فرجام خواهی مستقل از رأی تکمیلی

رأی خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1390/1/20 سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان د. ب. ط. آقای م.ت. به خواسته توقیف عملیات اجرائی و جبران ضرر و زیان ناشی از عدم رعایت ضوابط معماری و شهرسازی و طرح تفصیلی مصوب شهر اصفهان به دادگستری اصفهان تسلیم کرده و توضیح داده: «خوانده با احداث ساختمان در مجاورت ملک متعلق به این سازمان و با عدم رعایت ضوابط معماری و شهرسازی و طرح تفصیلی مصوب شهر اصفهان از قبیل ارتفاع غیرمجاز و عدم رعایت ضوابط مشرفیت باعث ضرر و زیان نسبت به ملک این سازمان گردیده است. علی‌هذا با عنایت به ضوابط معماری و شهرسازی و طرح تفصیلی مصوب تقاضای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر توقیف عملیات اجرائی و جبران ضرر و زیان ناشی از عدم رعایت ضوابط معماری و شهرسازی را دارد.» رسیدگی به شعبه ششم دادگاه عمومی اصفهان محول شده و مرجع مرقوم طرفین را دعوت به رسیدگی نموده است. در جلسه مورخ 1390/6/20 نمایندگان خواهان اظهار نموده‌اند: خواسته ب. ش. د. تقدیمی است. آقای ت.م. به وکالت از خ. پ. د.: «دفاعیات به شرح لایحه تقدیمی است. پروانه ساختمانی با اخذ پایان‌کار و رأی کمیسیون موجود است. حاضرم ظرف 24 ساعت ارائه دهم.» و دادگاه پس از شنیدن اظهارات نمایندگان خواهان و مدافعات وکیل خوانده در جهت بررسی تخلف از ضوابط و خسارت به خواهان قرار کارشناسی صادر کرده تا کارشناس منتخب با مطالعه پرونده و حضور در شهرداری و مطالبه پرونده و سوابق موجود در شهرداری و کمیسیون ماده صد شهرداری و حضور در محل و معاینه اعلام نماید آیا خوانده نسبت به ضوابط شهرسازی و پروانه ساختمانی تخلف نموده است یا خیر؟ و درصورتی‌که تخلف منجر به ورود خسارت به ملک خواهان شده است میزان آن تعیین گردد. قرار صادره اجرا و نظریه کارشناس واصل و به طرفین ابلاغ شده که مورد اعتراض وکیل خواهان قرار گرفته و درخواست شده موضوع به هیئت سه نفره کارشناسان محول گردد. خواهان نیز همین تقاضا را نموده و دادگاه قرار ارجاع امر به هیئت سه‌نفره کارشناسان را صادر کرده هیئت مذکور نیز نظریه خ. ر. ب. این شرح تسلیم نموده‌اند: «مساحت غیرمجاز ساخته شده در حریم اشراف در هر طبقه 25/31 متر مربع در هشت طبقه بالای همکف 64/64/249 متر مربع که تأثیر و افت قابل توجهی به ملک خواهان وارد نموده است. خسارت ناشی از این افت مبلغ دو میلیارد ریال تعیین و اعلام می‌گردد.» این نظریه نیز مورد اعتراض طرفین واقع و درخواست نموده‌اند نظریه هیئت پنج نفره از کارشناس جلب گردد و دادگاه حسب درخواست طرفین موضوع را به هیئت پنج نفره کارشناسان ارجاع نموده است و این هیئت میزان خسارت ناشی از سایه‌اندازی و کسری تابش نور به ملک خواهان را دو میلیارد و هشتصد میلیون ریال برآورد و اعلام کرده که مورد اعتراض خواهان بوده. سرانجام دادگاه با اعلام ختم رسیدگی طی دادنامه شماره 01427 – 1392/9/13 دعوی مطروحه را تا مبلغ دو میلیارد و هشتصد میلیون ریال محمول بر صحت تشخیص و خوانده را به پرداخت مبلغ مذکور د. ح. خ. محکوم کرده. با ابلاغ دادنامه مذکور طرفین به آن اعتراض و دادخواست تجدیدنظر تسلیم نموده‌اند که شعبه 21 دادگاه تجدیدنظر استان اصفهان چنین اتخاذ تصمیم نموده است: «ن. ب. ا. بر اساس بند 14 ماده 3 قانون وصول، دادگاه بدوی می‌بایستی قیمت خواسته را قبل از صدور حکم مشخص نماید و اداره کل راه و شهرسازی اصفهان نسبت به دادنامه بدوی معترض است و می‌بایستی به نحو قطعی میزان خواسته را معین کند و دادگاه بدوی نیز نسبت به مازاد اظهارنظر قضائی نماید (نفیاً یا اثباتاً) و سپس بر این اساس تمبر دادرسی مرحله تجدیدنظر و نیز مرحله بدوی (به لحاظ همکاری با این شعبه) اخذ شود (موضوع دعوی منصرف از ماده 10 قانون استنادی است)، لذا پرونده به دادگاه بدوی اعاده تا قیمت قطعی خواسته را مشخص و سپس نسبت به مازاد آن نسبت به موضوع حکم اظهارنظر و هزینه دادرسی مربوطه به تجدیدنظر و نیز کل آن در مرحله بدوی رفع نقص نماید.» که دادگاه به دعوی در مقام اجرای تصمیم مذکور به سازمان مسکن و شهرسازی تکلیف نموده نسبت به تعیین مبلغ خواسته اقدام نماید و مرجع مذکور خواسته را 20/100/000 ریال تقویم کرده. سپس دادگاه بدوی رأی تکمیلی شماره 0384 – 1393/3/1 را به این شرح صادر نموده است: «درخصوص دعوی سازمان مسکن و شهرسازی اصفهان به طرفیت آقای م.ت. با وکالت آقای ت.ب. نسبت به مطالبه خسارت ناشی از عدم رعایت ضوابط شهرسازی و طرح تفصیلی و احداث ساختمان بیش از مبلغ محکوم به مندرج در دادنامه شماره 1427 – 1392/9/13 به لحاظ فقد دلیل کافی اثباتی و دلایل و مستندات مندرج در دادنامه موصوف مستنداً به ماده 1257 قانون مدنی رأی بر بطلان دعوی صادر و اعلام می‌نماید.» این رأی نیز مورد اعتراض اداره کل راه و شهرسازی واقع و نسبت به آن دادخواست فرجامی تسلیم و نقض آن را خواسته که پرونده امر به دیوان‌عالی‌کشور ارسال و پس از وصول در دستور کار این شعبه قرار گرفته است. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده، چنین رأی می‌دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی اداره کل راه و شهرسازی استان اصفهان نسبت به دادنامه شماره 0384 – 1393/3/1 شعبه ششم دادگاه عمومی اصفهان قابل پذیرش تشخیص نمی‌شود. زیرا اساس استحقاق خواهان برای دریافت خسارت و تکلیف خوانده به پرداخت آن در رأی اصلی دادگاه آمده و علل موجهه حکم نیز در آن رأی مذکور است و قائمه دادرسی نیز قبول ورود ضرر به ف. خ. و انتساب آن به فرجام‌خوانده بوده و آنچه که موضوع رأی به اصطلاح تکمیلی است، این است که نسبت به مازاد بر میزان خسارتی که مورد حکم قرار گرفته ف. خ. استحقاق مطالبه بیشتری ندارد و تفکیک این دو جزء حکم از یکدیگر و تجدیدنظرخواهی از بخش اول و فرجام‌خواهی از بخش دیگر آن ممکن به نظر نمی‌رسد و دیوان‌عالی‌کشور نمی‌تواند نسبت به حکمی که پایه و اساس آن در حکم دیگری آمده است، وارد رسیدگی شود و رسیدگی به اعتراض نسبت به رأی تکمیلی با رسیدگی به اعتراض نسبت به رأی اصلی ملازمه دارد. مضافاً به اینکه ف. خ. ب. شرح لایحه اعتراضیه مرحله تجدیدنظر نسبت به رأی دادگاه از این جهت نیز اعتراض و نسبت به آن تجدیدنظرخواهی نموده که با این وصف فرجام‌خواهی از آن طبق ماده 367 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی امکان‌پذیر نمی‌باشد. بنا به مراتب فرجام‌خواهی نسبت به دادنامه فرجام‌خواسته رد می‌شود. رئیس و مستشار شعبه 25 دیوان‌عالی‌کشور سعیدی - خوشوقتی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی فرجام خواهی مستقل از رأی تکمیلی در تاریخ 20 بهمن 1393، دیوان عالی کشور به بررسی فرجام‌خواهی اداره کل راه و شهرسازی استان اصفهان نسبت به دادنامه صادره از شعبه ششم دادگاه عمومی اصفهان پرداخت. موضوع پرونده، درخواست توقیف عملیات اجرایی و جبران خسارت ناشی از عدم رعایت ضوابط معماری و شهرسازی به دلیل احداث ساختمان توسط طرف مقابل بود. خواهان ادعا کرد که طرف مقابل با تخلف از ضوابط، به ملک این سازمان خسارت وارد کرده است. دادگاه بدوی پس از بررسی و صدور نظریه کارشناسی، طرف مقابل را به پرداخت مبلغ 2,800,000,000 ریال محکوم کرد. با این حال، در رای تکمیلی، دادگاه به دلیل عدم وجود دلایل کافی برای مطالبه مازاد بر مبلغ محکوم به، دعوی را رد کرد. دیوان عالی کشور با اشاره به اینکه استحقاق خواهان برای دریافت خسارت در رای اصلی مشخص شده و فرجام‌خواهی از رای تکمیلی قابل پذیرش نیست، این درخواست را رد کرد. بدین ترتیب، رای دادگاه بدوی در خصوص میزان خسارت به قوت خود باقی ماند. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/11/20 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: تفکیک رای به اصلی و تکمیلی و تجدیدنظرخواهی از بخش اول و فرجام خواهی از بخش دیگر آن ممکن به نظر نمی رسد و دیوان عالی کشور نمی تواند نسبت به حکمی که پایه و اساس آن در حکم دیگری آمده است، وارد رسیدگی شود و رسیدگی به اعتراض نسبت به رای تکمیلی با رسیدگی به اعتراض نسبت به رای اصلی ملازمه دارد. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1390/01/20 سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان د. ب. ط. آقای م.ت. به خواسته توقیف عملیات اجرایی و جبران ضرر و زیان ناشی از عدم رعایت ضوابط معماری و شهرسازی و طرح تفصیلی مصوب شهر اصفهان به دادگستری اصفهان تسلیم کرده و توضیح داده: «خوانده با احداث ساختمان در مجاورت ملک متعلق به این سازمان و با عدم رعایت ضوابط معماری و شهرسازی و طرح تفصیلی مصوب شهر اصفهان از قبیل ارتفاع غیرمجاز و عدم رعایت ضوابط مشرفیت باعث ضرر و زیان نسبت به ملک این سازمان گردیده است. علی‌هذا با عنایت به ضوابط معماری و شهرسازی و طرح تفصیلی مصوب تقاضای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر توقیف عملیات اجرایی و جبران ضرر و زیان ناشی از عدم رعایت ضوابط معماری و شهرسازی را دارد.» رسیدگی به شعبه ششم دادگاه عمومی اصفهان محول شده و مرجع مرقوم طرفین را دعوت به رسیدگی نموده است. در جلسه مورخ 1390/06/20 نمایندگان خواهان اظهار نموده‌اند: خواسته ب. ش. د. تقدیمی است. آقای ت.م. به وکالت از خ. پ. د.: «دفاعیات به شرح لایحه تقدیمی است. پروانه ساختمانی با اخذ پایان‌کار و رای کمیسیون موجود است. حاضرم ظرف 24 ساعت ارائه دهم.» و دادگاه پس از شنیدن اظهارات نمایندگان خواهان و مدافعات وکیل خوانده در جهت بررسی تخلف از ضوابط و خسارت به خواهان قرار کارشناسی صادر کرده تا کارشناس منتخب با مطالعه پرونده و حضور در شهرداری و مطالبه پرونده و سوابق موجود در شهرداری و کمیسیون ماده صد شهرداری و حضور در محل و معاینه اعلام نماید آیا خوانده نسبت به ضوابط شهرسازی و پروانه ساختمانی تخلف نموده است یا خیر؟ و در صورتی که تخلف منجر به ورود خسارت به ملک خواهان شده است میزان آن تعیین گردد. قرار صادره اجرا و نظریه کارشناس واصل و به طرفین ابلاغ شده که مورد اعتراض وکیل خواهان قرار گرفته و درخواست شده موضوع به هیات سه نفره کارشناسان محول گردد. خواهان نیز همین تقاضا را نموده و دادگاه قرار ارجاع امر به هیات سه‌نفره کارشناسان را صادر کرده هیات مذکور نیز نظریه خ. ر. ب. این شرح تسلیم نموده‌اند: «مساحت غیرمجاز ساخته شده در حریم اشراف در هر طبقه 25/31 متر مربع در هشت طبقه بالای همکف 64/64/249 متر مربع که تاثیر و افت قابل توجهی به ملک خواهان وارد نموده است. خسارت ناشی از این افت مبلغ دو میلیارد ریال تعیین و اعلام می‌گردد.» این نظریه نیز مورد اعتراض طرفین واقع و درخواست نموده‌اند نظریه هیات پنج نفره از کارشناس جلب گردد و دادگاه حسب درخواست طرفین موضوع را به هیات پنج نفره کارشناسان ارجاع نموده است و این هیات میزان خسارت ناشی از سایه‌اندازی و کسری تابش نور به ملک خواهان را دو میلیارد و هشتصد میلیون ریال برآورد و اعلام کرده که مورد اعتراض خواهان بوده. سرانجام دادگاه با اعلام ختم رسیدگی طی دادنامه شماره --- - 1392/09/13 دعوی مطروحه را تا مبلغ دو میلیارد و هشتصد میلیون ریال محمول بر صحت تشخیص و خوانده را به پرداخت مبلغ مذکور د. ح. خ. محکوم کرده. با ابلاغ دادنامه مذکور طرفین به آن اعتراض و دادخواست تجدیدنظر تسلیم نموده‌اند که شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان اصفهان چنین اتخاذ تصمیم نموده است: «ن. ب. ا. بر اساس بند 14 ماده 3 قانون وصول، دادگاه بدوی می‌بایستی قیمت خواسته را قبل از صدور حکم مشخص نماید و اداره کل راه و شهرسازی اصفهان نسبت به دادنامه بدوی معترض است و می‌بایستی به نحو قطعی میزان خواسته را معین کند و دادگاه بدوی نیز نسبت به مازاد اظهارنظر قضایی نماید (نفیا یا اثباتا) و سپس بر این اساس تمبر دادرسی مرحله تجدیدنظر و نیز مرحله بدوی (به لحاظ همکاری با این شعبه) اخذ شود (موضوع دعوی منصرف از ماده 10 قانون استنادی است)، لذا پرونده به دادگاه بدوی اعاده تا قیمت قطعی خواسته را مشخص و سپس نسبت به مازاد آن نسبت به موضوع حکم اظهارنظر و هزینه دادرسی مربوطه به تجدیدنظر و نیز کل آن در مرحله بدوی رفع نقص نماید.» که دادگاه به دعوی در مقام اجرای تصمیم مذکور به سازمان مسکن و شهرسازی تکلیف نموده نسبت به تعیین مبلغ خواسته اقدام نماید و مرجع مذکور خواسته را 20/100/000 ریال تقویم کرده. سپس دادگاه بدوی رای تکمیلی شماره 0384 - 1393/03/01 را به این شرح صادر نموده است: «در خصوص دعوی سازمان مسکن و شهرسازی اصفهان به طرفیت آقای م.ت. با وکالت آقای ت.ب. نسبت به مطالبه خسارت ناشی از عدم رعایت ضوابط شهرسازی و طرح تفصیلی و احداث ساختمان بیش از مبلغ محکوم به مندرج در دادنامه شماره --- - 1392/09/13 به لحاظ فقد دلیل کافی اثباتی و دلایل و مستندات مندرج در دادنامه موصوف مستندا به ماده 1257 قانون مدنی رای بر بطلان دعوی صادر و اعلام می‌نماید.» این رای نیز مورد اعتراض اداره کل راه و شهرسازی واقع و نسبت به آن دادخواست فرجامی تسلیم و نقض آن را خواسته که پرونده امر به دیوان‌عالی‌کشور ارسال و پس از وصول در دستور کار این شعبه قرار گرفته است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده، چنین رای می‌دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی اداره کل راه و شهرسازی استان اصفهان نسبت به دادنامه شماره --- - 1393/03/01 شعبه ششم دادگاه عمومی اصفهان قابل پذیرش تشخیص نمی‌شود. زیرا اساس استحقاق خواهان برای دریافت خسارت و تکلیف خوانده به پرداخت آن در رای اصلی دادگاه آمده و علل موجهه حکم نیز در آن رای مذکور است و قائمه دادرسی نیز قبول ورود ضرر به ف. خ. و انتساب آن به فرجام‌خوانده بوده و آنچه که موضوع رای به اصطلاح تکمیلی است، این است که نسبت به مازاد بر میزان خسارتی که مورد حکم قرار گرفته ف. خ. استحقاق مطالبه بیشتری ندارد و تفکیک این دو جزء حکم از یکدیگر و تجدیدنظرخواهی از بخش اول و فرجام‌خواهی از بخش دیگر آن ممکن به نظر نمی‌رسد و دیوان‌عالی‌کشور نمی‌تواند نسبت به حکمی که پایه و اساس آن در حکم دیگری آمده است، وارد رسیدگی شود و رسیدگی به اعتراض نسبت به رای تکمیلی با رسیدگی به اعتراض نسبت به رای اصلی ملازمه دارد. مضافا به اینکه ف. خ. ب. شرح لایحه اعتراضیه مرحله تجدیدنظر نسبت به رای دادگاه از این جهت نیز اعتراض و نسبت به آن تجدیدنظرخواهی نموده که با این وصف فرجام‌خواهی از آن طبق ماده 367 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی امکان‌پذیر نمی‌باشد. بنا به مراتب فرجام‌خواهی نسبت به دادنامه فرجام‌خواسته رد می‌شود. رئیس و مستشار شعبه --- دیوان‌عالی‌کشور