدیدنظر را تایید کرد. این تصمیم بر اساس مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی اتخاذ گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/06/20 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: چنانچه جهت تقاضای طلاق، تنها کراهت زوجه باشد شرط لازم برای پذیرش این دعوی، بذل مال از طرف زوجه و قبول بذل از طرف زوج می‌باشد؛ ولی چنانچه کراهت ناشی از عسر و حرج است، این امر مستلزم اثبات امر در محکمه است. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه چهل و یکم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/06/20 - 12 : 40 قاضی: علی رازینی قاضی: ولی بلاغی قاضی: عبدالعلی احمدخان بیگی پیرو گزارش شماره 600513 -- 94/6/25 این شعبه که منجر به صدور رای به شرح ذیل گردید. فرجام خواهی آقای …. ف.الف. به طرفیت خانم م. ب. نسبت به دادنامه شماره --- -- 94/2/7 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی که به موجب آن رای شماره --- -- 93/11/23 صادر از شعبه دوم دادگاه عمومی بوکان عینا تایید گردیده در آن حکم به طلاق خلعی به علت تنفر و کراهت زوجه از زوج صادر گردیده است وارد م. ب.. رای صادره به جهات ذیل دارای منقصت بوده و در خور نقض است. زیرا آنچه مسلم است اینکه کراهت زوجه از زوج به تنهایی عنوان عسر و حرج ندارد یعنی عسر و حرج در ماده 1130 قانون مدنی با کگراهت مذکور در مورد طلاق خلع، موضوع ماده 1146 متفاوت است. ولی اگر سوء رفتار زوج به حدی باشد که ادامه زوجیت برای زوجه میسر نباشد و موجب عسر و حرج زوجه گردد می‌تواند این تنفر را از مصادیق ماده 1130 دانست. در طلاق خلع دو انشاء لازم است الف، بذل چیزی از طرف زوجه به زوج تا او را طلاق دهد. ب، انشاء طلاق از طرف زوج در مقابل آنچه که زن بذل نموده است یعنی شبه عقدی است که قصد و رضای طرفین الزامی است. در این پرونده نه شروط ضمن عقد محقق شده و نه زوج از پرداخت نفقه استنکاف نموده و نه عسر و حرج زوجه محقق گردیده است که حاکم زوج را اجبار به طلاق نماید. در حالی که قاضی دادگاه بدوی اراده طلاق خلع نموده است در پایان رای خود دستور اجرای طلاق را به نمایندگی به سر دفتر داده است. در ما نحن فیه نیز که دادگاه اعلام نموده (در فقه امام شافعی در این خصوص به طلاق خلع زوجه در مقابل مهریه فتوی داده اند) مقررات طلاق خلع باید جاری شود یعنی بذل از طرف زوجه و قبول بذل از طرف زوج و الّا طلاق خلع واقع نشده است. لذا چنانچه بخواهیم کراهت شدید زوجه را موجب عسر و حرج بدانیم باید دادگاه از همان پرونده های متعدد مطروحه بین طرفین در دادسرا استفاده نموده و با تحقیقات جامع عسر و حرج زوجه را که منجر به کراهت وی شده است را احراز نماید. چون اگر صرف کراهت مورد تقاضا باشد مبنای کراهت باید بیان شود به طور مثال حضرت امام خمینی (ره) در این خصوص می فرماید ظاهر این است که کراهت شرط شده ای که در خلع است ذاتی باشد مثل قیافه زوج و بدخلقی و فقر و یا بعضی عوارض ناشی شده باشد مثل وجود هوو و عدم ایفای زوج به بعضی از حقوق زوجه لذا مستندا به بندهای 3 و 5 از ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته نقض می‌گردد تا اولا اگر منظور دادگاه پذیرش خواسته زوجه در امر طلاق بر مبنای طلاق خلعی ناشی از کراهت زوجه باشد چون شرط تحقق خلع قبول ز. ن. ب. آن است و در این پرونده زوج قبول خود را منوط به استرداد ملک مورد نظر به زوج نموده است و زوجه راضی به این امر نیست دادگاه می‌تواند بین طرفین در این زمینه تصالح و توافق ایجاد نموده سپس مبادرت به صدور رای در مورد تایید طلاق خلعی نماید ثانیا در صورتی که نظر دادگاه بر پذیرش و تایید طلاق بر مبنای عسر و حرج باشد با استفاده از دلائل مطروحه در پرونده به شرحی که قبلا توضیح داده شد عسر و حرج زوجه را مدلل نموده و سپس بر مبنای عسر و حرج و ماده 1130 قانون مدنی انشاء رای می‌نماید. د. ا. م. شعبه --- دادگاه تجدیدنظر با تعیین وقت رسیدگی طرفین را دعوت می‌نماید. پس از این دستور در مرحله وقت رسیدگی تعیین گردیده ولی بهر علت جلسه رسیدگی تشکیل نشده است. و النهایه شعبه به موجب رای شماره --- -- 95/1/17 اعلام می کند. در خصوص تجدیدنظر خواهی آقای …. فرجی فرزند علی به طرفیت خانم م. ب. فرزند ر. از دادنامه اصدار از شعبه دوم دادگاه حقوقی بوکان به شماره 9309974424702149 -- 93011023 در پرونده شماره بایگانی --- شعبه دوم دادگاه حقوقی بوکان مبنی بر صدور حکم طلاق خلعی به لحاظ کراهت و تنفر از زوج ب. ت. ب. مجموع محتویات پرونده که تابع مذهب شافعی و تسنن بوده اند و ت. ن. خ. در خصوص کراهت خود هیچگونه دلیلی به دادگاه ارائه ننموده و از طرف دیگر در طلاق خلعی زن باید از حقوق شرعی و قانونی خود به طور کامل یا مقداری از آن بذل نماید و یا در مقابل مالی به شوهرش می دهد باید تقاضای طلاق خلعی نماید و در این پرونده طلاق خلع بدون بذل مالی از سوی زوجه انجام گرفته است و بعد از وصول پرونده از دیوان عالی کشور در سه نوبت طرفین به دادگاه دعوت گردیدند تا موضوع کراهت و علت کراهت همسر از زوج استعلام گردد که متاسفانه در جلسات دادرسی حاضر نگردیده اند و در نتیجه دادگاه تجدیدنظر خواهی ت. ن. خ. را وارد و ثابت تشخیص و با استناد به ماده 358 از قانون آیین دادرسی مدنی رای صادره را نقض و حکم به بطلان دعوی خواهان اولیه را صادر و اعلام می‌نماید. رای صادره ظرف بیست روز قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور م. ب.. این رای مورد اعتراض خانم م. ب. قرار گرفته و به شرح ذیل فرجام خواهی می‌نماید که اولا در کلیه مراحل رسیدگی با بخشش تمام مهریه خ. ن. ب. مرد در قبال طلاق اعلام نموده ام. ثانیا ف. خ. د. دادگاه بوکان پرونده های متعدد مبنی بر شرب خمر و اعمال منافی عفت دارد که ادامه زندگی با نامبرده امکان پذیر نمی‌باشد. دارای اختلالات روانی و روحی بوده و اینجانبه را مورد آزار قرار می دهد. ثالثا اخطاریه دادگاه به دست اینجانبه نرسیده بود. تقاضای نقض رای را دارم. پرونده مجددا به این شعبه ارجاع گردیده و اینک پس از تهیه گزارش جهت شور تحت نظر قرار دارد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … عالی کشور اجمالا مبنی بر « بر اساس محتویات پرونده به رد فرجام خواهی و تائید دادنامه فرجام خواسته اظهار نظر می‌گردد. »; در خصوص دادنامه شماره --- فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: فرجام خواهی خانم م. ب. به طرفیت آقای …. ف.الف. نسبت به دادنامه شماره --- -- 95/1/17 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی که به موجب آن با قبول تجدیدنظر خواهی زوج خواسته زوجه مبنی بر طلاق به علت کراهت از زوج مردود اعلام و حکم به بطلان دعوی خواهان اولیه صادر شده است وارد نمی‌باشد. زیرا همانطور که قبلا اعلام گردید چنانچه جهت تقاضای طلاق مطابق دادخواست تقدیمی تنها کراهت زوجه باشد شرط آن بذل از طرف زوجه و قبول بذل از طرف زوج م. ب. ولی چنانچه کراهت اعلامی ناشی از عسر و حرجی است که برای زوجه بوجود آمده است از جمله پرونده هائی که حسب اعلام در مراجع قضایی دارند یا اختلالات روحی و روانی که ز. د. ل. خود به آن اشاره نموده است، مستلزم اثبات در محکمه است لذا به نحو موجود فرجام خواهی وارد نمی‌باشد و ضمن رد فرجام خواهی مستندا به مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی رای فرجام خواسته ابرام می‌گردد. شعبه --- دیوان عالی کشور رئیس شعبه: علی رازینی عضو معاون: عبدالعلی خان بیگی