اجرای حکم بطلان و فسخ نکاح — حکم بطلان نکاح بنا به دعوای زوج

حکم بطلان نکاح بنا به دعوای زوج یا زوجه با تعرض به اساس و مبنای رابطه زوجیت و احراز آن از سوی دادگاه خانواده صادر میشود. برای نمونه ادعا شود؛ عقد ازدواج فاقد شرایط صحت بوده (<a class="artref" href="/ماده/ماده-1041-a_0815110236696">ماده ۱۰۴۱ ق. م</a>)، یا برخوردار از موانع قانونی و شرعی بوده است مواد ۱۰۴۵ - ۱۰۴۷ ق. م) و یا ازدواج با زنی واقع شد که در قید زوجیت با مرد دیگری بوده است (ماده ۱۰۵۰ ق.م. این دعوا ممکن است از سوی وراث و جانشینان قانونی هر یک از زن یا شوهر مطرح شود و چون دارای آثار و پیامدهای حقوقی و مالی است، بنابراین حتا فوت و حجر طرفین تاثیری بر تعیین نتایج آن ندارد و تنها روند دادرسی یا اجرا را متوقف می سازد ماده ۱۰۵ ق.آ.د.م و مواد ۱۰ و ۳۱ ق.ا.ا. م). فسخ نکاح تصمیم ماهوی دادگاه خانواده پس از احراز درستی دعوای زن یا شوهر است با این مبنا که رابطه زوجیت بین ایشان خواه به ثبت رسیده یا نرسیده باشد، به سبب تحقق یکی از شرایط قانونی و قراردادی درخور فسخ و برهم خوردن است. برای نمونه بر پایه <a class="artref" href="/ماده/ماده-1121-a_0815110236778">ماده ۱۱۲۱ ق. م</a>: «جنون هر یک از زوجین به شرط استقرار اعم از اینکه مستمر یا ادواری باشد برای طرف مقابل موجب حق فسخ است. همچنین عیوب وارد بر مرد یا زن مواد ۱۱۲۲ و ۱۱۲۳ ق. م) برای طرف مقابل حق فسخ نکاح برقرار می سازد. یا فقدان وصف شرط توافق در زن یا مرد برای طرف مقابل برابر <a class="artref" href="/ماده/ماده-1128-a_0815110236785">ماده ۱۱۲۸ ق.م</a> حق فسخ فراهم می نماید. این دعوا نیز به جهت آثار و پیامدهای حقوقی و مالی از سوی وراث و جانشینان قانونی ذی نفع درخور تعقیب و پیگیری است. حکم دادگاه در خصوص بطلان یا فسخ نکاح جنبه اجرایی نداشته بلکه وصف اعلامی و تنفیذی دارد. تشخیص دادگاه کاشفیت از تحقق شرط بطلان یا فسخ در گذشته و اثر گذاری آن بر رابطه زوجیت دارد. اما ثبت مراتب فسخ یا بطلان نکاح بمنظور انتظام امور و برخورد با قواعد آمره حاکم بر عقد نکاح ضروری است. مراتب مزبور در دفتر ازدواج و طلاق به ثبت می رسد و از نتایج آن زوجین، وراث و جانشینان قانونی برخوردار خواهند بود. امتناع داد باخته از ثبت مراتب مانع اجرای حکم نبوده و نماینده دادگاه مبادرت به امضای سند می نماید.