رای شماره 831 مورخ 1399/06/16 هیات تخصصی اداری و عمومی دیوان عدالت اداری
خ. م.:
در این پرونده، شاکی شکایتی علیه سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به دیوان عدالت اداری ارائه داده و درخواست ابطال عبارت "و شخص منتصب رسماً اشتغال به سمت خود پیدا کند" از بند 1 بخشنامه شماره 4614/10 مورخ 19/06/65 را مطرح کرده است. شاکی استدلال کرده که این عبارت به دلیل دلایل شرعی و قانونی، از جمله عدم اذن حاکمیت و مغایرت با مواد 74 و 4 قانون دفاتر اسناد رسمی، خلاف شرع و قانون است. در پاسخ، سازمان ثبت ادعا کرده که این عبارت مطابق با قانون و به منظور روشنسازی وظایف سردفتران تنظیم شده و شورای نگهبان نیز آن را مغایر با موازین شرع ندانسته است. هیات تخصصی دیوان با استناد به ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی و نظر شورای نگهبان، شکایت را رد کرده و اعلام کرده که عبارت مورد نظر هیچ مغایرتی با قانون ندارد و خارج از حدود اختیارات مقام واضع نیست. رای دیوان در مدت بیست روز قابل اعتراض است.
هیات تخصصی اداری و امور عمومی
شماره پرونده:
ه- ع/9703375 شماره دادنامه: 9909970906010831 تاریخ: 16/6/99
شاکی: آقای …
طرف شکایت: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال قسمتی از بند 1 بخشنامه شماره 4614/10 - 19/06/65 سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
شاکی د. ب. ط. سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به خواسته ابطال قسمتی از بند 1 بخشنامه شماره 4614/10 - 19/06/65 سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر م. ب.:
بند 1 بخشنامه شماره 4614/10 مورخ 19/06/1365:
پس از صدور ابلاغ سر دفتری اسناد رسمی و ازدواج و طلاق باید سر دفتر دفترخانه را حداکثر ظرف سه ماه تشکیل و شخص منتصب رسماً اشتغال به سمت خود پیدا کند و الا در مورد دفاتر اسناد رسمی طبق ماده 74 ابلاغ سر دفتر کان لم یکن خواهد بود در صورتی که سر دفتران ازدواج و طلاق نیز در مدت سه ماه دفترخانه را تشکیل ندهند ثبت محل بایستی مراتب را جهت تعیین تکلیف سر دفتر به سازمان ثبت گزارش دهند. بدیهی است اداره کل امور اسناد و سر دفتران باید بلافاصله بعد از صدور ابلاغ مراتب را با تفهیم مفاد ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی به آخرین آدرس تعیین شده از طرف متقاضی به وسیله پست سفارشی به نامبرده اخطار نماید در مورد سران دفاتر ازدواج و طلاق نیز به ترتیب فوق عمل شود. (اصلاحی بخشنامه شماره 1215/2 - 1/2/56)
شاکی تقاضای ابطال عبارت "و شخص منتصب رسماً اشتغال به سمت خود پیدا کند" را از زمان تصویب دارد.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
شاکی به دلایل شرعی و قانونی پیوست ابطال عبارت "و شخص منتصب رسماً اشتغال به سمت خود پیدا کند" را از زمان تصویب دارد. (به شرح پیوست)
الف) دلایل شرعی:
1- عدم اذن حاکمیت:
تشکیل دفترخانه پس از ابلاغ سر دفتری در هر شرایط و در هر محل و با هر لوازم دلخواه و اشتغال به سمت سر دفتری به این معناست که سردفتر اذن نمایندگی از حاکمیت ندارد ؛ اشتغال به سمت سردفتری نیازمند اذن خاص حاکمیت (سازمان ثبت) است و هر سر دفتری حتی اگر بخواهد نمی تواند در دفترخانه ای که هنوز حاکمیت آن را رسمیت نداده، اشتغال یابد. پس ابتدا ابلاغ سر دفتری میبایست صادر، سپس دفترخانه به صورت غیر رسمی تشکیل و زمانی که توسط سازمان ثبت تایید شد، سر دفتر اذن اشتغال به سمت یابد. لذا اگر سر دفتر در مهلت سه ماهه مندرج در بخشنامه اشتغال به سمت خود یابد ولی اذن سازمان ثبت صادر نشود، اشتغال سر دفتر جعلی و نامشروع است. بر اساس بخشنامه در اصل خود سر دفتر محل دفترخانه را تنفید و رسمیت می دهد و حکم انتصاب خود و دفتر یار را صادر مینماید، لذا حکم بخشنامه سلب اختیارات خاص حاکمیت اسلامی و خلاف شرع است.
2- قاعده شرعی نفی حرج:
با حکم بخشنامه سر دفتر پس از انجام تکلیف خود در مهلت سه ماهه (تشکیل دفتر و معرفی دفتریار) و تا قبل از صدور اذن در حرج و تنگنا قرار میگیرد زیرا توان الزام سازمان ثبت به صدور اذن اشتغال به سمت سر دفتری را ندارد.
3- قاعده لا ضرر و لاضرار و قاعده نفی ظلم:
چنانچه سر دفتر تکلیف خود را انجام داد ولی سازمان ثبت به دلیلی غیر از قصور و تقصیر اذن اشتغال به سمت دفتر را در مهلت مقرر صادر نکرد، ابلاغ سر دفتری کان لم یکن تلقی میشود و این خلاف قاعده لا ضرر و قاعده نفی ظلم م. ب..
4- قاعده وزر:
در صورت عدم صدور اذن اشتغال سر دفتران در مهلت مقرر و کان لم یکن شدن ابلاغ سر دفتری، قصور یا تقصیر مستخدم ثبتی متوجه سر دفتران میگردد و این خلاف قاعده وزر است.
5- قاعده قبح عقاب بلا بیان:
بخشنامه کان لم یکن نمودن ابلاغ سر دفترانی که ظرف سه ماه اشتغال به سمت خود نیافته اند را مستند به حکم ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی اعلام نموده در حالی که ماده 74 فقط سر دفترانی را که نسبت به تشکیل دفترخانه اقدام نکرده اند عقاب به کان لم یکن نمودن ابلاغ سر دفتری نموده است.
ب) دلایل قانونی:
1- ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی و ماده 4 قانون دفاتر اسناد رسمی:
ماده 74 صرفاً سر دفتر را مکلف به تشکیل دفتر می داند و اشتغال سر دفتر را بر اساس مادتین 3 و 4 قانون دفاتر اسناد رسمی منوط به تایید سازمان ثبت کرده است ؛ ولیکن بخشنامه اشتغال به سمت سردفتری را هم از وظایف سر دفتر دانسته است که مغایر شرع و قانون است.
2- مغایر بند (ه-) ماده 8 قانون مدیریت خدات کشوری:
امور ثبتی، امور حاکمیتی است و رسمیت دادن به دفترخانه جزء امور ثبتی است ؛ ولیکن بخشنامه یک امر حاکمیتی را تکلیف سر دفتر دانسته است.
3- مغایر اصول 20، 22 و 28 قانون اساسی: از حیث تعرض غیر قانونی به حقوق و شغل سر دفتران.
4- مغایر ماده 3 قانون دفاتر اسناد رسمی:
اشتغال سردفتر منوط به معرفی دفتریار و ابلاغ وی از سوی سازمان ثبت است نه تکلیف سر دفتر.
5- مغایر ماده 82 قانون ثبت اسناد و املاک مصوب 03/12/1310:
رسمیت دادن به دفترخانه تکلیف سردفتر نیست و اشتغال به سمت سر دفتری پس از رسمیت دفترخانه امکان دارد. به موجب ماده 82 مذکور هیچ دفتری را نمی توان رسمیت داد مگر اینکه صاحب آن ضمن تقاضانامه تبعیت از قوانین ثبتی را تعهد نماید.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به موجب لایحه شماره 139855732115000014 مورخ 18/02/1398 به طور خلاصه توضیح داده است که:
در ارتباط با خواسته ابطال عبارت "و شخص منتصب رسماً اشتغال به سمت خود پیدا کند" اشعار میدارد عبارت فوق در بند اول مجموعه بخشنامه های ثبتی قسمتی از اصلاحی بخشنامه شماره 215/2 مورخ 1/2/56 میباشد، نه بخشنامه شماره 4614/10 مورخ 9/6/65. ب. ت. ب. اینکه قانونگذار در ماده 30 قانون دفاتر مقرر داشته است: « سر دفتران و دفتر یاران موظفند نسبت به تنظیم و ثبت اسناد مراجعین، اقدام نمایند مگر آنکه مفاد و مدلول سند مخالف با قوانین و مقررات موضوعه و نظم عمومی یا اخلاق حسنه باشد که در این صورت باید علت امتناع را کتباً به تقاضا کننده اعلام نمایند.» لذا صرف اجاره محل و تهیه ملزومات دفترخانه وافی به انجام تکالیف قانونی سران دفاتر نمیباشد بلکه اشتغال (شروع به کار) در سمت سر دفتری توام با تهیه امکانات مزبور در ظرف زمانی مقرر قانونی (3 ماه) موجب تشکیل (مادی و معنوی) دفترخانه خواهد شد و قید واژه (رسماً) منافاتی با ماده قانونی موضوعه (ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی) نداشته و در راستای حکم قانونگذار م. ب.. تقاضای رد شکایت شاکی م. ا..
چنانچه ادعای مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی مطرح شده است نظریه شورای نگهبان نوشته شود: بر اساس نامه شماره 16823/102/99 مورخ 21/02/99 شورای نگهبان، مصوبه مغایر موازین شرع شناخته نشد.
نظریه تهیه کننده گزارش: با عنایت به اینکه به موجب ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی و قانون سر دفتران و دفتریاران سر دفتر مکلف است حداکثر 3 ماه از تاریخ صدور ابلاغ نسبت به تشکیل دفترخانه اقدام نماید و الا ابلاغ آنها کان لم یکن خواهد بود و برای قانونگذار تاسیس و راه اندازی و فعالیت دفترخانه در ظرف مدت 3 ماه مذکور استنباط میشود و امر سر دفتری قائم به شخص و قابل تفویض به دیگری نیز نمیباشد حتی در مواردی که دفترخانه تاسیس شود ولی سر دفتر شخصاً در دفترخانه اشتغال نداشته باشد حتی اداره دفترخانه را به شخص دیگری محول کرده باشد ممکن نخواهد بود لذا بخشنامه مورد شکایت و عبارت "شخص منتصب رسماً اشتغال به سمت خود پیدا کند" مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات نبوده و قابل ابطال به نظر نمی رسد. تهیه کننده گزارش: محمد حسن پیرزاده
رای هیات تخصصی اداری و امور عمومی
مطابق ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران مصوب 25/5/ 1354 با اصلاحات و الحاقات بعدی"کسانی که به سردفتری انتخاب میشوند مکلفند حداکثر ظرف 3 ماه از تاریخ صدور ابلاغ نسبت به تشکیل دفترخانه اقدام نمایند و الا ابلاغ آنها کان لم یکن خواهد بود. ابلاغ سردفتری افرادی که در تاریخ تصویب این قانون بیش از سه ماه از تاریخ صدور آن گذشته باشد و به تاسیس دفترخانه اقدام نکرده باشند نیز کان لم یکن تلقی میشود." غرض قانونگذار از واژه تاسیس، راه اندازی و فعالیت دفترخانه در ظرف زمانی مقرر است و از سوی دیگر امر سردفتری قابل واگذاری به دیگری نبوده و اساساً قائم به شخص است و حتی در فرضی که دفترخانه با حضور فرد دیگری فعالیت داشته باشد مراد قانونگذار از تشکیل و راه اندازی دفترخانه محقق نشده است؛ ن. ب. ا. عبارت "شخص منتصب رسماً اشتغال به سمت خود پیدا کند" در بخشنامه مورد شکایت مغایرتی با قانون نداشته و خارج از حدود اختیارات مقام واضع نیست، از طرفی مطابق نامه شماره 16823/102/99 مورخ 21/2/99 قائم مقام دبیر شورای نگهبان، مصوبه مغایر موازین شرع شناخته نشده است، مستنداً به بند ب ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 رای به رد شکایت صادر میشود؛ این رای ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از سوی رئیس دیوان یا ده نفر از قضات دیوان قابل اعتراض است.
سید کاظم موسوی - رئیس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری
موادِ قانونیِ مستند در این صفحه 1
موارد مرتبط 45
آرای مرتبط 40
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1247 الی 1249 مورخ 1400/11/09 هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری
ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000359742 مورخ 1403/02/17 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001496262 مورخ 1403/06/26 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001269484 مورخ 1403/05/30 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002190814 مورخ 1402/08/23 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001264917 مورخ 1403/05/30 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002034765 مورخ 1402/08/08 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000360687 مورخ 1403/02/17 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1266042 مورخ 1402/05/18 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002738991 مورخ 1402/10/20 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000246950 مورخ 1403/02/04 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000310121 مورخ 1403/02/10 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390001853235 مورخ 1402/07/19 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002412585 مورخ 1402/09/18 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002192254 مورخ 1402/08/23 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1513036 مورخ 1402/06/13 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002694958 مورخ 1402/10/17 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002411326 مورخ 1402/09/18 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001755114 مورخ 1403/07/24 هیات عموعی دیوان عدالت اداری
مواد 91 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000358707 مورخ 1403/02/17 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000298766 مورخ 1403/02/09 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 2137 مورخ 1400/07/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری
مواد 80 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001590009 مورخ 1403/07/10 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1518637 مورخ 1402/06/14 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000725176 مورخ 1403/03/27 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002296563 مورخ 1402/09/06 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390002413341 مورخ 1403/10/10 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390003367866 مورخ 1402/12/23 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390003150675 مورخ 1402/12/01 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1294087مورخ 1402/05/22 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001948804 مورخ 1403/08/15 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000175175 مورخ 1403/01/28 هیات تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000266941 مورخ 1403/02/08 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390001867027 مورخ 1402/07/22 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390002743965 مورخ 1403/11/15 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002322046 مورخ 1402/09/06 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002191534 مورخ 1402/08/23 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000711159 مورخ 1403/03/26 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390003082994 مورخ 1402/11/25 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1511809 مورخ 1402/06/13 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
نظریات مشورتی 1
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/99/14 مورخ 1399/03/17
ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 بیان می ک
مواد مرتبط 3
-
استناد
از این صفحه
ماده 82 — قانون ثبت اسناد و املاک (مصوب ۱۳۱۰/۱۲/۲۶)
ماده 82 قانون ثبت اسناد و املاک
-
استناد
از این صفحه
ماده 74 — قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران
ماده 74 قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران
-
استناد
از این صفحه
ماده 84 — قانون دیوان عدالت اداری (مصوب ۱۳۸۵/۰۳/۰۹)
ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 رای ب
مقرراتِ مرتبط 1
-
بخشنامه
هماستناد
بخشنامه سازمان امور مالیاتی در خصوص ابلاغ رای شماره 86 هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع ابطال بند 2 مصوبه 30562/ت49128ه- مورخ 15 اردیبهشت 1392 هیات وزیران در مورد پروژه های مسکن
ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 و ضمن
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
