شرط طرح دعوی خلع ید

شرط طرح دعوی خلع ید خ. م.: در تاریخ 15 اردیبهشت 1394، حکمی در خصوص دعوی اثبات مالکیت و خلع ید از سه دانگ آب و اراضی مربوط به آن صادر گردید. خ. ه. با استناد به مبایعه‌نامه‌ای که در سال 1323 تنظیم شده، ادعا کردند که مورث آنان مالک آب و اراضی مذکور است و درخواست صدور حکم برای اثبات مالکیت و خلع ید خواندگان را مطرح کردند. خواندگان در دفاعیات خود به تردید در اصالت سند و ادعای عدم تحویل ملک پرداختند. دادگاه در مراحل مختلف به بررسی اصالت سند و انجام تحقیقات محلی اقدام نمود و در نهایت به این نتیجه رسید که ب. ت. ب. گذشت زمان طولانی و عدم اقدام قانونی از سوی خریدار، حق مطالبه آب و اراضی اسقاط شده است. بنابراین، دعوی خ. ه. را بی‌مورد تشخیص داده و حکم به بی‌حقی آنان صادر کرد. پس از اعتراض به این رای، پرونده به دیوان عالی کشور ارجاع شد. دیوان نیز با تاکید بر ضرورت ارائه سند رسمی برای طرح دعوی خلع ید و عدم اعتبار سند عادی، حکم دادگاه بدوی را تایید کرد و اعلام نمود که دعوی خ. ه. قابلیت استماع ندارد. این رای بر اساس ماده 403 قانون آیین دادرسی مدنی صادر گردیده است. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/02/15 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: طرح دعوی خلع ید مستلزم داشتن سند رسمی وارائه آن است؛ بنابراین طرح دعوی مذکور به استناد سند عادی مسموع نیست. رای خلاصه جریان پرونده آقای ح. ح.ب. وکیل پ. ی. د. به وکالت از خ. ه. آقایان م. م. ح. و ع.ج. شهرت همگی ع.ز. در تاریخ 1392/10/24 دادخواستی به خواسته صدور حکم براثبات مالکیت سه دانگ از 9 دانگ آب سرکوه واراضی تابعه آن (مذکور در دادخواست) به میزان سهم مشاعی موکلین وخلع ید خواندگان از آب و اراضی مذکور هر یک از دعاوی م. ب. مبلغ پنج میلیون وده هزار تومان به انضمام کلیه خسارات دادرسی به طرفیت: افراد ذیل آقایان ع.و ص. وخانم م. شهرت آنان آ. تقدیم و در توضیح دعوی بیان داشته است. مورث موکلین مرحوم ح.ر. ع.ز. به موجب مبایعه نامه مورخ 1323/03/17 همگی وتمامی سه دانگ از آب سررودخانه کره با اراضی متعلق به آن به میزان سه ساعت آب را (سوای دو بند در لب رود...مشهور به بند م...... و سوای یک بند در لب رود... فوق....) از مورث خواندگان مرحوم ع. الف. خریداری نموده است. با این توضیح که آب واراضی مذکور در محدوده روستای.... واقع شده اند بخشی از اراضی تابعه سه ساعت آب مذکور عبارت است از اراضی ذیل الذکر که در تصرف خواندگان قرار داشته وعلی رغم درخواست های مکرر موکلین مبنی بر تحویل اراضی به نامبردگان هیچگونه اقدام موثری به این درخواست موکلین انجام نمی دهند. سپس مشخصات اراضی با ذکر مساحت و موقعیت اربعه در 19 بند تشریح ونهایتا رسیدگی وصدور حکم به شرح خواسته را خواستار شده است. وقت رسیدگی تعیین وطرفین به دادرسی دعوت شده اند وقت رسیدگی به تاریخ 1392/11/16 موکول شده است. آقای م. ن. با ارائه وکالت نامه ملصق به تمبر مالیاتی از جانب خواندگان اعلام وکالت نموده است. جلسه دادرسی با حضور وکلاء طرفین تشکیل گردیده است. وکیل خ. ه. بدوا ب. ش. د. تقدیمی رسیدگی و صدور حکم را خواستار شده است. وکیل خواندگان دفاعا بیان داشته است. 1 - سند ارائه شده از جانب خ. ه. مورد تردید موکلین م. ب. چرا که اسم و امضا مورث موکلین مرحوم ع. الف. در ذیل سندارائه شده دیده نمی شود. صحت واصالت آن برای موکلین مورد تردید است واصالت سند در هیچ مرجع قانونی تایید نشده است. 2 - سند ادعائی خ. ه. د. تاریخ 1323/03/17 تنظیم گردیده است. درفرض صحت واصالت آن واینکه فروشنده آن مورث موکلین باشد. در متن سند قید شده. قبض و اقباض وتخلیه به عمل آمد ثمن ومثمن عاید طرفین گردیده ب. ت. ب. این مطلب واینکه خریدار مرحوم ح.ر. (مورث خواهان) در تاریخ 1357/02/03 فوت نموده است واز تاریخ نگارش سند تا زمان فوت وی حدود 34 سال م. ب.. چنانچه ملک فوق خرید وفروش هم شده باشد. ب. ت. ب. متن سند که نوشته قبض و اقباض به عمل آمد و ب. ت. ب. مدت 34 سال که خریدار خودش در قید حیات بوده. ملک تحویل خریدار شده است و اگر ملک موصوف تحویل وی نمی شد. در این مدت 34 سال قطعا خودش اقدام قانونی انجام می داد. ونمی گذاشت حال پس از 69 سال ورثه او اقدام کنند 3 - اراضی که در حال حاضر در تصرف موکلین م. ب. هیچکدام از ماترک مرحوم پدرشان نمی‌باشد. و ارث به آنها نرسیده است. بلکه قسمتی از طرف مادر آنها به ارث رسیده وقسمت اعظم آن موکل غ. الف. خریداری نموده است که تصویر مصدق اسناد و نقشه های اراضی تابع آب تقدیم دادگاه می‌گردد. تقاضای رد دادخواست م. ا.. وکیل خواهان هانیز بیان داشته است. در خصوص امضا مورث موکلینشان وفق مقررات اقدام گردد. در خصوص ایراد مبنی براینکه در متن سند قید گردیده که قبض و اقباض به عمل آمده ومدت مدیدی گذشته که ملک در تصرف موکلین ایشان م. ب.. و چرا تاکنون اقدام نکرده اند. صرف نظر از اینکه این قسمت از دفاعیات ایشان با قسمت اول دفاعیات یعنی اظهار تردید متناقض به نظر می‌رسد. زیرا اگر مورث موکلین ایشان چنین سندی را امضا ننموده است چگونه نوبت به این موضوع می‌رسد که ایشان اراضی را تحویل مورث موکلین داده است. این امر ب. ت. ب. تعریف عقد بیع وماده 366 قانون مدنی پس از وقوع عقد بیع مشتری مالک بیع می‌گردد. و آنچه در عقد بیع مهم است. این است که پس از وقوع عقد به نحو صحت مشتری مالک مبیع می‌گردد. وحق تصرف در آن را دارد. لذا چنانچه تا زمانی که مشتری ملک خ. ر. ب. یکی از موارد عقود مورد حمایت و تایید قانون به شخص فروشنده ویا شخص ثالث منتقل ننماید حق هرگونه تصرف در آن را دارد. و از مالکیت وی خارج نشده تا شخص دیگری حق معامله نسبت به آن را داشته باشد. مزید بر اینکه موکلین مدعیند که نهایتا ملک مورد معامله تحویل مورث ایشان نشده است. جهت تحقیق بیشتر در این زمینه در صورت لزوم تشکیل جلسه دیگری و تحقیق از شخص موکلین م. ا.. النهایه ب. ت. ب. اینکه ملک مورد معامله در سال 1323 توسط مورث موکلین خریداری شده از آن تاریخ مالک این اموال محسوب گردیده و با فوت آن مرحوم موکلین که وارث وی می‌باشند مالک محسوب می گردند. و اسناد عادی استنادی خواندگان صرف نظر از آنکه مشخص نیست همان اراضی مورد نزاع م. ب.. تمامی تاریخ تنظیم آنها بعد از سال 1323 است و توسط افرادی به موکلین ایشان فروخته شده که انتقال مالکیت به آنها توسط مرحوم ح.ر. ع.ز. ویا وراث وی به ایشان ثابت نشده است. لذا اسناد استنادی در برابر سند استنادی موکلین لااقل فعلا توانائی مقابله ندارد در پایان ضمن اینکه متذکر می‌گردد. کماکان مشروعیت تصرف خواندگان به موجب اسناد استنادی وکیلشان ثابت نشده است. موکلین پیشاپیش نسبت به نقشه برداری اراضی مورد نزاع توسط کارشناس اقدام نموده‌اند در صورت لزوم تقدیم دادگاه محترم می‌گردد. در خصوص تعیین اصالت سندبه کارشناس ارجاع گردد. و موکلین دارای مطلعین عمده ای هستند که از اصالت مبایعه نامه استنادی آگاهی دارند و چنانچه دلایل دیگری در این خصوص به دست آمد در اسرع وقت در اختیار دادگاه محترم قرار خواهد گرفت که به نظر می‌رسد ماده 97 قانون آیین دادرسی مدنی موید این مطلب م. ب.. این دادگاه در اجرای مواد 216 و 217 و 218 قانون آیین دادرسی مدنی قرار رسیدگی به صحت واصالت سند خ. ه. وتحقیق از مسجلین ذیل آن را صادر می‌نماید. به همین علت وقت دادرسی تجدید می‌گردد. و به وکیل خ. ه. تکلیف معرفی آنها درجلسه دادرسی مقرر میشود. به همین منظور وقت دیگری به تاریخ 1392/12/05 تعیین میشود. وکلاء طرفین حاضر شده اند. وکیل خ. ه. بیان داشته که مسجلین ذیل مستند تماما فوت کرده اند تقاضای جلب نظر کارشناس دارم. ضمنا گواهان دیگری هستند که از شهود اصلی شنیده اند می توانیم آنها را حاضر کنیم و در اظهارنامه تقدیمی مورث خواندگان اقرار کرده که یک طاقه آب به مورث موکلین داده است در ادامه وکلاء طرفین مطالبی دیگر مطرح نموده‌اند که در صورتجلسه به شرح اوراق 70 و 71 منعکس م. ب.. سپس دادگاه در راستای احراز اصالت مستند قرار ارجاع امر به کارشناس صادر و در این خصوص نظر کارشناس واحد و هیات سه نفره کارشناسان را تحصیل کارشناسان مذکور به شرح نظرات ابرازی در صفحات 99 و 118 اعلام داشته اند که امضا ذیل مبایعه نامه عادی مورخ 1321/03/17 با نمونه امضائات مسلم الصدور مرحوم ع. الف. فرزند ع. دارای تشابهات اساسی بوده و مطابقت دارند. دادگاه به شرح تصمیم مورخ 1393/05/09 جهت رسیدگی به اسناد ادعائی خواندگان و جهت کشف واقع مستند به ماده 199 قانون آیین دادرسی مدنی دستور تعیین وقت مجدد رسیدگی با حضور اطراف پرونده صادر می‌نماید. وقت مجدد به تاریخ 1392/05/29 تعیین میشود. در وقت یاد شده وکیل خ. ه. ب. همراه دوتن از موکلین خود به نامهای م. ع.ز. و ح.ر. ع.ز. حاضر می گردند. وکیل خواندگان و موکلین وی 1 - غ. الف. 2 - م. ص. الف. 3 - ف. الف. 4 - ر. الف.. فرزندان ع. الف. حاضر گردیده اند. اظهارات آنها به شرح ذیل استماع و در صورتجلسه منعکس می‌گردد. 1 - م. ع.ز. اظهار داشته بنده بچه بودم می دیدم پدرم نسبت به فروش برخی از دارائی اش اقدام می کند. گفتم چرا می فروشید گفتند نیم روز آب واراضی از کل ع. (ع. الف.) خریده است و اراضی در تصرف غ. الف. م. ب. چون خودم سه الی چهار سال در اوایل انقلاب برزگر ایشان بودم در گذشته نمی توانستیم حق خود را مطالبه کنیم. امّا اکنون می توانیم و حق خود را مطالبه می نمائیم. آقای غ. الف. اظهار داشته آقای م. ع.ز. برزگر من نبوده است و من این املاک که در تصرف دارم از ارث پدرم نیست و اسناد آن را در اختیار دارم. آقای م. ص. الف. اظهار داشته بنده هیچ یک از اراضی مورد ادعا را در تصرف ندارم و بنده همان ملکی که از مادرم به من به ارث رسیده به برادرم فروختم و پدرم اگر خرید و فروش انجام داده خبر ندارم. خانم ف. الف. اظهار داشته من مدتی کارگر ح.ر. ع.ز. بودم و از مادرم شنیدم که می گوید آقای ح.ر. الف. طلبکار نیست ونیم روز آب که خریده تحویل وی شده در زمین طلبکار نیست و بنده هیچ زمین از اراضی مورد خواسته در تصرف ندارم. خانم ر. الف. اظهار داشته است بنده حاضرم دست به قرآن بزنم که من غیر از چیزی که مادرم به ارث رسیده مال دیگری ندارم......سپس وکیل خ. ه. درپاسخ به اظهارات خواندگان اظهار داشته اگر املاک متعلق به پدرشان نبوده چرا منکر امضا وی در ذیل سند شده اید. مضمون این سخن این است که املاک متعلق به مرحوم پدرشان بوده وبا نظر کارشناس ادعای فوق اثبات شده است واملاک مورد نزاع هم اکنون در تصرف غ. الف. م. ب.. به موجب اظهارنامه اقرار ضمنی نموده که این املاک متعلق به پدرش است وتحقیق محلی نیز می‌تواند ثابت نماید که املاک متعلق به پدرشان بوده است. سپس وکیل خواندگان ضمن تکرار مدافعات قبلی بیان داشته در فرض صحت سند مشخص نشده که اراضی تابع آن کدام اراضی م. ب.. ضمن آنکه خ. ه. مقدار 9 هکتار از اراضی د. در تصرف دارند که بایدجواب بدهندکه این اراضی چگونه مالک شده اند تاحقیقت برملاشودآنچه موکلین درتصرف دارنداز اشخاص ثالث خریداری نموده‌اند واز مرحوم ع. الف. ارش از اراضی د. نبرده اند رد دادخواست م. ا.. مجددا وکیل خ. ه. ا. داشته. ب. ت. ب. سند عادی مورخ 1323 که اصالت آن را کارشناسان تایید نموده اند. لذا اصل بر صحت مفاد ومندرجات این مبایعه نامه م. ب. و با این مبانی ملک متعلق به مورث موکلین م. ب.. یا باید فسخ این مبایعه نامه ثابت شود یا اینکه خواندگان ثابت کنند. که این املاک با واسطه یا بی واسطه از موکلین خریداری نموده اند. سپس دادگاه قرار تحقیق و معاینه محل جهت روشن شدن مراتب ذیل صادر می‌نماید. تا از مطلعین در خصوص اینکه اراضی متعلق به سه دانگ آب مرحوم ع. الف. شامل کدام اراضی است ثانیا در سال 1323 به صورت متعارف هر سه دانگ آب چه میزان اراضی داشته ثالثا سه دانگ آب مرحوم الف. بر مبنای ساعت چه مقدار است. رابعا در خصوص کیفیت معامله طرفین تحقیق شود. و وقت اجرای قرار به تاریخ 1393/06/24 موکول شده است. دادرس دادگاه با حضور وکلاء طرفین در روز یاد شده به محل اجراء قرار روستای اکبریه عزیمت نموده است. از مطلعین به شرح اوراق جداگانه تحقیق کرده است. آقای … ح. ع. 76 ساله اظهار داشته است. بنده از مرحوم ح.ر. ع.ز. چندین مرتبه شنیدم که می گفت سه دانگ آب با زمین خریده ام ولی کسی حق ندارد از ک. ع. شکایت کند وحساب ما برای آخرت باشد. به ک. ع. گفتم چرا زمین ایشان را ندادید. ایشان می گفت زمین های زیر باغ به ایشان داده ام وعلت اینکه شکایت نمی کرد نمی دانم و از ایشان نمی ترسید. علتش را نمی دانم. آقای م. ر. 71 ساله اظهار داشته است از پسرها وهم دوره های مرحوم ک.ع. الف. و مرحوم ح.ر. ع.ز. شنیدم که آقای ع.ز. سه دانگ آب از آقای …. خریده و تحویل ایشان داده ولی زمین هایش را تحویل نداده است. ولی من از خودشان نشنیده ام. آقای ا. ر. 73 ساله اظهار داشته بنده از مردم روستا شنیدم که مرحوم ع. الف. ملک و آب به مرحوم ح.ر. ع.ز. فروخته است و آب را تحویل داده ولی زمین ها تحویل نشده است. ولی من به گردن خود نمی گیرم فقط شنیده ام. از افرادی که شنیدم بزرگتر از من بودند. آقای ح. م. 81 ساله بیان داشته است بنده شنیدم که نیم روز آب توسط آقای …. به آقای ع.ز. فروخته شده و من هم زمین نزاع را از آقای …. خریدم وبعدا از آقای ع.ز. پرسیدم که آیا شما هم راضی هستید. ایشان گفت از شیر مادر حلالتر. ولی در مورد اینکه زمین تحویل ایشان شده یا خیر؟ اطلاعی ندارم و خودشان می دانند ولی از کسی نشنیدم که زمین را تحویل دهد. گزارش مشاهدات دادرس حاکی است که آب رودخانه خشک شده ومطلعین نیز اظهار داشته اند که آب رودخانه در تابستان خشک میشود و فقط قنات حدود یک اینچ آب دارد که به روستا و محل اراضی نمی رسد آقای غ. الف. اظهار داشته. پدرم 5 نیم روز آب داشته که آن را به افراد مختلف فروخته است از جمله نیم روز به آقای … م. ح. س.. نیم روز به الف. ر.. نیم روز به آقای ح. ن. در اختیار خودم ونیم روز آن هم دراختیار آقای ع.ز. م. ب. و این 5 نفر که اراضی را دارند زمین ها را هم دارند ومشاع بوده باید تقسیم شود. سپس دادگاه قرار ارجاع امر به کارشناس به شرح برگ شماره 151 صادر و ضمن عدول از آن با ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره --- - 1393/07/01 چنین رای می دهد...با عنایت به اینکه اولا تاریخ وقوع معامله تاکنون بیش از هفتاد سال سپری شده است و در متن سند چنین آمده قبض و اقباض وتخلیه به عمل آمد و ثمن و مثمن تحویل طرفین گردید. که دلالت بر تحویل مبیع (سه دانگ آب واراضی تابعه) داشته خلاف آن نیازمند اثبات است. ثانیا خریدار مرحوم ک. ح.ر. ع.ز. (مورث خ. ه.) در تاریخ 1357/02/03 فوت کرده و مرحوم ع. الف. مورث خواندگان پس از آن تاریخ فوت کرده است یعنی حدود 34 سال پس از وقوع معامله طرفین در قید حیات بوده و مطالبه ای نداشته اند که دال بر دو امر است یا اینکه قبض و اقباض صورت گرفته و متن سند مطابق با واقع است یا اینکه چنین امری واقع نشده لکن خریدار حق خود را در مطالبه آن اسقاط کرده است که در فرض تحقق مورد دوّم چند قرینه اسقاط حق را تقویت می کند. اولا مورث خ. ه. د. مدت 34 سال آن را مطالبه نکرده وسکوت کرده است. ثالثا در اجرای قرار تحقیق ومعاینه محلی آقای … ع. ع. از معتمدین و بزرگان روستای الف. چنین اظهار داشته که چندین مرتبه از مرحوم ح.ر. ع.ز. شنیدم که می گفت سه دانگ آب را با زمین خریده ام ولی کسی حق ندارد از ع. الف. شکایت کند و حساب ما برای آخرت باشد. و ع. هم می گفت زمین زیرباغ را به ایشان داده ام و همچنین آقای ح. م.از بزرگان روستا اظهار می دارد. زمین منزلم را از مرحوم الف. خریدم و از مرحوم ع.ز. پرسیدم شما راضی هستید ایشان گفت از شیر مادر حلالتر است که این امارات نشانگر رضایت مورث خ. ه. بر همان وضع موجود بوده است پاسخ مرحوم ع. الف. در اظهارنامه مورخ 1361/02/19 نیز موید این امر است و با این وصف حقی که اسقاط شده نمی تواند برای ورثه ایشان ایجاد شود. لذا دادگاه دعوی را موجه تشخیص نداده و مستند به ماده 197 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی حکم به بی حقی آنها صادر و اعلام می‌نماید. با اعتراض فرجام خواهی وکیل خ. ه. و پس از جری تشریفات قانونی وتبادل لوایح پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و حسب دستور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع شده است. عمده اعتراض به شرح لایحه تقدیمی مبتنی بر عناوین عدم تحویل آب و اراضی موضوع سند و بی اعتباری اسقاط حق به لحاظ رجحان و برتری دلیل دربرابر قرینه و معارض بودن قرائن با قرائن استنادی در رای دادگاه و مخدوش بودن قرائن استنادی م. ب.. مشروح لایحه هنگام شور قرائت می‌گردد.هیات شعبه در تاریخ بالاتشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای میدهد: رای شعبه دیوان عالی کشور صرف نظر از آنکه دادگاه پیرامون سابقه مالکیت مورث خواندگان مرحوم ع. الف. در خصوص سهام آب واراضی متعلق به آن از مراجع دولتی مربوطه نظیر سازمان آب، جهادکشاورزی و اداره ثبت اسناد و املاک استعلام ننموده تا مشخص گردد نامبرده مالکیتی در اراضی متنازع فیه داشته یا خیر؟ با عنایت به اینکه مستنبط از رای وحدت رویه شماره 672 - 1383/10/01 هیات عمومی دیوان عالی کشور طرح دعوی خلع ید مستلزم داشتن سند رسمی مطابق ماده 22 قانون ثبت وارائه آن م. ب.. و در پرونده امر خ. ه. صرفا به استناد نوشته عادی تنظیمی مورخ 1323/03/17 (حدود هفتاد و یک سال قبل) در مقام طرح دعوی خلع ید برآمده اند که توجها به رای وحدت رویه مذکور قابلیت استناد نداشته و طرح دعوی به کیفیت مرقوم قابل استماع نبوده است. و از طرفی ب. ت. ب. اینکه مرجع تعیین مالکیت اشخاص بر اراضی و املاک در حیطه وظایف ذاتی ادارات ثبت اسناد واملاک و امور اراضی پس از جری تشریفات مطابق با قوانین مربوطه م. ب. و محاکم نمی توانند در عرض مراجع اختصاصی با اختیار ذاتی در اموال یاد شده برای اشخاص تعیین واثبات مالکیت بنمایند و نتیجتا طرح دعوی اثبات مالکیت به لحاظ مراتب نیز قابلیت استماع نداشته است. لذا من حیث المجموع دعوی خ. ه. ب. جهات یاد شده منصرف از استدلالات محکمه در رد آن در خور استماع و پذیرش نبوده است و اعتراض فرجام خواهی وارد نمی‌باشد. مستند به ماده 403 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی با اصلاح حکم بر بی حقی به قرار رد دعوی رای فرجام خواسته به شماره 348 - 1393/07/01 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی قاین را با اصلاح مذکور نتیجتا تایید وابرام می‌نماید. شعبه اول دیوان عالی کشور - مستشار و عضو معاون حمیدرضا موحدی - عنایت حیاتی