مصادیق عسر و حرج در دعوای طلاق

رأی خلاصه جریان پرونده خانم ش. ک. ن. با وکالت اقای ح. ب. ت. در تاریخ ۱۳۹۸/۷/۱۶ به طرفیت همسرش اقای ف. غ. د. دادخواستی بخواسته صدور حکم طلاق به جهت عسر و حرج به مجتمع قضایی *تقدیم نموده است.که بدوا جهت ایجاد صلح و سازش به شورای حل اختلاف ارجاع گردیده است.که پس از عدم موفقیت به مجتمع اعاده و به شعبه *ارجاع گردیده است. دادخواست ۱- استشهادیه محلی که ۴ نفر امضای کنندگان ان مفارقت و جدایی کامل بیش از شش زوجین و عسر و حرج زوجه بعلت کثرت دعاوی متقابل و سوی رفتار زوج را گواهی کرده و اعلام امادگی جهت حضور در دادگاه و ادای شهادت نموده اند ۲- صورتجلسه استرداد جهیزیه ۳- دادنامه صادره از شعبه *مبنی بر تایید قرار منع تعقیب صادره در خصوص شکایت زوج علیه زوجه و پدر و برادر و. م. ب. ایراد صدمه بدنی عمدی ، تهدید ، توهین و تخریب و سرقت ۴- دادنامه صادره از همان دادگاه متضمن تایید قرار منع تعقیب صادره در خصوص شکایت زوج علیه زوجه مبنی بر سرقت ، خیانت در امانت و تخریب عمدی و علیه برادر زوجه مبنی بر تهدید معاونت در تخریب ، سرقت و خیانت در امانت. ۵- دادنامه صادره از شعبه *حاکی از تایید دادنامه بدوی مشعر بر صدور حکم بر رد دعوی زوج علیه زوجه منع انتقال زوجه. ۶- دادنامه صادره از شعبه *حاکی از تجویز ازدواج مجدد زوج. ۷- دادنامه صادره از شعبه *حاکی از رد واخواهی زوج از دادنامه شماره ۰۷۴۱ دال بر محکومیت و از بابت توهین ، ایراد ضرب و جرح عمدی و سرقت به پرداخت جزای نقدی ۷۴ ضربه شلاق تحمل دو سال حبس و رد مال و پرداخت دیه. ۸- برگ جلب صادر از اجرای احکام دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۶ شعبه *علیه زوج. ۹- صورتجلسه و گواهی ۱۵ از کارکنان شرکت سرمایه گذاری صنعت نفت حاکی از مراجعه زوج به درب شرکت و زدن حرفهای رکیک و تهمت و افتراء به زوجه و نهایتا زد و خورد با برادر وی و امدن پلیس و بردن انان به کلانتری ۱۰- تصویر دادنامه صادره از شعبه *حاکی از صدور گزارش اصلاحی در خصوص واگذاری یک واحد مسکونی بابت قسمتی از مهریه زوجه به وی از سوی زوج ، در جلسه مورخ ۹۸/۱۰/۷ دادگاه وکیل زوجه ضمن توضیح خواسته اظهار داشته است: خواهان و خوانده در دوم مرداد ۱۳۷۶ ازدواج دائم نموده اند و یک فرزند پسر ۲۰ س. دارند علت طلاق سوی رفتار مستمر زوج است.زوجین ۶ الی ۷ سال دعاوی متعددی علیه یکدیگر طرح نموده اند و فرزند نیز اعلام می دارد. زندگی اینها امکان امکن پذیر نمی باشد. از سال ۹۱ تا بحال جدا زندگی می کنند و شکایتی که منجر به محکومیت زوج باشد. وجود ندارد. از مهریه زوجه پنجاه میلیون تومان باقیمانده است.که وی ۲۵ میلیون تومان انرا در قبال طلاق بذل می نماید. در خصوص باقیمانده جداگانه اقدام خواهد نمود در این پرونده ادعایی ندارد. و جهیزیه مسترد شده است. نفقه ، اجرت المثل نصف دارایی زوجه ادعایی ندارد. صرفا طلاق می خواهد. ز. گ. ا.: من با طلاق مخالفم و من از زوجه حدودا دو سال است.جدا زندگی می کنم ولی قبل از دو سال با هم رفت و امد داشتیم و بعضی وقتها می روم به ایشان سر می زنم ولی خیلی کم ولی الان دو سال و نیم است.که ما رفت و امد ما خیلی کم است.حکم تمکین گرفتم نیامد … من اجازه ازدواج مجدد گرفتم و همسر دوم گرفتم و همسر اولم را نیز دوست دارم. دادگاه قرار ارجاع امر بداوری صادر کرده است.داور زوجه نظر به عدم امکان ادامه زندگی مشترک اعلام نموده است. زوج طی اظهارنامه مورخ ۱۳۹۵/۱۱/۳۰ خطاب به ز. ا. ک. است: ب. ت. ب. اینکه شما مدت ۳ سال است.منزل مشترک را ترک کرده اید و بعلت خالی بودن ملک انرا اجاره داده اید و بخشی از جهیزیه خود را در پارکینگ منزل گذاشته اید که ایجاد مزاحمت می نماید. و دائما از جانب همسایه ها به بنده شکایت می شود. لذا پس از روییت این اظهار نامه سریعا اقدام به جابجایی وسایل خود از پارکینگ نمایید در غیر این صورت کلیه مسئولیت ها و عواقب ان به عهده خودتان م. ب.. زوجه پاسخ داده است: در تاریخ ۱۳۹۲/۶/۱۹ طی مشاجره پیش امده بین اینجانب و اقای ف. غ. د. ایشان مرا به همراه فرزند ۱۵ س. ام ساعت یک و نیم بعد از نیم شب از منزل خود واقع در *بیرون کرده اند و حتی اجازه برداشت وسایل شخصی خود و فرزند م را به من نداده و ان زمان کلیه وسایل منزل در همان منزل موجود بود و از ان زمان تاکنون اینجانب و فرزند در منزل پدری ام ساکن هستم … اینجانب هیچگونه درخواست استرداد جهیزیه ای در هیچ دادگاهی نداده ام … ب. ت. ب. موارد ذکر شده اینجانب هیچگونه نقش در جابجایی لوازم مسکونی به اپارتمان مذکور نداشته ام. نهایتا داور زوج نیز پس از تشریح عدم موفقیت خود در اصلاح ذات البین عدم امکان سازش را اعلام نموده است. دادگاه پس از اعلام ختم رسیدگی بموجب دادنامه شماره شماره ۰۱۸۰ مورخ ۱۳۹۹/۳/۱۷ با درج خلاصه ای از اظهارات طرفین دعوی و با اشاره به حکم محکومیت زوجه به تمکین از زوج و اینکه خواهان دلیل و مدرکی که مبین عسر و حرج و تخلف شرط ضمن عقد باشد. ارائه ننموده است.دعوی خ. ر. و. تشخیص نداده و مستندا به ماده ۱۲۵۷ قانون مدنی حکم بر رد دعوی خواهان صادر و اعلام نموده است.با اعتراض ز. ن. ب. این دادنامه شعبه *بموجب دادنامه فرجامخواسته دادنامه بدوی را تایید نموده است.سپس بر اساس فرجامخواهی زوجه پرونده بدیوانعالی ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای ج. ق. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره۱۱۴۱ ۱۳۹۹/۵/۵ فرجامخواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه فرجامخواهی خانم ش. ک. ن. نسبت به دادنامه صادره از شعبه *که بموجب ان با تایید دادنامه بدوی صادره از شعبه *حقوقی در خصوص دعوی وی به طرفیت ف.خوانده بخواسته صدور حکم طلاق به علت عسر و حرج حکم به بطلان صادر گردیده است.بشرح زیر وارد م. ب.. ۱- از شهود تعرفه شده زوجه ( خواهان ) امضای کنندگان استشهادیه مورخ ۱۳۹۲/۶/۱۷ ( برگ ۳ پرونده ) و امضای کنندگان استشهادیه محلی مورخ ۹۸/۷/۵ ( برگ ۳۸ پرونده ) که سوی رفتار زوج را گواهی کرده اند تحقیق و استماع شهادت نشده است.و دادنامه از این جهت واجد نقص م. ب.. ۲- داوران طرفین دعوی ادامه زندگی مشترک زوجین غیر ممکن اعلام نموده اند براساس مفاد ماده ۲۷ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ دادگاه مکلف است.در صورت نپذیرفتن نظریه داوران با استدلال انرا رد نماید. دادگاه هیچگونه استدلالی در این خصوص تبیین ننموده است.و دادنامه از این جهت نیز دارای نقص م. ب.. ۳- سوی رفتار و اخراج زوجه و فرزند ش در نیمه شب از منزل ب. ت. ب. متن پاسخ اظهارنامه زوجه و عدم پاسخ و دفاع زوج بنظر محقق م. ب.. ۴- مفارقت جسمانی طولانی هفت ساله بقول زوجه و دو و نیم ساله بقول زوج از مصادیق بارز عسر و حرج م. ب.. ۵- ازدواج مجدد زوج هر چند ب. ت. ب. تجویز دادگاه از جهت شرط ضمن عقد از ناحیه بنظر قابل دفاع می رسد. اما ب. ت. ب. عرف مردم بخصوص جامعه زنان ایرانی قطعا از مصادیق عسر و حرج برای همسر اول م. ب.. ۶ *دعاوی بسیار کیفری و حقوقی زوجین علیه یکدیگر مستلزم رفت و امدهای فراوان به مراجع انتظامی و محاکم قضایی و یقینا موجب عسر و حرج م. ب.. ۷- زوج با ازدواج مجدد با خاطری اسوده به زندگی خود مشغول و در خصوص همسر اول بجز اخذ حکم تمکین که انهم ظاهرا جهت تدارک وسیله دفاع بوده هیچگونه اقدامی در جهت حل و فصل موضوع و رفع اختلاف و نیز اجرای حکم تمکین ننموده است. متن اظهارنامه ارسالی به زوجه در خصوص اثاث منزل نیز حاکی از این امر و بی میلی او به ادامه زندگی مشترک با زوجه است.بنا بمراتب مذکور باستناد بند ۵ ماده ۳۷۱ و شق الف ماده ۴۰۱ قانون ایین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ضمن نقض دادنامه فرجامخواسته رسیدگی مجدد به پرونده را به شعبه محترم صادر کننده دادنامه منقوض ارجاع می نماید. پس از اعاده پرونده شعبه *در جلسه رسیدگی مورخ ۹۹/۱۱/۱۹ استماع طرفین دعوا و فرزند م. انانرا استماع نموده است.زوجه خواسته و دعوی خ. ر. ب. شرح مراحل گذشته رسیدگی تکرار کرده است.ز. گ. ا..من واقعا همسرم را دوست دارم. ۲ سال است.که جدا از هم هستیم … سال ۹۲ که خانم … در اجرای حکم تمکین به منزل امد ولی وقتی مامور را رساندم برگشتم دیدم خانم در خانه نیست همسایه درب را باز کرد. ز. گ. ا..وقتی خواست مامور را برساند درب را بروی ما قفل کرد یعنی درب حیاط را قفل کرد اقای م. غ. د. ۲. س. فرزند م. زوجین گفته است: … شهادت می دهم ۸ سال کامل من ومادرم به صورت کاملا مجزا و در یک خانه مجزا در کنار هم و بدون وجود پدرم زندگی می کنیم و طی این ۸ سال پدر بنده هیچ اطلاعی از وضعیت اینجانب نداشته و ندارد. و هر بار که ایشان در خیابان من و مادرم را دیده اند یا به توهین و تهدید ما پرداخته اند ویا باعث درگیری شده اند ومن به شخصه از وجود پدرم در زندگی احساس تنش می کنم و ب. ت. ب. ازدواج مجدد پدرم وخشونت های ایشان زندگی مادرم و پدرم را کنار هم غیر ممکن می دانم ، زیرا اینجانب به شخصه احساس امنیت در کنار پدرم ندارم. و ایشان طی این ۸ سال حتی ۱ ریال صرف مخارج اینجانب مانند پوشاک ، خوراک ، مسکن وغیره نکرده اند و تمامی مخارج اینجانب را مادرم به دوش کشیده اند … و من هیچ برخورد خوبی از پدرم ندیده ام و همش ( همه اش ) در حال تهدید اینجانب و مادرم هستن و یا ما را مورد ضرب و شتم قرار می دهد. حتی ایشان باعث شده اند من از مدرسه دولتی خارج شوم. … زوجه در این جلسه قیمت دریافتی ۶۲ سکه از مهریه خود را در قبال طلاق بذل کرده است. برابر تصویر دادنامه شماره *صادره از شعبه *اقای ف. غ. د. به اتهام توهین به تحمل ۷۴ ضربه شلاق و نیز پرداخت دیه صدمات وارد موضوع شکایت اقای م. ک. ن. ( برادر زوجه ) محکوم گردیده است. ۱۶ نفر امضای کنندگان استشهادیه مورخ ۱۳۹۲/۶/۱۷ گواهی داده اند که اقای ف. غ. د. ضمن مراجعه بدرب شرکت سرمایه گذاری صنعت نفت با زدن حرفهای رکیک و تهمت و افتراء به خانم ش. ا ک. ن. باعث هتک حرمت ایشان در محل کار گردیده و با برادر وی زد و خورد نموده است. اوراق بسیاری از پرونده های دعاوی مطروحه طرفین و بستگان انان ضمیمه پرونده است.که خلاصه برداری سبب اطاله گزارش خواهد گردید. نهایتا دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و بموجب دادنامه فرجامخواسته بدون اشاره به دادنامه صادره از این شعبه و نواقص اعلام شده مجددا ضمن رد تجدیدنظر خواهی دادنامه بدوی را تایید کرده است.سپس براساس فرجامخواهی زوجه پرونده بدیوانعالی کشور ارسال و جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای ج. ق. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده درخصوص دادنامه شماره*فرجامخواسته مشاوره نموده و چنین رای می دهد. رای شعبه فرجامخواهی خانم ش. ک. ن. نسبت به دادنامه صادره از شعبه *به شماره فوق الذکر که بموجب ان با تایید دادنامه بدوی صادره از شعبه *در خصوص دعوی ف. خ. ب. طرفیت فرجامخوانده بخواسته طلاق بعلت عسر و حرج حکم به بطلان صادر گردیده است.وارد م. ب.. زیرا ۱- داوران زوجین ادامه زندگی مشترک انان غیر ممکن اعلام نموده اند. ۲- سوی رفتار و معاشرت زوج با اخراج زوجه و فرزند مشترک از منزل و محکومیت کیفری او محقق گردیده است. ۳- مفارقت عاطفی و جسمی بیش از ۷ سال زوجین و ازدواج مجدد زوج و زندگی با همسر دوم نشانه بارز عسر وحرج زوجه است. اظهارات فرزند مشترک ۲۳ س. زوجین موید صحت دعوی زوجه م. ب.. ۴ *دعاوی کیفری و حقوقی متعدد طرفین علیه یکدیگر و امد و شدهای فراوان به مراجع انتظامی و محاکم قضایی نشانه عمق اختلافات فیمابین و از مصادیق روشن عسر و حرج برای زوجه است. ۵- اخذ حکم تمکین زوج علیه زوجه با عنایت به ازدواج مجدد و ادامه زندگی با همسر دوم حاکی از عدم تعلق خاطر زوج به زوجه بوده و نشان از تدارک و تهیه وسیله دفاع از ناحیه او م. ب.. بنابراین باعنایت به مراتب فوق و ب. ت. ب. دادنامه ۱۱۸۸ صادره از این شعبه دادنامه فرجامخواسته مطابق مقررات و موازین قضایی تشخیص نگردید.و باستناد بند ۲ ماده ۳۷۱ و شق ج ماده ۴۰۱ قانون ایین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ضمن نقض ان رسیدگی مجدد را به دادگاه هم عرض دادگاه صادر کننده دادنامه منقوض ارجاع می نماید. پرونده پس از اعاده بدفتر دادگاههای تجدیدنظر استان شعبه *جهت رسیدگی مجدد به شعبه *بعنوان شعبه هم عرض دادگاه صادر کننده دادنامه منقوض ارجاع گردیده است. دادگاه با تعیین وقت رسیدگی زوجین را بدادرسی دعوت نموده است.دادگاه در جلسه مورخ ۱۴۰۰/۸/۲۳ اظهارات زوجین را استماع نموده است.زوجه ضمن تکرار خواسته اعلام کرده است.الباقی مهریه و سایر حقوق خود را بذل می کند از ۹۲/۶/۱۸ از منزل ایشان بیرون امده ام یعنی از منزل بیرون کرده است.زندگی نکرده ایم و رابطه زناشویی نداشته ایم ز. گ. ا.: من ازدواج مجدد کرده ام ولی با اجازه دادگاه بوده است.در سال ۱۳۹۵ و من مایل به طلاق نیستم از همسرم می خواهم برگردد. به زندگی اگر اشتباهاتی هم بوده است.عذرخواهی می کنم و جبران خواهم کرد. نهایتا دادگاه پس از اعلام ختم رسیدگی بموجب دادنامه شماره ۶۹۱۵ مورخ ۱۴۰۰/۸/۲۶ پس از درج خلاصه پرونده اعتراض زوجه به دادنامه بدوی را وارد تشخیص و با اشاره به بذل باقیمانده مهریه و سایر حقوق مالی از سوی زوجه ضمن نقض دادنامه بدوی باستناد مواد *لغایت ۱۱۴۶ قانون مدنی و مواد ۲۶ لغایت ۳۳ و تبصره ان از قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ حکم به الزام زوج به طلاق زوجه با شرایط مقرر در دادنامه صادر نموده است.سپس براساس فرجامخواهی زوج پرونده بدیوانعالی کشور ارسال و جهت رسیدگی باین شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای ج. ق. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره *۱۴۰۰/۸/۲۶ فرجامخواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد. رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجامخواهی اقای ف. غ. د. نسبت به دادنامه صادره از شعبه *به شماره فوق الذکر که به موجب ان با نقض دادنامه بدوی صادره از شعبه *و با احراز عسر و حرج زوجه حکم به الزام زوج به طلاق زوجه صادر گردیده است.وارد نمی باشد. دادنامه فرجامخواسته با عنایت به عمق اختلافات فیمابین زوجین و طرح پرونده های متعدد کیفری و حقوقی فیمابین انان و محکومیت کیفری زوج و مفارقت و جدایی ۹ ساله انان برابر مقررات قانونی و شرعی صحیحا صادر گردیده است.ف. خ. مطلب مدلل و موجهی که موجب نقض ان گردد. ابراز نموده است.و از جهت رعایت اصول و قواعد دادرسی نیز ایرادی در ان ملاحظه نمی گردد. بنابراین باستناد مواد ۳۷۰ و ۳۹۶ قانون ایین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ضمن رد فرجامخواهی ف. خ. دادنامه فرجامخواسته را تایید و ابرام می نماید./ا۴۰۱/۱/۷ شعبه * رییس شعبه : ج. ق. مستشار: س. م. ت. فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی