چگونگی ساقط شدن حق فسخ در نکاح

چگونگی ساقط شدن حق فسخ در نکاح خ. م.: در تاریخ 28 فروردین 1395، شعبه دیوان عالی کشور به بررسی پرونده‌ای پرداخت که در آن درخواست فسخ نکاح به دلیل ابتلای طرف مقابل به بیماری‌های جب و عنن مطرح شده بود. خواهان استدلال کرد که این بیماری‌ها شروع زندگی مشترک را غیرممکن می‌سازند و به استناد <a class="artref" href="/ماده/ماده-1122-a_0815110236779">ماده 1122 قانون مدنی</a>، خواستار ارجاع طرف مقابل به پزشکی قانونی و صدور حکم به فسخ نکاح شد. در پاسخ، طرف مقابل با ارائه مدارکی از پرونده‌های قبلی، ادعا کرد که درخواست فسخ نکاح به بهانه بیماری صرع مطرح شده و نظریه پزشکی قانونی را نپذیرفت. دادگاه بدوی با استناد به <a class="artref" href="/ماده/ماده-1131-a_0815110236789">ماده 1131 قانون مدنی</a>، به دلیل عدم اقدام فوری خواهان و آگاهی او از بیماری طرف مقابل، دعوی را رد کرد. پس از اعتراض خواهان و ارسال پرونده به دیوان عالی، هیات شعبه دیوان ب. ت. ب. گواهی پزشکی قانونی مبنی بر عدم کفایت نعوظ و عدم ارائه دلایل کافی از سوی خواهان، رای دادگاه بدوی را نقض کرد و پرونده را برای ادامه رسیدگی و تحقیقات تکمیلی به دادگاه صادرکننده رای ارجاع داد. این تصمیم بر اساس بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی اتخاذ شد. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/01/28 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در دعوای فسخ عقد نکاح، خیار فسخ در صورتی ساقط می‌شود که صاحب حق علم به حق فسخ و فوریت آن داشته باشد و این امر باید اثبات شود. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه شانزدهم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/01/28 - 08 : 57 قاضی: سعید عالم قاضی: عباسعلی علیزاده بایگی قاضی: محمد دیوسالار قاضی: عبدالعلی ناصح فورگ خلاصه جریان پرونده آقای ر. ف. به وکالت از خانم س. ف. فرزند حسین در تاریخ 93/12/24 د. ب. ط. آقای س. م. فرزند سید حسین تقدیم که به شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی تکاب ارجاع و به موجب متن دادخواست مزبور چنین توضیح داده است که نامبرده در مورخه 92/9/1 با خوانده عقد نکاح دائم منعقد نموده است که مدتی است ب. ت. ب. رفتارها و اظهارات خوانده متوجه ابتلای ایشان به بیماری های جب و عنن شده است که مسلما این بیماری، شروع زندگی مشترک را غیر ممکن می‌سازد فلذا ن. ب. ا. به صراحت <a class="artref" href="/ماده/ماده-1122-a_0815110236779">ماده 1122 قانون مدنی</a> که عنن را از موارد فسخ اعلام نموده با عنایت به اولویت عرفی جب که روایات، فسخ در مورد آن را نسبت به فسخ به سبب خصی بودن و عفن از اولویت بیشتری می داند، و به نحو اولی فسخ نکاح قبل از ازدواج دراین حالات بین فقها شریک امر مسلم است و همچنین ب. ت. ب. قاعده لاضرر امکان شروع زندگی مشترک برای موکله غیرممکن می‌سازد ضمن تقاضای ارجاع خوانده به پزشکی قانونی، رسیدگی و صدور حکم به فسخ نکاح منعقده ما بین موکله و خوانده و اعلام آن م. ا. ضمیمه دادخواست تقدیمی علاوه بر برگ وکالتنامه وکیل کپی مصدق رونوشت سند ازدواج دفتر رسمی ثبت و ازدواج و طلاق شماره 3 تکاب می‌باشد، دستور تعیین وقت رسیدگی و دعوت طرفین و ارسال نسخه ثانی دادخواست داده شده در تاریخ 94/2/13 تشکیل گردیده لایحه خواهان ضمیمه شده است وکیل خ. د. ج. حاضر گردیده لکن خوانده حاضر نشده اظهارات وکیل خ. ب. ش. صورتجلسه تنظیمی منعکس گردیده است دادگاه دستور معرفی خوانده به پزشکی قانونی صادر نموده، لایحه خوانده در تاریخ 94/2/31 تقدیم که ثبت و پیوست شده است و اعلام نموده همسرم قبلا در پرونده دیگری به بهانه صرع دادخواست فسخ نکاح داده بود که به پزشکی قانونی معرفی و متحمل هزینه شده ام، لیکن دادنامه های قبلی مبنی بر حکم به رد اعتراض فسخ نکاح به دلیل ابتلا زوج به بیماری صرع صادره از شعبه اول دادگاه حقوقی تکاب که به تایید دادگاه تجدید نظر استان رسیده درپرونده مضبوط شده است (ضمیمه لایحه تقدیم خواهان) زوجین جهت اخذ نامه معرفی به پزشکی قانونی مراجعه و زوج طی نامه ای به پزشکی قانونی معرفی گردیده است پاسخ پزشکی قانونی شهرستان ارومیه مبنی بر اینکه نعوظ آلت تناسلی نامبرده برای اعمال زناشویی کافی نمی‌باشد ارائه شده است و در ادامه آن قید شده حاضر به بررسی های تکمیلی تر در خصوص مشخص شدن علت و برنامه درمانی احتما لی آن نشد جلسه مورخ 94/6/2 دادگاه خوانده در دادگاه حاضر و ا ظهار نموده من و خ. د. ت. 92/9/1 عقد نموده و نامزد هستیم از آن موقع تاکنون هیچ وقت با وی خلوت ننموده ام و هرگز با وی رابطه زناشویی نداشته ام و من نظریه پزشکی قانونی را قبول ندارم و طرف من نفوذ کرده مجددا دادگاه وی را به پزشکی قانونی استان جهت معرفی به کمیسیون پزشکی معرفی نموده است و لی با عدم مراجعه ضمن اعاده پاکت حاوی معرفی نامه مذکور و ضبط در پرونده طی لایحه عدم مراجعه خ. ر. ب. پزشکی قانونی استان اعلام نموده است و مجددا کپی دادنامه های قبلی را ارائه و ضمیمه نموده است دادگاه ختم رسیدگی را علام و در مورخ 94/8/5 مبادرت به صدور به شرح دادنامه شماره --- نموده است که طی آن چنین مقرر گردید.((... ن. ب. ا. حسب <a class="artref" href="/ماده/ماده-1131-a_0815110236789">ماده 1131 قانون مدنی</a> شرط تحقق فسخ، اعمال حق مذکور به صورت فوری است و در صورت عدم اقدام فوری خیار ساقط می‌شود لذا ب. ت. ب. اینکه اظهارات وکیل خواهان حاکی از اطلاع موکلش از بیماری خوانده لکن در این خصوص اقدامی ننموده و اقدام به تقدیم دادخواست مبنی بر فسخ نکاح براساس ادعای ابتلاء خوانده به بیماری صرع نموده‌اند که بر طبق رای مورخ 93/6/25 رد شده است و بعد از فاصله طولانی در تاریخ 1393/12/24 دعوای پرونده حاضر را اقامه نموده‌اند لذا با فرض صحت ادعای خواهان به جهت عدم رعایت شرایط ماده مذکور خواسته قابل پذیرش نبوده مستندا به ماده فوق حکم بر بطلان دعوی صادر و اعلام می‌گردد...))از این رای در مهلت 20 روزه برای تجدید نظر خواهی اعتراضی به عمل نیامده و پس از انقضاء رای مذکور در فرجه بیست روز بعدی ( 40 روز) اعتراض و تقاضای فرجام خواهی شده است ابتدا پرونده به اشتباه به دادگاه تجدید نظر ارسال و به شعبه --- دادگاه تجدید نظر استان آذربایجان غربی ارجاع که شعبه مذکور طی شرحی پرونده را اعاده و به دیوان ارسال و به این شعبه ارجاع شده است مفاد لایحه فرجام خواهی وکیل ف. خ. و پاسخ د فاعیه ف. خ. ب. همراه گزارش فوق در هنگام شور قرائت می‌گردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای م. دیو سالار دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر نقض دادنامه شماره --- تجدید نظر خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه نظر به گواهی پزشکی قانونی شهرستان ارومیه که به موجب آن وجود بیماری عدم کفایت نعوظ برای اعمال زناشوئی گواهی شده است و حسب اعلام زوج برای بررسی های تکمیلی و هم چنین مراجعه به کمیسیون پزشکی قانونی و تعیین علت و برنامه درمان احتمالی علیرغم معرفی وی توسط دادگاه حاضر نگردیده و حسب اظهار و. د. ج. مورخ 94/6/2 تاکنون هیچ وقت با زوجه خلوت ننموده و هرگز با وی رابطه زناشویی نداشته است تا علم و اطلاع زوجه از وجود بیماری و داشتن حق فسخ و فوریت آن ثابت شود و دلیلی نیز بر سلامت و نیز علم و اطلاع زوجه از وجودبیماری و علم و اطلاع زوج از داشتن حق مذکور و لزوم فوریت در اعمال آن ارائه و اقامه نگردیده است. با عنایت به اینکه براساس محتویات پرونده از جمله گواهی مذکور وجود بیماری عدم توانایی جنسی ظاهرا ثابت است و دلیلی بر ساقط شدن آن ارائه نشده و توجها به اینکه مطابق <a class="artref" href="/ماده/ماده-1131-a_0815110236789">ماده 1131 قانون مدنی</a> خیار فسخ در صورتی ساقط می‌شود که صاحب حق علم به حق فسخ و فوریت آن داشته باشد هر چند مدتی از زمان عقد و طرح دعوای قبلی گذشته ولی چون دلیلی بر داشتن علم و اطلاع زوجه به حق فسخ بابت بیماری غبن و نیز فوریت آن ارائه نگردیده، لازم است دادگاه در این خصوص تحقیق لازم را از طرفین انجام و در صورتی که زوج حاضر به مراجعه به کمیسیون پزشکی قانونی جهت اعلام امکان درمان و یا صحت و سلامت خود نگردید، دادگاه براساس محتویات پرونده اظهار نظر نماید لذا به استناد بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی ضمن نقض رای معترض عنه پرونده جهت ادامه رسیدگی و انجام تحقیقات تکمیلی به دادگاه صادر کننده رای ارجاع می‌گردد. شعبه شانزدهم دیوان عالی کشور رئیس: عبدالعلی ناصح مستشار: عباسعلی علیزاده عضو معاون: سعید عالم