تکلیف دادگاه در فرض تغییر نشانی خوانده

رأی خلاصه جریان پرونده در این پرونده آقای م. ر. به وکالت از خانم ر. ی. در مورخه 92/7/3 با تقدیم دادخواست به خواسته صدور حکم به الزام خوانده به طلاق به لحاظ تحقق شروط ضمن عقد و عسر و حرج به طرفیت آقای ج. خ. طرح دعوی نموده است. و اعلام کرده موکل در مورخه 82/2/18 به عقد خوانده درآمده و حاصل زندگی یک فرزند مشترک 4 ساله م. ب.. خوانده با اعمال غیرقانونی مرتکب جرائم متعدد گردیده به نحوی که زندگی مشترک را غیرقابل تحمل نموده و در حال حاضر به اتهام کلاهبرداری بازداشت م. ب. لذا ب. ت. ب. عسر و حرج و تحقق شروط و بندهای 1-2و9 ضمن عقد طلاق زوجه م. ا.. پرونده به شعبه سوم دادگاه حقوقی همدان ارجاع و دادگاه با ابلاغ وقت در مورخه 92/8/6 تشکیل جلسه داده و صرفاً وکیل خ. ح. ی. است. و با اشاره به مطالب مندرج در دادخواست اولیه اعلام کرده با اعمال غیرقانونی زوج موجبات عسر و حرج موکله را فراهم کرده و زوجه ب. ت. ب. رفتار وی مرتباً با ضمانت از ایشان مجبور به پرداخت بدهی وی به افراد شده که بخشی از آن قابل استعلام از شورای حل اختلاف م. ب.. نه تنها نفقه نمی دهد بلکه از حقوق و درآمد موکله ارتزاق می نماید. لذا با بذل 200 عدد سکه از مهریه تقاضای صدور حکم طلاق دارم. دادگاه پرونده اتهامی وی را از بازپرسی اخذ و خلاصه ای از آن در صفحه 18 پرونده درج گردیده و حکایت از اتهامات 1- جعل 2- کلاهبرداری دارد که منجر به اقرار متهم ( زوج ) و نهایتاً صدور قرار وثیقه و مجرمیت گردیده است. دادگاه طرفین را جهت صلح و سازش به داوری ارجاع نموده است. آقای ن. ی. داور زوجه در مورخه 92/9/23 اعلام کرده زوجه دچار عسر و حرج م. ب. و نسبت به حقوق مالی خود دعاوی جداگانه طرح نموده است. آقای س. س. داور زوج بشرح صفحه 36 پرونده اعلام کرده با تماس تلفنی با زوج ایشان اعلام کرد حاضر به طلاق همسرم نیستم و زندگی ام را دوست دارم. ( صرفاً تلفنی ) خوانده بشرح صفحه 74 پرونده صرفاً لایحه ای تقدیم دادگاه نموده و اظهار داشته در بازداشت بوده و مدتی هم در بیمارستان بستری بوده و همسرش عجولانه تصمیم گرفته است تقاضای ملاقات با فرزندش را نموده است. لایحه با پست سفارشی ارسال گردیده و آدرس خوانده در روی پاکت پستی درج م. ب. که با آدرس اعلامی توسط خ. د. د. متفاوت م. ب.. (صفحه 78 پرونده ) در جلسه رسیدگی مورخه 93/5/1 ( وقت مقرر) خواهان و وکیل وی حاضر و خوانده صرفاً لایحه تقدیم نموده است. ز. ا. د. همسرم دروغگو و بی کار است خرجی نمی تواند بدهد. طلبکار زیاد دارد پرونده کیفری دارد. خودم ضمانت وی را کرده ام و کلی از بدهی های او را داده ام. وکیل وی نیز اظهار نموده لایحه ارسالی خوانده بی اساس م. ب.. خوانده از پرداخت نفقه زوجه و فرزند مشترک امتناع می نماید. و در شورای حل اختلاف رأی صادر شده است. و در لایحه تقدیمی نیز وکیل اعلام کرده 1- زوجه 200 سکه از مهریه شامل 301 سکه را بذل می نماید. 2- ز. ن. ب. نفقه خود و فرزندش طرح دعوی جداگانه نموده است. 3- زوجه اجرت المثل و نفقه ایام عده را بذل می نماید. 4- زوجه جهیزیه خود را مسترد نموده است. 5- حضانت فرزند مشترک برابر قانون بوده است. و هزینه دفتر طلاق به عهده زوجه م. ب.. 6- زوجه باردار نیست دادگاه مجدداً در مورخ 93/7/30 تشکیل جلسه داده که خوانده حضور نیافته و خواهان و وکیل وی با حضور در جلسه دادرسی مطالب قبلی خود را تکرار نموده اند. نهایتاً شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی ( خانواده ) شهرستان همدان به موجب دادنامه شماره 301144 مورخه 93/9/29 با احراز شروط ضمن عقد و احراز شرایط اعمال وکالت مندرج در سند نکاح حکم طلاق صادر و به زوجه اجازه داده با مراجعه به دفتر ثبت طلاق خود را مطلقه نماید در مورخه 93/12/10 آقای …. ب. با تقدیم وکالت از سوی زوج تقاضای ثبت آن را نموده است. مطابق صفحه 125 پرونده در جهت ابلاغ دادنامه به ز. د. ت. درج گردیده در صدر ابلاغ تاریخ 93/11/18 و در ذیل آن 93/11/21 درج شده است. پرونده با اعتراض آقای …. ب. به وکالت از ج. خ.ز.ر. به دادگاه تجدیدنظر ارسال گردیده است شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان به موجب تصمیم مورخه 94/4/16 اعلام کرده دادنامه در مورخه 93/10/17 ابلاغ شده و تاریخ تجدیدنظرخواهی 93/12/10 و خارج از مهلت قانونی است و پرونده جهت اعمال ماده 339 قانون آئین دادرسی مدنی اعاده گردیده است. آنچه در جهت ابلاغ در صفحه 125 پرونده ملاحظه می گردد اینستکه مأمور ابلاغ در دو تاریخ 93/10/17 و 93/11/18 به آدرس خوانده مراجعه نموده لیکن اعلام کرده به لحاظ تغییر آدرس اوراق اعاده می گردد. لیکن در ذیل همین برگ دادنامه در مورخه 93/11/21 به خواهر خوانده ر. خانعلی زاده ابلاغ شده است. با اعاده پرونده شعبه 3 دادگاه عمومی همدان به موجب دادنامه شماره 300602 مورخه 94/4/25 قرار رد تجدیدنظرخواهی را به لحاظ اینکه خارج از مهلت قانونی صورت گرفته صادر نموده است. با اعتراض پرونده به دادگاه تجدیدنظر ارسال و شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان با این استدلال که « زیرا خوانده از نشانی اعلامی در دادخواست چندین بار سابقه ابلاغ داشته و نسبت به آن با اراسال لوایح دفاعیه عکس العمل نشان داده است و این امر نشان از ابلاغ و اطلاع وی از جریان محاکمه بوده و با این اوصاف در هیچ یک از لوایح خود اراده خود را جهت اعلام نشانی دیگری غیر از نشانی مندرج در دادخواست اعلام نکرده و برخلاف ادعای وکیل محترم ت. ن. خ. نیز چنین چیزی مشهود نیست از سوی دیگر چون اعلام تغییر نشانی اقامتگاه یک عمل حقوقی است که نتایج قانونی برآن بار می شود عوامل دادگاه بدوی نمی توانسته اند صرفاً به نشانی مندرج در روی پاکت پستی حامل لایحه توجه و اوراق را به نشانی اعلام شده ارسال نمایند ن. ب. ا. رأی با مبانی فوق مطابقت داشته دادنامه را با رد اعتراض تأیید نموده است. دادنامه در مورخه 94/7/4 ابلاغ و آقای …. ب. به وکالت از زوج در مورخه 94/7/23 با تقدیم دادخواست نسبت به دادنامه صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان فرجامخواهی نموده است. گزارش پرونده به همراه لایحه تقدیمی وکیل ف. خ. و پاسخ وکیل فرجامخوانده آقای م. ر. در مورخه فوق با حضور هیأت شعبه توسط سید محمود تولیت عضوممیز اوراق پرونده قرائت گردید.هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید.پس از قرائت گزارش آقای … عضوممیز و اوراق پرونده درخصوص دادنامه شماره 200604 - 94/6/25 تجدیدنظرخواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجامخواهی آقای …. ب. به وکالت از آقای ج. خ.ز.ر. نسبت به دادنامه شماره 200604 مورخه 94/6/25 صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان که به موجب آن با تأیید دادنامه صادره از شعبه سوم دادگاه حقوقی شهر همدان قرار رد تجدیدنظرخواهی ف. خ. نسبت به دادنامه شماره 1144 مورخه 93/9/29 دادگاه بدوی به لحاظ تقدیم اعتراضیه خارج از مهلت قانونی صادر گردیده اجمالاً وارد و موجه م. ب.. زیرا با ملاحظه محتویات پرونده و لایحه تقدیمی وکیل ف. خ. و صرفنظر از اینکه خوانده دعوی در لایحه تقدیمی به دادگاه بدوی آدرس خود را در پاکت ارسالی توسط پست آدرسی غیر از آنچه خ. ا. ک. عنوان نموده است. اولاً مطابق برگ 125 پرونده مأمور ابلاغ در مورخه 93/10/17 جهت ابلاغ دادنامه مطابق آدرس موجود و اعلام شده خواهان مراجعه و ذکر نموده به لحاظ تغییر آدرس ابلاغ ممکن نشده و اوراق را مطابق ماده 72 قانون آئین دادرسی مدنی اعاده نموده است. ثانیاً اینکه در فرض اعاده اوراق دادگاه بدوی می بایست مطابق ماده 54 قانون مرقوم به وظایف قانونی خود در جهت کشف آدرس جدید یا واقعی اقدام می نمود لیکن اقدام دیگری در پرونده در جهت مفاد ماده مذکور ملاحظه نمی گردد. ثالثاً اینکه دادگاه بدوی بدون اقدام دیگر با تغییر آدرس صدردادنامه به آدرس جدید دادنامه را به شهر قم ارسال و در مورخه 94/11/21 توسط مأمور ابلاغ گردیده است. لذا ب. ت. ب. ابلاغ بعدی آنچه مسلم است اقدام دادگاه بدوی در جهت رعایت مفاد ماده 54 مذکور صرفاً کشف آدرس واقعی خوانده بوده و با تحقق این امر نیز ابلاغ با ارسال دادنامه به شهرستان قم محقق شده است. لذا با تلقی ابلاغ در مورخه 94/11/21 اعتراض در جهت تجدیدنظرخواهی توسط وکیل خوانده در مهلت قانونی تلقی می گردد . علیهذا مستنداً به بند الف ماده 401 قانون ذکر شده دادنامه فرجام خواسته نقض و جهت رسیدگی در ماهیت تجدیدنظرخواهی اولیه پرونده به شعبه صادر کننده رای منقوض ارجاع می گردد. شعبه 15 دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون و عضو معاون جعفر قدیانی - مرتضی شریفی - سید محمود تولیت فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی تکلیف دادگاه در فرض تغییر نشانی خوانده در این پرونده، خواهان به نمایندگی از زوجه، اقدام به طرح دعوی الزام به طلاق به استناد تحقق شروط ضمن عقد و عسر و حرج نموده است. خواهان بیان کرده است که رفتارهای خوانده، شامل ارتکاب جرائم متعدد و بازداشت به اتهام کلاهبرداری، زندگی مشترک را برای وی غیرقابل تحمل کرده است. پس از ارجاع پرونده به دادگاه، وکیل خواهان به تشریح وضعیت عسر و حرج موکل و عدم پرداخت نفقه توسط خوانده پرداخته و درخواست صدور حکم طلاق را مطرح کرده است. خوانده نیز به صورت غیرحضوری لایحه‌ای ارائه داده و به موضوع بازداشت و بستری شدن خود اشاره کرده است. پس از بررسی ادله و مستندات، دادگاه حکم طلاق به نفع زوجه صادر کرده که این حکم در دادگاه تجدیدنظر نیز تایید گردیده است. با این حال، فرجام‌خواهی خوانده به دلیل خارج بودن از مهلت قانونی رد شده است. دیوان عالی کشور با بررسی شرایط ابلاغ و تغییر آدرس، حکم قبلی را نقض و پرونده را برای رسیدگی مجدد به شعبه بدوی ارجاع داده است. این تصمیم بر اساس بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی اتخاذ شده است. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/09/17 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که دادنامه بدوی مربوط به خوانده بر اساس آدرس اعلامی خواهان ارسال شود اما به دلیل تغییر آدرس خوانده، ابلاغ میسر نشده و اوراق به دادگاه عودت داده شوند، دادگاه مکلف است با صدور اخطار رفع نقص، جهت کشف نشانی جدید خوانده اقدام کند و پس از ابلاغ به وی در آدرس جدید، مهلت تجدیدنظرخواهی آغاز می‌شود. رای خلاصه جریان پرونده در این پرونده آقای م. ر. به وکالت از خانم ر. ی. در مورخه 92/7/3 با تقدیم دادخواست به خواسته صدور حکم به الزام خوانده به طلاق به لحاظ تحقق شروط ضمن عقد و عسر و حرج به طرفیت آقای ج. خ. طرح دعوی نموده است. و اعلام کرده موکل در مورخه 82/2/18 به عقد خوانده درآمده و حاصل زندگی یک فرزند مشترک 4 ساله م. ب.. خوانده با اعمال غیرقانونی مرتکب جرائم متعدد گردیده به نحوی که زندگی مشترک را غیرقابل تحمل نموده و در حال حاضر به اتهام کلاهبرداری بازداشت م. ب. لذا ب. ت. ب. عسر و حرج و تحقق شروط و بندهای 1 - 2 و 9 ضمن عقد طلاق زوجه م. ا.. پرونده به شعبه سوم دادگاه حقوقی همدان ارجاع و دادگاه با ابلاغ وقت در مورخه 92/8/6 تشکیل جلسه داده و صرفا وکیل خ. ح. ی. است. و با اشاره به مطالب مندرج در دادخواست اولیه اعلام کرده با اعمال غیرقانونی زوج موجبات عسر و حرج موکله را فراهم کرده و زوجه ب. ت. ب. رفتار وی مرتبا با ضمانت از ایشان مجبور به پرداخت بدهی وی به افراد شده که بخشی از آن قابل استعلام از شورای حل اختلاف م. ب.. نه تنها نفقه نمی دهد بلکه از حقوق و درآمد موکله ارتزاق می‌نماید. لذا با بذل 200 عدد سکه از مهریه تقاضای صدور حکم طلاق دارم. دادگاه پرونده اتهامی وی را از بازپرسی اخذ و خلاصه ای از آن در صفحه 18 پرونده درج گردیده و حکایت از اتهامات 1 - جعل 2 - کلاهبرداری دارد که منجر به اقرار متهم (زوج) و نهایتا صدور قرار وثیقه و مجرمیت گردیده است. دادگاه طرفین را جهت صلح و سازش به داوری ارجاع نموده است. آقای ن. ی. داور زوجه در مورخه 92/9/23 اعلام کرده زوجه دچار عسر و حرج م. ب. و نسبت به حقوق مالی خود دعاوی جداگانه طرح نموده است. آقای س. س. داور زوج به شرح صفحه 36 پرونده اعلام کرده با تماس تلفنی با زوج ایشان اعلام کرد حاضر به طلاق همسرم نیستم و زندگی ام را دوست دارم. (صرفا تلفنی) خ. ب. ش. صفحه 74 پرونده صرفا لایحه ای تقدیم دادگاه نموده و اظهار داشته در بازداشت بوده و مدتی هم در بیمارستان بستری بوده و همسرش عجولانه تصمیم گرفته است تقاضای ملاقات با فرزندش را نموده است. لایحه با پست سفارشی ارسال گردیده و آدرس خوانده در روی پاکت پستی درج م. ب. که با آدرس اعلامی توسط خ. د. د. متفاوت م. ب.. (صفحه 78 پرونده) در جلسه رسیدگی مورخه 93/5/1 (وقت مقرر) خواهان و وکیل وی حاضر و خوانده صرفا لایحه تقدیم نموده است. ز. ا. د. همسرم دروغگو و بی کار است خرجی نمی تواند بدهد. طلبکار زیاد دارد پرونده کیفری دارد. خودم ضمانت وی را کرده ام و کلی از بدهی های او را داده ام. وکیل وی نیز اظهار نموده لایحه ارسالی خوانده بی اساس م. ب.. خوانده از پرداخت نفقه زوجه و فرزند مشترک امتناع می‌نماید. و در شورای حل اختلاف رای صادر شده است. و در لایحه تقدیمی نیز وکیل اعلام کرده 1 - زوجه 200 سکه از مهریه شامل 301 سکه را بذل می‌نماید. 2 - ز. ن. ب. نفقه خود و فرزندش طرح دعوی جداگانه نموده است. 3 - زوجه اجرت المثل و نفقه ایام عده را بذل می‌نماید. 4 - زوجه جهیزیه خود را مسترد نموده است. 5 - حضانت فرزند مشترک برابر قانون بوده است. و هزینه دفتر طلاق به عهده زوجه م. ب.. 6 - زوجه باردار نیست دادگاه مجددا در مورخ 93/7/30 تشکیل جلسه داده که خوانده حضور نیافته و خواهان و وکیل وی با حضور در جلسه دادرسی مطالب قبلی خود را تکرار نموده اند. نهایتا شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی (خانواده) شهرستان همدان به موجب دادنامه شماره --- مورخه 93/9/29 با احراز شروط ضمن عقد و احراز شرایط اعمال وکالت مندرج در سند نکاح حکم طلاق صادر و به زوجه اجازه داده با مراجعه به دفتر ثبت طلاق خود را مطلقه نماید در مورخه 93/12/10 آقای …. ب. با تقدیم وکالت از سوی زوج تقاضای ثبت آن را نموده است. مطابق صفحه 125 پرونده در جهت ابلاغ دادنامه به ز. د. ت. درج گردیده در صدر ابلاغ تاریخ 93/11/18 و در ذیل آن 93/11/21 درج شده است. پرونده با اعتراض آقای …. ب. به وکالت از ج. خ.ز.ر. به دادگاه تجدیدنظر ارسال گردیده است شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان به موجب تصمیم مورخه 94/4/16 اعلام کرده دادنامه در مورخه 93/10/17 ابلاغ شده و تاریخ تجدیدنظرخواهی 93/12/10 و خارج از مهلت قانونی است و پرونده جهت اعمال ماده 339 قانون آیین دادرسی مدنی اعاده گردیده است. آنچه در جهت ابلاغ در صفحه 125 پرونده ملاحظه می‌گردد اینستکه مامور ابلاغ در دو تاریخ 93/10/17 و 93/11/18 به آدرس خوانده مراجعه نموده لیکن اعلام کرده به لحاظ تغییر آدرس اوراق اعاده می‌گردد. لیکن در ذیل همین برگ دادنامه در مورخه 93/11/21 به خواهر خوانده ر. خانعلی زاده ابلاغ شده است. با اعاده پرونده شعبه --- دادگاه عمومی همدان به موجب دادنامه شماره --- مورخه 94/4/25 قرار رد تجدیدنظرخواهی را به لحاظ اینکه خارج از مهلت قانونی صورت گرفته صادر نموده است. با اعتراض پرونده به دادگاه تجدیدنظر ارسال و شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان با این استدلال که « زیرا خوانده از نشانی اعلامی در دادخواست چندین بار سابقه ابلاغ داشته و نسبت به آن با اراسال لوایح دفاعیه عکس العمل نشان داده است و این امر نشان از ابلاغ و اطلاع وی از جریان محاکمه بوده و با این اوصاف در هیچ یک از لوایح خود اراده خود را جهت اعلام نشانی دیگری غیر از نشانی مندرج در دادخواست اعلام نکرده و برخلاف ادعای وکیل محترم ت. ن. خ. نیز چنین چیزی مشهود نیست از سوی دیگر چون اعلام تغییر نشانی اقامتگاه یک عمل حقوقی است که نتایج قانونی برآن بار می‌شود عوامل دادگاه بدوی نمی توانسته اند صرفا به نشانی مندرج در روی پاکت پستی حامل لایحه توجه و اوراق را به نشانی اعلام شده ارسال نمایند ن. ب. ا. رای با مبانی فوق مطابقت داشته دادنامه را با رد اعتراض تایید نموده است. دادنامه در مورخه 94/7/4 ابلاغ و آقای …. ب. به وکالت از زوج در مورخه 94/7/23 با تقدیم دادخواست نسبت به دادنامه صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان فرجامخواهی نموده است. گزارش پرونده به همراه لایحه تقدیمی وکیل ف. خ. و پاسخ وکیل فرجامخوانده آقای م. ر. در مورخه فوق با حضور هیات شعبه توسط سید محمود تولیت عضو ممیز اوراق پرونده قرائت گردید.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید.پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیز و اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- - 94/6/25 تجدیدنظرخواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور فرجامخواهی آقای …. ب. به وکالت از آقای ج. خ.ز.ر. نسبت به دادنامه شماره --- مورخه 94/6/25 صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان که به موجب آن با تایید دادنامه صادره از شعبه سوم دادگاه حقوقی شهر همدان قرار رد تجدیدنظرخواهی ف. خ. نسبت به دادنامه شماره --- مورخه 93/9/29 دادگاه بدوی به لحاظ تقدیم اعتراضیه خارج از مهلت قانونی صادر گردیده اجمالا وارد و موجه م. ب.. زیرا با ملاحظه محتویات پرونده و لایحه تقدیمی وکیل ف. خ. و صرفنظر از اینکه خوانده دعوی در لایحه تقدیمی به دادگاه بدوی آدرس خود را در پاکت ارسالی توسط پست آدرسی غیر از آنچه خ. ا. ک. عنوان نموده است. اولا مطابق برگ 125 پرونده مامور ابلاغ در مورخه 93/10/17 جهت ابلاغ دادنامه مطابق آدرس موجود و اعلام شده خواهان مراجعه و ذکر نموده به لحاظ تغییر آدرس ابلاغ ممکن نشده و اوراق را مطابق ماده 72 قانون آیین دادرسی مدنی اعاده نموده است. ثانیا اینکه در فرض اعاده اوراق دادگاه بدوی می‌بایست مطابق ماده 54 قانون مرقوم به وظایف قانونی خود در جهت کشف آدرس جدید یا واقعی اقدام می نمود لیکن اقدام دیگری در پرونده در جهت مفاد ماده مذکور ملاحظه نمی گردد. ثالثا اینکه دادگاه بدوی بدون اقدام دیگر با تغییر آدرس صدردادنامه به آدرس جدید دادنامه را به شهر قم ارسال و در مورخه 94/11/21 توسط مامور ابلاغ گردیده است. لذا ب. ت. ب. ابلاغ بعدی آنچه مسلم است اقدام دادگاه بدوی در جهت رعایت مفاد ماده 54 مذکور صرفا کشف آدرس واقعی خوانده بوده و با تحقق این امر نیز ابلاغ با ارسال دادنامه به شهرستان قم محقق شده است. لذا با تلقی ابلاغ در مورخه 94/11/21 اعتراض در جهت تجدیدنظرخواهی توسط وکیل خوانده در مهلت قانونی تلقی می‌گردد. علیهذا مستندا به بند الف ماده 401 قانون ذکر شده دادنامه فرجام خواسته نقض و جهت رسیدگی در ماهیت تجدیدنظرخواهی اولیه پرونده به شعبه صادر کننده رای منقوض ارجاع می‌گردد. شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون و عضو معاون