فسخ نکاح به‌دلیل جنون زوجه

رأی خلاصه جریان پرونده در پرونده کلاسه *، حاوی ۱۳۸ + ۸۷ برگ ملاحظه می گردد. ، در مورخه ۹۶/۵/۱۷ اقایان ا. غ. و م. غ. به وکالت از اقای ک. ک. ش. فرزند ک. متولد۵۹/۱/۲۰ دادخواستی بطرفیت خانم م. ق. س. فرزند م. ط. متولد ۶۳/۶/۸ بخواسته فسخ نکاح بدادگستری *تسلیم و در تشریح این دادخواست ( اختصارا و مفادا ) امده که: خواهان ( زوج ) در مورخه ۹۵/۳/۲ با مهریه ی ۷۰۰ سکه طلا با خوانده ( زوجه ) ازدواج نموده است. زندگی مشترک عرفی در مورخه … …. اغاز شده است. خوانده در زمان خواستگاری و عقد بیماری روانی خود را چندین سال مبتلا م. ب.. از خواهان مخفی نموده است.در حالیکه عقد نکاح بر مبنای سلامت روح و جسم زوجه واقع شده است.و چنانچه زوج از بیماری خوانده مطلع می شد ، راضی به این ازدواج نمی شد. لذا به استناد ماده ۱۱۲۸ قانون مدنی تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر فسخ نکاح را دارند. ضمنا زوجه بلحاظ بیماری اش اجازه مقاربت نداده بود و باکره م. ب.. در جریان رسیدگی به این پرونده ، زوجه هم دادخواست مطالبه مهریه را تسلیم و این دو دعوا در شعبه *مورد رسیدگی قرار می گیرد. وقت دادرسی برای روز ۹۶/۱۰/۳ تعیین و در این جلسه ، اظهارات وکیل خواهان ( زوج ) معطوف به مطالب دادخواست م. ب.. زوجه پاسخ دادند: ادعای خواهان را قبول ندارم. ( ص ۲۴ ) . مرکز پزشکی قانونی شهرستان *طی نامه شماره ۱۶۹۵۵ / م / ۱۳ – ۹۶/۱۲/۱۵ پاسخ دادند: سوابقی از اختلال هذیانی از نوع بدبینی ارائه شد که زمان شروع ان حسب مدارک موجود ۹۱/۱۰/۱۲ احراز گردید. ادامه زندگی مشترک با ایشان می تواند با مشکلات و مشقات غیر قابل تحمل همراه باشد. ( ص ۲۸ پرونده ) دادگاه مجددا از پزشکی قانونی راجع به نوع بیماری استعلام ، این مرکز طی نامه شماره ۳۳۸۶ – ۵۴۰۶ / ۳۱ / ۱۳ پاسخ دادند: نامبرده به اختلال روانی هذیانی از نوع بدبینی م. ب.. که نوعی جنون محسوب می گردد. ( ص ۸۲ ) این مرکز طی نامه شماره ۲۵۴ – ۳۰۲ / م / ۳۱ /۱۳ پاسخ دادند: پرده بکارت از نوع حلقوی قابل اتساع بدون پارگی و سالم است. ( ص ۸۵ ) و مرکز پزشکی قانونی در اخرین جوابیه ارسالی بشماره ۲۵۴ – ۵۳۲۴ / م /۳۱ / ۱۳ پاسخ دادند: ( زوجه ) مبتلا به اختلال هذیانی از نوع بدبینی م. ب.. که جنون اختصاصی محسوب می گردد. که سبب بیماری مذکور سوابقی از تجربه علایم سایکوتیک را در گذشته داشته و از سال ۹۱ الی ۹۲ تحت درمان دارویی بوده است. در حال حاضر در معاینه و مصاحبه بعمل امده ، فاقد علایم عمده روانپزشکی بوده و در مرحله فروکش نسبی علایم بسر می برد. ( ص ۱۱۶ ) تحقیقی که از شهود طرفین بعمل امده ، شهود زوج از اختلال روحی و روانی زوجه گواهی دادند و بالعکس شهود زوجه ادعای بیماری را تایید ننمودند یا مشاهده نکردند. دادگاه بنا به بررسی های مذکور ، در مورخه ۹۸/۱۲/۲۶ ختم دادرسی را اعلام و طی دادنامه شماره *– ۹۸/۱۲/۲۷ با این استدلال: …. ب. ت. ب. اینکه به دلالت گواهی پزشکی قانونی شعبه *، خوانده مبتلا به اختلال هذیانی از نوع بدبینانه م. ب.. که جنون اختصاصی محسوب می گردد. و در حال حاضر در معاینه و مصاحبه ی بعمل امده فاقد علایم عمده روان پزشکی بوده و در مرحله فروکش نسبی علایم بسر می برد و با التفات به اینکه مطابق ماده ۱۱۲۱ قانون مدنی جنون هر یک از زوجین بشرط استقرار موجب حق فسخ است ، جنون خوانده را در حال حاضر ثابت و نتیجتا دعوی خ. ر. و. ندانسته … حکم به بطلان دعوای زوج صادر و در خصوص دعوای مطالبه مهریه زوجه ، قرار توقیف دادرسی تا قطعیت رای فسخ نکاح صادر می نماید. این رای در مورخه ۹۸/۱۲/۲۷ به طرفین ابلاغ و زوج با وکالت ا. غ. به این حکم اعتراض و تقاضای تجدید نظر می نماید. پرونده در مورخه ۹۹/۲/۱۱ به شعبه *ارجاع می گردد. این شعبه طی دادنامه شماره *– ۹۹/۲/۲۰ با این استدلال رای بدوی را نقض می نماید.: …. بر خلاف تصور و استدلال دادگاه نخستین ، پزشکی قانونی طی شماره ۲۵۴ – ۱۳۴ / ۳۱ /م /۵۳۲ – ۹۸/۱۲/۱۳ صفحه ۱۱۶ پرونده به صراحت اعلام نموده مبتلا به اختلال هذیانی از نوع بدبینانه م. ب.. که جنون اختصاصی محسوب می گردد. و از سال ۹۱ تحت درمان دارویی بوده است. در حالی که عقد طرفین در سال ۹۵ م. ب.. و مطابق مادتین ۱۱۲۱ و ۱۱۲۴ قانون مدنی جنون در هر یک از زوجین که در زمان عقد موجود باشد. ، موجب فسخ است. اظهارات گواهان نیز در مجموع حکایت از ان ندارد. که خانم م. ق. در سلامت کامل بوده و یا دارو مصرف نکرده است.بلکه بیشتر در حد مشاهدات خویش از بیرون خانواده بوده است. ضمن اینکه هر مردی وقتی ازدواج می نماید. سلامت همسرش و ادامه زندگی و فرزند اوری و خانه داری و زندگی در کنار همسر سالم را متوقع م. ب.. که در ما نحن فیه خانواده زوجه که از این موضوع اطلاع داشته اند به وظیفه خویش عمل نکرده اند و زوج با شرط سلامت زوجه برای وی ۳۵۰ عدد سکه بعنوان مهریه قرار داده است.…. ( با این استدلال ) رای بدوی نقض و حکم به فسخ نکاح مزبور را صادر می نماید. پرونده پس از وصول به دیوان عالی کشور ، جهت رسیدگی فرجامی به این شعبه ارجاع گردید. لوایح طرفین هنگام شور قرائت می گردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل است. اعضای هیات پس از قرائت گزارش عضو ممیز اقای ح. م. و اوراق پرونده ، مشاوره نموده و بشرح ذیل مبادرت به صدور رای می نماید. رأی شعبه دیوان عالی کشور در پذیرش اعتراض فرجامی خانم م. ق. س. با وکالت اقای ط. نسبت به دادنامه شماره *– ۹۹/۲/۲۰ شعبه *باید اعلام داشت ، مطابق ماده ۱۱۲۱ قانون مدنی: جنون هر یک از زوجین بشرط استقرار اعم از این که مستمر یا ادواری باشد. ، برای طرف مقابل موجب حق فسخ است. بنابراین شرط فسخ نکاح در جنون اعم از دائمی یا ادواری ، استقرار این بیماری م. ب.. در پرونده ی ما نحن فیه ، در اخرین نظریه ماخوذه از پزشکی قانونی ( نظریه شماره ۲۵۴ – ۵۳۲۴ / م /۳۱ / ۱۳ – ۹۸/۱۲/۱۳ ) اگر چه در ابتدای نظریه به جنون اختصاصی اشاره شده و معلوم نیست که منظور جنون دائمی م. ب.. یا ادواری؟ اما در پایان این نظریه امده که: …. در حال حاضر در معاینه و مصاحبه بعمل امده ، فاقد علایم عمده روانپزشکی بوده و در مرحله فروکش نسبی علایم بسر می برد. این نظریه جامع و شفاف نمی باشد. فلذا لازم است.مجددا از کمیسیون پزشکی قانونی استعلام گردد. دائر بر اینکه: ۱ – ایا زوجه در قبل از عقد نکاح و خصوصا انعقاد عقد نکاح مجنون بوده یا خیر؟ و مشخص نمایند که ایا مبنای استعمال دارو از سال ۱۳۹۱ لغایت ۱۳۹۲ بواسطه جنون بوده یا خیر؟ و تاریخ شروع به ابتلای جنون و نوع انرا دقیقا بدادگاه اعلام نمایند. و قید نمایند که ایا جنون بفرض ثبوت استقرار دارد. یا خیر؟ ۲ – متعاقب وصول نظریه پزشکی قانونی مزبور ، دادگاه محترم در یک جلسه دادرسی مشترک ( با حضور زوجین ) ضمن تفهیم نظریه پزشکی قانونی ، نسبت به زوجه مصاحبه بعمل امده تا از این طریق صحت و سقم بیماری ادعایی مذکور مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. لهذا مستندا به بند ۵ ماده ۳۷۱ و بند الف ماده ۴۰۱ قانون ایین دادرسی مدنی ، رای فرجامخواسته نقض و پرونده به شعبه *جهت تکمیل تحقیقات و صدور رای مقتضی ( مجدد ) اعاده می گردد. شعبه * رییس: ح. ع. ح. مستشار: ح. م. فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی فسخ نکاح به دلیل جنون زوجه در تاریخ 30 مرداد 1392، دیوان عالی کشور حکمی را در خصوص یک پرونده صادر کرد که در آن خواهان به دلیل بیماری دو قطبی طرف مقابل و عدم افشای آن پیش از ازدواج، تقاضای فسخ نکاح نمود. دادگاه عمومی دشتستان در تاریخ 19 آبان 1389 با استناد به مواد 1120، 1121، 1124 و 1131 قانون مدنی، حکم به فسخ نکاح به دلیل جنون ادواری صادر کرد. این حکم در دادگاه تجدیدنظر استان بوشهر تایید شد. با این حال، طرف مقابل با ارائه مدارکی دال بر سلامت عقل و توانایی در مدیریت فرزندان، به این حکم اعتراض کرد. دیوان عالی کشور در بررسی فرجام‌خواهی، به عدم وجود مدارکی مبنی بر جنون ادواری قبل از عقد و همچنین عدم صحت تشخیص بیماری دو قطبی پس از ازدواج اشاره کرد. در نتیجه، دادنامه‌های قبلی را نقض و پرونده را به شعبه دیگری از دادگاه تجدیدنظر استان بوشهر ارجاع داد. تاریخ دادنامه قطعی: 1392/05/30 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: برخلاف جنون زوج که خواه قبل از عقد و خواه بعد از عقد باشد، موجب ایجاد حق فسخ نکاح برای زوجه است، مبتلا شدن زوجه به جنون بعد از عقد موجب ایجاد حق فسخ نکاح برای مرد نمی شود. رای خلاصه جریان پرونده خواهان آقای ح.ب. فرزند م.، شغل آزاد، طی دادخواست تقدیمی به ریاست محترم دادگستری برازجان، به پیوست کپی سند ازدواج و غیره به طرفیت خوانده همسرش خانم ف.م. فرزند ن.، خانه دار، محل اقامت زوجین برازجان تقاضای فسخ نکاح نموده و اظهار داشته خوانده به موجب عقدنامه در تاریخ 11/2/82 به عقد دائمی اینجانب درآمده است از شروع زندگی مشترک همسرم با عصبانیت برخورد نموده و آرامش را از من و فرزندانم سلب نموده تا این که شدت بیماری وی به حدی شد که ایشان منزل را ترک می‌نماید و دیگر قادر به برگشت به منزل نمی‌باشد اخیرا با مراجعه به پزشک متخصص متوجه شدم ایشان دارای بیماری دو قطبی م. ب. و این واقعیت توسط خوانده و خانواده اش بر من کتمان شده چرا که هرگاه خواستم ایشان را بستری نمایم با ترفندهایی از بستری شدن ایشان جلوگیری کرده اند لذا از مقام محترم ریاست دادگاه استدعا دارم ضمن جلب نظر پزشکی قانونی نسبت به صدور حکم فسخ نکاح اقدام فرمایید و پرونده پس از تشریفات ثبت و ارجاع در شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان دشتستان مطرح و خ. د. ج. اولیه دادگاه که خوانده حضور نداشته گفته سال 82 با خوانده عقد و عروسی کردیم و در برج سه سال 87 (حدود پنج سال بعد از عقد و عروسی) که به دکتر … تشخیص داد بیماری دو قطبی دارد و در پاسخ به این سوال که، آیا این بیماری را قبل از ازدواج با شما نیز در خانه پدرش داشته، گفته به نظر من بلی، زیرا با هزینه خود من نمی گذاشتند بستری شود و در پاسخ به این سوال که چه مدت است که منزل را ترک کرده است، گفته چند مدت پیش طوری بود که از منزل می رفت بیرون و اگر جلوی وی را می گرفتند برنمی گشت و شیشه ها را می شکست فعلا با هم زندگی می کنیم مدتی خوب است و مدتی بد، جنون ادواری دارد و دادگاه پس از تحقیقات انجام شده از خواهان، چون اظهار داشته خوانده در پزشکی قانونی بوشهر سابقه دارد از پزشکی قانونی مذکور استعلام و سوابق پزشکی قانونی را اخذ و ضمیمه پرونده گردیده و اظهارات شهود خواهان را مبنی بر این که زوجه ناراحتی روحی و روانی دارد نیز استماع نموده، شهود گفته اند از وجود ناراحتی قبل از ازدواج وی اطلاع ندارند و خوانده در هیچ یک از مراحل بازجویی حاضر نشده است و بالاخره دادگاه در دادنامه شماره --- - 19/8/89 در خصوص دادخواست آقای ح.ب. فرزند م.، شغل آزاد، به طرفیت خانم ف.م. فرزند ن. به خواسته فسخ نکاح به لحاظ جنون ادواری زوجه با عنایت به دادخواست تقدیمی خواهان و اظهارات ایشان در جلسات دادرسی استعلام از پزشکی قانونی بوشهر و اخذ سوابق پرونده پزشکی قانونی خوانده، اظهارات شهود تعرفه شده از ناحیه خواهان که دلالت بر ناراحتی روحی و روانی خوانده (زوجه) دارد ولی راجع به این که این عارضه قبل از ازدواج طرفین وجود داشته یا خیر اظهار بی اطلاعی کرده اند و خواهان نیز اظهار داشته در تاریخ 11/3/82 به عقد همدیگر درآمده ایم و یک ماه بعد عروسی کرده ایم و تا عروسی رفت و آمد کمی با هم داشتیم تا این که کم کم متوجه شدم با عصبانیت برخورد می کند و این امر کم کم شدت گرفت تا این که با مراجعه به پزشک متخصص متوجه شدم ایشان بیماری دو قطبی یا همان جنون ادواری دارد (بیماریpsc). بعضی از اوقات از منزل خارج می‌شود و قادر به برگشت به منزل مشترک نمی‌باشد و این واقعیت توسط خوانده و خانواده وی از من کتمان شده است و هرگاه خواسته ام وی را بستری نمایم با ترفندهایی از بستری شدن ایشان جلوگیری کرده اند، حال ایشان بعضی اوقات خوب است و در بعضی مواقع اقدام به شکستن شیشه منزل و ترک زندگی مشترک می‌نماید و گویا این امر جنبه ژنتیکی دارد و اینجانب به محض مطلع شدن از بیماری ایشان اقدام به طرح دادخواست نمودم. از من و فرزندانم ( 2 فرزند) سلب آسایش نموده است. دادگاه بنا به مراتب و با عنایت به این که خوانده در هیچ یک از جلسات دادگاه حاضر نشده است و در برابر دادخواست خواهان و مستندات وی دفاعی از خود به عمل نیاورده و ایضا با اخطار قبلی دادگاه جهت معرفی ایشان به پزشکی قانونی شهرستان شیراز اقدامی ننموده است، دعوی خ. ر. و. تشخیص مستندا به مواد 1120 و 1121 و 1124 مفهوم مخالف ماده 1126 و 1131 قانون مدنی حکم به فسخ نکاح بین زوجین موصوف صادر و اعلام می‌گردد و بنا به وضعیت خوانده حضانت فرزندان مشترک نیز به خواهان (زوج) واگذار می‌گردد که از ناحیه زوجه خانم ف.م. مورد اعتراض واقع شده و طی دادخواست تجدیدنظر و لایحه پیوست، تقاضای تجدیدنظر نموده است لذا پرونده به شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان بوشهر مطرح و دادگاه اقداماتی جهت معرفی زوجه به کمیسیون پزشکی انجام و لیکن زوجه حضور پیدا نکرده است و در نهایت دادنامه شماره --- - 30/10/91 در خصوص تجدیدنظرخواهی خانم ف.م. فرزند ن. نسبت به دادنامه شماره --- شعبه اول دادگاه عمومی دشتستان که به موجب آن حکم بر فسخ نکاح فی مابین ت. ن. خ. و ت. ن. خ. آقای ح.ب. فرزند م. به لحاظ جنون ادواری زوجه صادر گردیده است، دادگاه با بررسی محتویات پرونده نظریه پزشکی متخصص بیماری زوجه مبنی بر اختلال دو قطبی بودن را اعلام و خوانده علی رغم ابلاغ اخطاریه مکرر از مراجعه به پزشک قانونی خودداری که خود قرینه ای به صحت موضوع است، فلذا دادنامه تجدیدنظرخواسته منطبق با موازین شرعی و قانونی صادر گردیده و ایراد و اعتراضی که موجبات نقض آن را فراهم نماید از ناحیه ت. ن. خ. به عمل نیامده است و از حیث صحت مبانی استدلال و رعایت تشریفات آیین دادرسی نیز ایراد و اشکالی وارد و متصور نبوده لذا تجدیدنظرخواهی مردود و دادنامه مذکور با پرداخت مهریه زوجه تایید و ابرام می‌گردد که از سوی خانم ف.م. مورد اعتراض واقع شده و طی دادخواست فرجامی و لایحه پیوست نسبت به دادنامه مذکور اعتراض و فرجام خواهی نموده است و از ناحیه وکیل ایشان نیز لایحه ای تقدیم و ضمیمه پرونده است و همین طور استشهادیه محلی که به امضای عده زیادی از اهالی روستای... رسیده، ضمیمه پرونده است مبنی بر سلامت ایشان و این که از سال 82 با آقای ح.ب. ازدواج و دارای سه فرزند م. ب. و در این مدت با کمال درایت و عقل و هوش آن ها را مدیریت کرده است و نیز گواهی هایی از مدیر مدرسه فرزندانش مبنی بر سلامت وی و نیز گواهی آموزشگاه آزاد فنی و حرفه ای ب. مبنی بر این که خانم ف. در این آموزشگاه به مدت 10 ماه سال 90 رشته طراحی و دوخت را با موفقیت بدون مشکلات اخلاقی و شخصیتی گذرانده است و نیز مدارک دیگر و زوج آقای ح.ب. نیز در پاسخ به فرجام خواهی زوجه، لایحه ای پیوست مدارک تقدیم و ضمیمه پرونده گردیده است، بدین جهت پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ( 26 دیوان عالی کشور) ارجاع گردیده است در ضمن متذکر می‌گردد لایحه ای توسط آقای م.ع. وکیل زوج به این شعبه ( 26 دیوان عالی کشور) تقدیم و ضمیمه پرونده گردید. رای شعبه دیوان عالی کشور ب. ت. ب. محتویات پرونده در خصوص اعتراض و فرجام خواهی زوجه خانم ف.م. و وکیلش آقای ع.م. به طرفیت ف. خ. شوهرش آقای ح.ب. نسبت به دادنامه فوق، صادره از شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان بوشهر که در تایید دادنامه شماره --- - 19/8/89 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان دشتستان مبنی بر حکم به فسخ نکاح بین زوجین مذکور صادر گردیده است متذکر می‌گردد، اعتراض و فرجام خواهی وارد است زیرا دادنامه های صادره بدوی و تجدیدنظر با کمال تاسف ناشی از عدم دقت در موازین قضایی و نیز محتویات پرونده م. ب. چون اولا - جنون ادواری در زوجه در صورتی مجوز فسخ نکاح م. ب. که احراز گردد قبل از عقد نکاح وجود داشته است، همان طور که حضرت امام خمینی (ره) در تحریرالوسیله جلد دوم، در بحث عیوبی که موجب خیار فسخ است فرموده اند جنون مرد مطلقا چه قبل از عقد باشد و چه بعد از عقد مجوز فسخ نکاح است و اما جنون زن فقط در صورتی که قبل از عقد عارض شده و استمرار داشته باشد موجب فسخ است و لیکن اگر بعد از عقد و ازدواج عارض شود موجب فسخ نمی‌باشد و شوهر نمی تواند نکاح را فسخ کند و در موضوع پرونده هیچ گونه مدرکی که اثبات کند خانم ف.م. قبل از عقد جنون ادواری داشته وجود ندارد و حتی خود زوج نیز قاطعانه چنین ادعایی نکرده است و دلیلی برای اثبات آن اقامه ننموده است و ثانیا - راجع به بعد از ازدواج نیز ز. ا. د. در برج 3 (سال 87 ) یعنی حدود پنج سال بعد از عقد و عروسی که به دکتر … تشخیص داد بیماری دو قطبی دارد بنابراین بر فرض که تشخیص بیماری دو قطبی مستمر صحیح باشد بیماری دو قطبی مذکور بعد از گذشت پنج سال عارض شده که موجب فسخ نمی‌باشد لذا حکم به فسخ و تایید آن غیرموجه است در صورتی که صحت تشخیص مذکور نیز مخدوش است زیرا واقعیت موجود بر خلاف آنست چون خانم ف. دارای سه فرزند است که آن ها را به دنیا آورده و بدون نیاز به کمک دیگران آن ها را تر و خشک و مدیریت کرده و طبق استشهادیه محلی که عده زیادی از اهالی... آن را امضا نموده‌اند نامبرده با کمال سلامت و عقل و درایت آن ها را مدیریت و حضانت نموده است البته طبق مدارک بیمارستانی خانم ف. دچار ضعف اعصاب بوده است که سوءرفتار زوج در آن بی اثر نبوده است کما این که گواهی های موجود از مدیر مدرسه فرزندانش که حاکی از سلامت عقل و برخورد اجتماعی وی م. ب. و همین طور گواهی آموزشگاه آزاد فنی حرفه ای ب. مبنی بر اینکه خانم ف. در این آموزشگاه به مدت ده ماه در سال 90 رشته طراحی و دوخت را با موفقیت بدون مشکلات اخلاقی و شخصیتی گذرانده است و نیز مدارک دیگر که ارائه و ضمیمه پرونده است حاکی از عدم صحت ادعای جنون ادواری وی م. ب. و به هرتقدیر برای این شعبه ( 26 دیوان عالی کشور) احکام صادره خلاف انتظار م. ب. و امید است در پرونده ها دقت لازم را مبذول دارند لذا با فرجام خواهی موافقت می‌شود و ضمن نقض دادنامه فرجام خواسته پرونده طبق بند ج ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی دادگاه‌های عمومی و انقلاب به شعبه دیگر دادگاه تجدیدنظر استان بوشهر ارجاع می‌گردد. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار