رابطه بذل مهریه و تحقق عسر و حرج

رأی خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1393/03/26 خانم ز. ع.پ. با وکالت آقای ع. ک. د. ب. ط. آقای ک. پ. به خواسته صدور حکم طلاق به لحاظ عسر و حرج تقدیم دادگستری شیراز نموده و وکیل خ. ت. د. است که موکله به حکایت سند نکاحیه پیوست همسر شرعی و دائمی خوانده م. ب. دارای یک فرزند مشترک می‌باشند بنا به دلائل ذیل موکله در عسروحرج بوده و امکان ادامه زندگی مشترک برایش نیست 1- اختلاف فرهنگی و فکری از بدو زندگی مشترک 2- مفارقت جسمانی و نداشتن رابطه قریب به دوسال 3- مطرح نمودن چندین پرونده علیه همدیگر و از بین رفتن حریم در زندگی 4- موکله حاضر به بخشش کلیه حقوق ناشی از زوجیت ازجمله مهریه، نفقه، اجرت‌المثل در قبال طلاق به‌جز 20 عدد سکه که قبلاً وصول نموده که خود به تنهائی دلیل بر عسر و حرج م. ب. و موکله علاوه بر مدارک دارای شهود م. ب. و از دادگاه تقاضای صدور قرار استماع شهادت شهود و سپس صدور حکم به طلاق به استناد ماده 1130 قانونی مدنی دارد، رسیدگی به شعبه هفتم دادگاه عمومی حقوقی شیراز ارجاع می‌گردد و آقای م. ق.ز. وکیل دادگستری به‌عنوان وکیل خوانده انتخاب و معرفی می‌شود و جلسه دادگاه در تاریخ 1393/04/30 با حضور وکلای طرفین تشکیل می‌گردد وکیل خواهان ب. ش. د. تقدیمی خواسته را توضیح می‌دهد و بر طلاق موکله خود تأکید می‌کند، وکیل خوانده اظهار می‌دارد دعوی مطروحه متکی و مستند به هیچ دلیل محکمه‌پسندی نیست و لایحه‌ای تقدیم داشته‌ام و تقاضای بذل توجه به مفاد لایحه را دارم، دادگاه پس از استماع اظهارات وکلای طرفین ختم رسیدگی را اعلام می‌کند و به شرح دادنامه شماره 00650 – 1393/04/31 با این استدلال که برابر مقررات شرع و قانون هیچ‌کدام از موارد معنونه از ناحیه خواهان نمی‌تواند دلیل بر عسر و حرج باشد، خواسته خواهان را غیر صحیح تشخیص و حکم به بطلان دعوی وی صادر می‌کند، خانم ز. ع.پ. با وکالت آقای ع. ک. نسبت به رأی صادره تجدیدنظرخواهی می‌نماید و در لایحه اعتراضیه با تکرار مطالب قبلی در توجیه طلاق اضافه می‌کند موکله کلیه حق‌ و حقوق از مهریه و غیره را در قبال طلاق بذل می‌نماید و حتی 20 سکه از مهریه را که اخذ نموده است حاضر به استرداد آن نیز می‌باشد، وکیل زوج هم در لایحه خود اعلام می‌دارد زوجه بدون دلیل و عذر شرعی اقدام به ترک زندگی کرده است و موکل به همسرش علاقه دارد و با داشتن یک فرزند مشترک دختر حاضر به طلاق نیست ضمن اینکه موکل بخشی از مهریه و اجرت‌المثل ایام زوجیت را پرداخت نموده است ...، شعبه محترم 22 دادگاه تجدیدنظر استان فارس حسب الارجاع به تجدیدنظرخواهی رسیدگی نموده و پس از ارجاع امر به داوری و اخذ نظر داوران نهایتاً با اعلام ختم رسیدگی به‌ موجب دادنامه شماره 01105 با استدلال به اینکه زوجه کلیه حقوق مالی ناشی از زوجیت را در قبال طلاق بذل می‌نماید و این موضوع به‌تنهایی مبین عسروحرج مشارالیها است، رأی تجدیدنظر خواسته را نقض و به استناد ماده 1130 قانون مدنی حکم به الزام زوج به حضور به یکی از دفاتر طلاق و مطلقه نمودن زوجه از نوع طلاق خلع صادر می‌کند و حضانت فرزند مشترک تا سن هفت‌سالگی به مادر واگذار و برای پدر حق ملاقات منظور و نفقه فرزند را هم برعهده پدر قرار می‌دهد، آقای ک. پ. با وکالت آقای م. ق.ز. نسبت به رأی دادگاه تجدیدنظر فرجام‌خواهی به عمل می‌آورد و پرونده پس از انجام تبادل لوایح به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع می‌گردد که به هنگام شور مشروح لایحه ف. خ. و لایحه جوابیه فرجام‌خوانده قرائت خواهد شد. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می‌دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور دادنامه فرجام‌خواسته مالاً مخدوش و واجد ایراد م. ب. زیرا طلاق صرفاً با بذل مهریه و سایر حقوق به تنهائی عنوان عسروحرج ندارد و نمی‌تواند مصداق آن باشد ولی اگر دادگاه پس از رسیدگی‌های لازم احراز نماید که سوءرفتار زوج به حدی است که ادامه زوجیت برای زوجه قابل‌تحمل نبوده و وی برای رهائی خود حاضر به بذل گردیده است در این صورت می‌توان بذل مهریه را دلیل عسروحرج تلقی نمود که در پرونده امر ادعای روشنی بر سوء رفتار زوج مطرح نگردیده است و حتی زوجه ادعای کراهت شدید به حدی که موجب عسروحرج گردد را نیز مطرح نکرده است و دادگاه هم راجع به سوء رفتار زوج به حدی که زوجه را در تنگنای قرار داده و ادامه زندگی را برای وی غیرقابل‌تحمل کرده باشد هیچ‌گونه بررسی انجام نداده است علیهذا در وضعیت حاضر دادنامه صادره قابلیت تأیید را ندارد و نقض می‌گردد و رسیدگی مجدد به همان دادگاه صادرکننده رأی منقوض محول تا با رسیدگی همه‌جانبه رأی مقتضی مستدل صادر فرمایند. رئیس و مستشار شعبه 23 دیوان عالی کشور یعقوب انصاری - موسی جعفری فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی رابطه بذل مهریه و تحقق عسر و حرج در پرونده‌ای که در تاریخ 25 مرداد 1399 آغاز گردید، درخواست طلاق خلع به دلیل عدم تفاهم اخلاقی و عسر و حرج ناشی از زندگی مشترک مطرح شده است. خ. م. ا. که زوجه به مدت سه سال به طور جداگانه زندگی کرده و به دلیل درگیری‌های فیزیکی، ملاقات زوجه با زوج به موجب حکم دادگاه انگلستان ممنوع گردیده است. در مقابل، خوانده ضمن رد ادعای طلاق، به وجود احکام غیر دائمی و عدم صحت ادعاهای خواهان اشاره کرده و خود را حامی خانواده معرفی نموده است. <br>دادگاه در تاریخ 30 آذر 1399، با استناد به عدم وجود دلایل کافی برای اثبات عسر و حرج، حکم به بطلان دعوی صادر کرده که این حکم در مرحله تجدیدنظر نیز تایید شده است. اعتراض زوجه به دیوان عالی کشور ارسال گردیده و دیوان در تاریخ 20 بهمن 1399، پس از بررسی مجدد، به نقص تحقیقات در خصوص ممنوع‌الخروج بودن زوجه اشاره کرده و حکم به نقض دادنامه تجدیدنظر خواسته و ارجاع مجدد پرونده به دادگاه صادر نموده است. این تصمیم بر اساس بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی اتخاذ گردیده است. در تاریخ 1399/05/25 اقای م. م. ا. پیکر به وکالت از طرف خانم ش. د. ب. به طرفیت اقای ع. ا. دادخواستی به خواسته صدور حکم طلاق تقدیم و در شرح دادخواست توضیح داده که موکله مدت 6 سال است.در خارج از *بسر برده و متاسفانه به سبب عدم تفاهم اخلاقی و عدم تحمل زوجین در درک زندگی مشترک مدت سه سال است.که با یکدیگر زندگی مشترک نداشته و به دلیل اختلافات اخلاقی زیاد در خارج از کشور نیز دارای پرونده های قضایی با موضوعات متعدد بوده اند و در نهایت بر اساس درگیری های فیزیکی به موجب حکم دادگاه انگلستان امکان ملاقات زوجه برای زوج منع گردیده بنابراین و ب. ت. ب. اینکه عدم تفاهم اخلاقی زوجین موجب هتک حرمت های اجتماعی و زناشویی و شخصیتی ایشان گردیده و تحمل دیدن یکدیگر را ندارند که این امر گواه بر عدم اشتیاق زوجین بر زندگی مشترک م. ب.. و امکان ادامه زندگی مشترک را از زوجه سلب نموده لذا موکله با بذل ده سکه بهار ازادی از صداق خود تقاضای صدور حکم بر طلاق خلع را دارد. در جلسه رسیدگی مورخ 99/8/18 که با حضور وکیل خواهان و نیز خ. ت. گ. و کیل خواهان ضمن تقدیم لایحه دفاعیه اظهار داشت از ابتدای عقد نکاح تفاهم اخلاقی وجود نداشته احکامی در کشور *صادر شده که حکایت از ایذای زوجه از سوی زوج م. ب.. سه سال است.که مفارقت جسمانی دارند لذا درعسر و حرج هستند تقاضا طلاق دارم. خ. د. ا. داشت من مخالف طلاق هستم در خصوص احکام صادره نوعا دائمی نیست و هر زنی شکایت کند حکمی صادر می‌شود. که مدتی دور باشند همه عکس های ارائه شده ساختگی است.و خودشان مطرح کرده اند از طرفی بنده وجوهی بابت نفقه فرزند م واریز می کنم و از طرفی کشور *حمایت مالی می کند من همسر و زندگی را دوست دارم. و حاضر به طلاق نمی باشم اقای ف. ه. پ. وکیل پ. ی. د. که ب. ت. و. از جانب خوانده اعلام وکالت نموده و در جلسه دادرسی حضور داشته در مقام دفاع اظهار داشت اظهارات وکیل خواهان مقرون به صحت نمی‌باشد. و هیچ شرط ضمن عقدی محقق نشده است.و کیل خ. ا. د. مهریه موکل یکصد عدد سکه تمام بهار ازادی است.از طریق اجرای ثبت مورد مطالبه قرار گرفته و تاکنون چهار قطعه اخذ شده است.و پنجاه قطعه سکه را در قبال طلاق به زوج بذل می کند نسبت به اجرت المثل و نفقه معوقه در این دادگاه ادعایی ندارم. جهیزیه در کار نبوده و دارای یک فرزند مشترک چهار ساله به نام م. می‌باشند که در حضانت زوجه است.سپس دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده و داوران منصوب زوجین هر یک نظریه کتبی خود را که حاکی از عدم حصول سازش بین طرفین بوده تقویم داشته اند سرانجام دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و به موجب دادنامه شماره 1099 مورخ 1399/09/30 پس از ذکر خواسته و شرح دعوی خواهان با اعلام این که دلیل متقن و محکمی که دلالت بر وقوع زوجه در عسر و حرج و تخلف از شرط ضمن عقد نکاح باشد. وجود ندارد. لذا حکم بر بطلان دعوی خواهان صادر نموده است.پس از ابلاغ رای صادره وکیل ز. د. م. قانونی نسبت به ان تجدیدنظرخواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی و وصول پرونده بمرجع تجدیدنظر *وضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره 3454 -99مورخ 1399/11/20 اعتراض ت. ن. خ. را غیرموجه و دادنامه تجدیدنظرخواسته را مطابق موازین قانونی و از حیث شکلی و ماهوی فاقد ایراد و اشکال موثر تشخیص و ضمن رد اعتراض ت. ن. خ. به استناد ماده 358 قانون ایین دادرسی مدنی دادنامه تجدیدنظر خواسته را تایید نموده است.دادنامه اخیرالذکر در تاریخ 1399/11/26 بوکیل ز. ا. ش. و نامبرده در تاریخ 1399/12/09 با تقدیم دادخواست و لایحه فرجامی نسبت به ان فرجام خواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی و وصول پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است.لایحه فرجامی به هنگام شور قرائت میگردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای ح. ع. ع. ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد: فرجام خواهی وکیل ف. خ. خانم ش. د. ب. نسبت به دادنامه شماره 3454 -99مورخ 1399/11/20 شعبه *متضمن تایید دادنامه بدوی که به موجب ان به لحاظ عدم احراز عسر و حرج زوجه در تداوم زوجیت و عدم تحقق شرط ضمن عقد نکاح به علت فقد ادله اثباتی حکم بر بطلان دعوی طلاق خواهان (ف. خ.) اصدار یافته است.ب. ت. ب. جامع اوراق پرونده وارد و موجه است.زیرا محتویات پرونده و پیوست ان و اظهارات وکیل زوجه و مدافعات زوج و وکیل ایشان دلالت بر این دارد. که زوجین مقیم کشور *بوده و به علت بروز اختلاف شدید و درگیری حدود سه سال است. جدا از هم زندگی می نمایند و زوج فرجامخوانده حسب احکام صادره از دادگاه انگلستان به علت سوی رفتار و ایذای و ازار زوجه از دیدار با ایشان و حتی ورود به منزل و محل زندگی زوجه منع گردیده است.و زوج در چنین وضعیت و شرایط نامناسب به جای تلاش جهت رفع اختلافات و کدورت و مصالحه با زوجه و سر و سامان دادن به زندگی مشترک خود عملا زوجه را به همراه فرزند مشترک در کشور بیگانه رها نموده و خود به *مراجعت و حدود 9 ماه است.که به دور از همسر و فرزند مشترک در *زندگی مینماید. و عملا زوجه را به همراه فرزند مشترک در کشور بیگانه بلاتکلیف رها نموده و هیچ دلیلی بر صحت ادعای خود مبنی بر پرداخت مخارج و نفقه انان اقامه و ابراز ننموده و حتی بادعای وکیل زوجه، زوجه را در *ممنوع الخروج نموده است.که در صورت صحت این ادعا، زوج با این اقدام خود مراجعت زوجه به *را با مشکل مواجه ساخته است.که این امر و مفاد پیامک های ارسالی و همچنین مفاد احکام صادره از دادگاه انگلستان در مجموع حاکی از سوی رفتار و عملکرد نامناسب و ناشایست زوج به زوجه بوده که وضعیت موجود را ایجاد نموده است.که ادامه این وضعیت ب. ت. ب. اوضاع و احوال حاکم بر روابط و زندگی طرفین که یکی در *ساکن بوده و زندگی می نمایند و افق روشنی از امکان صلح و سازش بین طرفین مشهود نمی‌باشد. و تداوم ان در چنین شرایطی تالی فاسدی را درپی خواهد داشت نوعا و حتی از جنبه شخصی برای ز. ف. خ. مشقت بار و تحمل ان سخت و دشوار بوده و مالا موجب عسر و حرج وی در استمرار زوجیت خواهد بود که بذل نصف مهریه ما فی القباله که کل ان یکصد عدد سکه بوده در قبال طلاق از سوی زوجه خود اماره قضایی بر صحت ادعای زوجه و عسر و حرج وی در تداوم زوجیت خواهد بود که ب. ت. ب. مجموع دلایل و قرائن مذکور هرچند عسر و حرج زوجه و ادعای وی در خصوص مورد مقرون به واقع به نظر می‌رسد النهایه چون وکیل زوجه ادعا نموده که زوج زوجه را ممنوع الخروج نموده و مراجعت زوجه به *را با مشکل مواجه ساخته و روشن شدن این موضوع در تشخیص چگونگی رفتار و عملکرد ز. ن. ب. زوجه موثر خواهد بود لذا اقتضا داشته که دادگاه محترم در خصوص صحت و سقم ادعای وکیل زوجه مراتب را از اداره گذرنامه استعلام تا دقیقا بررسی و اعلام دارند که ایا زوج، زوجه را ممنوع الخروج نموده است.یا خیر در صورت مثبت بودن پاسخ زوجه از چه تاریخی ممنوع الخروج گردیده است.انگاه پس از وصول پاسخ و رفع ابهام سرانجام بر اساس نتیجه حاصله با لحاظ دیگر دلایل و قرائن موجود در پرونده نسبت به صدور رای مقتضی اقدام نماید. بنابراین دادنامه فرجام خواسته در وضعیت موجود به علت نقص تحقیق قابلیت ابرام نداشته لهذا مستندا به بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون ایین دادرسی مدنی ضمن نقض ان رسیدگی مجدد به همان دادگاه محترم صادرکننده رای منقوض ارجاع میگردد. تا پس از تکمیل تحقیق به شرح مرقوم در فوق نسبت به صدور رای شایسته اقدام نماید. رئیس شعبه: ح. ع. ع. معاون: ح. م. ه. در این پرونده، خواهان به منظور طلاق به دلیل عسر و حرج، د. ب. ط. خوانده ارائه نموده و به اعتیاد وی به مواد مخدر و رفتارهای ناپسند اشاره کرده است. خواهان ادعا کرده که در طول زندگی مشترک، مورد ضرب و شتم قرار گرفته و همسرش نفقه‌ای پرداخت نمی‌کند. دادگاه پس از بررسی دلایل ارائه شده و عدم تمایل خوانده به ترک اعتیاد، قرار ارجاع به داوری صادر کرده است. داور در نظر خود به جدایی و طلاق اشاره کرده، اما خوانده از پذیرش طلاق امتناع ورزیده است. خواهان همچنین اعلام کرده که خوانده بابت نفقه محکوم شده و خواستار اجرت المثل و مهریه گردیده است. دادگاه در حکمی، دعوی خواهان را باطل اعلام کرده که این تصمیم مورد اعتراض قرار گرفته است. خ. ا. ک. که خوانده به دلیل اعتیاد در زندان به سر می‌برد و حاضر به بذل بخشی از مهریه و اجرت المثل در قبال طلاق است. شعبه مربوطه با بررسی مجدد، حکم بدوی را تایید کرده است. در نهایت، هیات شعبه پس از ارزیابی، فرجام‌خواهی خواهان را موجه تشخیص داده و به دلیل عدم رسیدگی به ادعاهای وی و نقص در تحقیقات، حکم فرجام‌خواسته را نقض و پرونده را برای رسیدگی مجدد به دادگاه صادرکننده رای منقوض ارجاع داده است. این تصمیم بر اساس مقررات قانونی مربوط اتخاذ گردیده است. در این پرونده ف. ب. در مورخه 99/7/10 با تقدیم دادخواست به خواسته طلاق به لحاظ عسر و حرج به طرفیت ع. ع. طرح دعوی نموده و اعلام کرده درمورخه 93/11/13 با خوانده ازدواج نموده ولی خوانده اعتیاد به شیشه دارد. و دارای سوی رفتار م. ب.. در طول زندگی مکرر مورد ضرب و شتم قرارگرفتم. حتی پدر و مادر خواهر ایشان هم حاضر به شهادت هستند قرص روانگردان مصرف می کند و دچار توهم می‌شود. تقاضای استماع شهادت شهود را دارم. شعبه *در مورخه 99/8/3 تشکیل جلسه داده است. خ. ب. م. دادخواست استناد نموده و اعلام کرده همسرم نفقه نمی دهد. و حاضر به ترک اعتیاد نیست. دادگاه قرار ارجاع به داوری صادر نموده است. داور زوجه نظر به جدایی و طلاق داده است. داور زوج اعلام کرده ایشان حاضر به طلاق نیست. دادگاه در 99/11/5 تشکیل جلسه داده است. خ. ا. ک. همسرم بابت نفقه محکوم شده است. اجرت المثل را می خواهم. مهریه اقدام شده است. دادگاه به موجب دادنامه شماره *1400/01/31 ب. ت. ب. عدم ارائه دلیل از ناحیه خواهان حکم بر بطلان دعوی صادر نموده است.خانم ف. ب. نسبت به دادنامه اعتراض نموده و اعلام کرده در مورد نفقه محکوم شده و الان بخاطر اعتیاد زندان م. ب.. حاضر به بذل 90 سکه از مهریه که 100 سکه م. ب.. و بذل اجرت المثل در قبال طلاق می باشم. شعبه *به موجب دادنامه شماره *1400/03/19 دادنامه بدوی را تایید نموده است. زوجه از دادنامه فرجامخواهی نموده که متن لایحه تقدیمی ایشان در زمان شور قرائت می‌گردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای س. م. ت. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره*1400/03/19 فرجامخواسته مشاوره نموده و چنین رای می دهد. فرجامخواهی ف. ب. نسبت به دادنامه شماره *مورخه 1400/03/19 صادره از شعبه *که به موجب ان با تایید دادنامه بدوی صادره از شعبه *حکم بر بطلان دعوی ف. خ. از جهت درخواست صدور حکم طلاق به لحاظ عسر و حرج صادر گردیده وارد و موجه م. ب.. زیرا اولا ف. خ. از جهت علت عسرو حرج به اعتیاد زوج و سوی رفتار وی وعدم پرداخت نفقه استناد نموده است. 1- اعلام نموده زوج بابت اعتیاد در حال حاضر در زندان م. ب.. و دادگاه در خصوص صحت این موضوع تحقیق و استعلام ننموده است. 2- ز. ا. ک. زوج بابت نفقه در شورای حل اختلاف محکوم گردیده که در مورد صحت و سقم ان باید از شورا استعلام صورت می گرفت و نسخه ای از رای درخواست می شد. 3- زوجه در خصوص سوی رفتار و اعتیاد زوج به شهادت شهود از جمله شهادت پدر و مادر و خواهر زوج اشاره و تقاضای استماع شهادت نموده لیکن این خواسته وی نیز مورد توجه قرار نگرفته است. ثانیا زوجه به علت کراهت ایجاد شده حاضر شده 90 سکه از 100 سکه مهریه خود را با اجرت المثل در قبال طلاق بذل نماید. که خود نشانگر عسر و حرج شدید است.و به این موضوع هم در راستای ماده 1146 قانون مدنی رسیدگی نشده است. رابعا اینکه زوج در خصوص ادعاهای زوجه دائر بر اعتیاد سوی رفتار عدم پرداخت نفقه هیچگونه دفاعی به عمل نیاورده است. خامسا نظریه داوری هم بر عدم سازش م. ب.. و دادگاه در راستای ماده 27 حمایت خانواده هیچگونه استدلالی در رد این نظر ننموده است. لذا مستندا به بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون ایین دادرسی مدنی دادنامه فرجامخواسته را نقض و پرونده را جهت رسیدگی مجدد به دادگاه صادر کننده رای منقوض ارجاع می نماید. /ا400/6/24 رئیس شعبه: ج. ق. مستشار: س. م. ت. در تاریخ 26 خرداد 1393، درخواستی به دادگاه ارائه شد که در آن درخواست صدور حکم طلاق به دلیل عسر و حرج مطرح گردید. در این درخواست، دلایل متعددی از جمله اختلاف فرهنگی، جدایی جسمانی و وجود پرونده‌های حقوقی متعدد بین طرفین ذکر شد که ادعا می‌کرد ادامه زندگی مشترک غیرممکن است. همچنین، درخواست‌کننده اعلام کرد که آماده است تمامی حقوق مالی ناشی از زوجیت به جز 20 عدد سکه مهریه را ببخشد. <br>دادگاه عمومی در تاریخ 31 تیر 1393، به دلیل عدم وجود دلایل کافی برای اثبات عسر و حرج، دعوی را رد کرد. درخواست‌کننده نسبت به این رای تجدیدنظر کرد و دادگاه تجدیدنظر با استناد به بذل حقوق مالی، رای را نقض و حکم به طلاق خلع صادر نمود. <br>طرف مقابل به دیوان عالی کشور فرجامخواهی کرد. دیوان عالی کشور در تاریخ مشخص، با ایراد به رای تجدیدنظر، اعلام کرد که صرف بذل مهریه نمی‌تواند به‌عنوان دلیل عسر و حرج محسوب شود و همچنین به عدم بررسی سوء رفتار زوج اشاره کرد. در نتیجه، رای نقض و رسیدگی مجدد به دادگاه اولیه ارجاع شد. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/12/23 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: صرف تقاضای طلاق همراه با بذل مهریه و سایر حقوق مالی، دلیل تحقق عسر و حرج زوجه نیست؛ بلکه در صورت اثبات سوء رفتار زوج و غیرقابل تحمل بودن ادامه زوجیت برای زوجه، بذل مهریه می‌تواند دلیل بر عسر و حرج تلقی شود. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1393/03/26 خانم ز. ع.پ. با وکالت آقای ع. ک. د. ب. ط. آقای ک. پ. به خواسته صدور حکم طلاق به لحاظ عسر و حرج تقدیم دادگستری شیراز نموده و وکیل خ. ت. د. است که موکله به حکایت سند نکاحیه پیوست همسر شرعی و دائمی خوانده م. ب. دارای یک فرزند مشترک می‌باشند بنا به دلائل ذیل موکله در عسروحرج بوده و امکان ادامه زندگی مشترک برایش نیست 1 - اختلاف فرهنگی و فکری از بدو زندگی مشترک 2 - مفارقت جسمانی و نداشتن رابطه قریب به دوسال 3 - مطرح نمودن چندین پرونده علیه همدیگر و از بین رفتن حریم در زندگی 4 - موکله حاضر به بخشش کلیه حقوق ناشی از زوجیت ازجمله مهریه، نفقه، اجرت‌المثل در قبال طلاق به‌جز 20 عدد سکه که قبلا وصول نموده که خود به تنهایی دلیل بر عسر و حرج م. ب. و موکله علاوه بر مدارک دارای شهود م. ب. و از دادگاه تقاضای صدور قرار استماع شهادت شهود و سپس صدور حکم به طلاق به استناد ماده 1130 قانونی مدنی دارد، رسیدگی به شعبه هفتم دادگاه عمومی حقوقی شیراز ارجاع می‌گردد و آقای م. ق.ز. وکیل دادگستری به‌عنوان وکیل خوانده انتخاب و معرفی می‌شود و جلسه دادگاه در تاریخ 1393/04/30 با حضور وکلای طرفین تشکیل می‌گردد وکیل خواهان ب. ش. د. تقدیمی خواسته را توضیح می‌دهد و بر طلاق موکله خود تاکید می‌کند، وکیل خوانده اظهار می‌دارد دعوی مطروحه متکی و مستند به هیچ دلیل محکمه‌پسندی نیست و لایحه‌ای تقدیم داشته‌ام و تقاضای بذل توجه به مفاد لایحه را دارم، دادگاه پس از استماع اظهارات وکلای طرفین ختم رسیدگی را اعلام می‌کند و به شرح دادنامه شماره --- - 1393/04/31 با این استدلال که برابر مقررات شرع و قانون هیچ‌کدام از موارد معنونه از ناحیه خواهان نمی‌تواند دلیل بر عسر و حرج باشد، خواسته خواهان را غیر صحیح تشخیص و حکم به بطلان دعوی وی صادر می‌کند، خانم ز. ع.پ. با وکالت آقای ع. ک. نسبت به رای صادره تجدیدنظرخواهی می‌نماید و در لایحه اعتراضیه با تکرار مطالب قبلی در توجیه طلاق اضافه می‌کند موکله کلیه حق‌ و حقوق از مهریه و غیره را در قبال طلاق بذل می‌نماید و حتی 20 سکه از مهریه را که اخذ نموده است حاضر به استرداد آن نیز می‌باشد، وکیل زوج هم در لایحه خود اعلام می‌دارد زوجه بدون دلیل و عذر شرعی اقدام به ترک زندگی کرده است و موکل به همسرش علاقه دارد و با داشتن یک فرزند مشترک دختر حاضر به طلاق نیست ضمن اینکه موکل بخشی از مهریه و اجرت‌المثل ایام زوجیت را پرداخت نموده است...، شعبه محترم --- دادگاه تجدیدنظر استان فارس حسب الارجاع به تجدیدنظرخواهی رسیدگی نموده و پس از ارجاع امر به داوری و اخذ نظر داوران نهایتا با اعلام ختم رسیدگی به‌ موجب دادنامه شماره --- با استدلال به اینکه زوجه کلیه حقوق مالی ناشی از زوجیت را در قبال طلاق بذل می‌نماید و این موضوع به‌تنهایی مبین عسروحرج مشارالیها است، رای تجدیدنظر خواسته را نقض و به استناد ماده 1130 قانون مدنی حکم به الزام زوج به حضور به یکی از دفاتر طلاق و مطلقه نمودن زوجه از نوع طلاق خلع صادر می‌کند و حضانت فرزند مشترک تا سن هفت‌سالگی به مادر واگذار و برای پدر حق ملاقات منظور و نفقه فرزند را هم برعهده پدر قرار می‌دهد، آقای ک. پ. با وکالت آقای م. ق.ز. نسبت به رای دادگاه تجدیدنظر فرجام‌خواهی به عمل می‌آورد و پرونده پس از انجام تبادل لوایح به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع می‌گردد که به هنگام شور مشروح لایحه ف. خ. و لایحه جوابیه فرجام‌خوانده قرائت خواهد شد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می‌دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور دادنامه فرجام‌خواسته مالا مخدوش و واجد ایراد م. ب. زیرا طلاق صرفا با بذل مهریه و سایر حقوق به تنهایی عنوان عسروحرج ندارد و نمی‌تواند مصداق آن باشد ولی اگر دادگاه پس از رسیدگی‌های لازم احراز نماید که سوءرفتار زوج به حدی است که ادامه زوجیت برای زوجه قابل‌تحمل نبوده و وی برای رهائی خود حاضر به بذل گردیده است در این صورت می‌توان بذل مهریه را دلیل عسروحرج تلقی نمود که در پرونده امر ادعای روشنی بر سوء رفتار زوج مطرح نگردیده است و حتی زوجه ادعای کراهت شدید به حدی که موجب عسروحرج گردد را نیز مطرح نکرده است و دادگاه هم راجع به سوء رفتار زوج به حدی که زوجه را در تنگنای قرار داده و ادامه زندگی را برای وی غیرقابل‌تحمل کرده باشد هیچ‌گونه بررسی انجام نداده است علیهذا در وضعیت حاضر دادنامه صادره قابلیت تایید را ندارد و نقض می‌گردد و رسیدگی مجدد به همان دادگاه صادرکننده رای منقوض محول تا با رسیدگی همه‌جانبه رای مقتضی مستدل صادر فرمایند. رئیس و مستشار شعبه --- دیوان عالی کشور