🔒قانون تصویب تشریفات (پروتکل) حفاظت از دریای خزر در برابر آلودگی ناشی از منابع و فعالیتهای مستقر در خشکی الحاقی به کنوانسیون چهارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر

تشریفات (پروتکل) حفاظت از دریای خزر در برابر آلودگی ناشی از منابع و فعالیت‌های مستقر در خشکی الحاقی به کنوانسیون چهارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر هجری شمسی (برابر میلادی) مشتمل بر بیست و نه ماده و پنج پیوست، به شرح ضمیمه تصویب می‌شود.

هدف تشریفات (پروتکل) هدف از این تشریفات (پروتکل)، پیشگیری، مهار و کاهش و تا حد امکان از میان بردن آلودگی محیط زیست دریایی ناشی از منابع و فعالیت‌های مستقر در خشکی است تا این که محیط زیست دریایی دریای خزر از لحاظ زیست‌محیطی سالم شده و حفظ گردد.

کاربرد اصطلاحات از لحاظ این تشریفات (پروتکل): الف ـ «اجلاس طرفهای متعاهد» به معنی نهاد موضوع ماده(22) کنوانسیون است. ب ـ «دبیرخانه» به معنی نهاد موضوع ماده(23) کنوانسیون است. پ ـ «بهترین فنون موجود (بی.ا ی.تی)» به معنی جدیدترین مرحله پیشرفت فرآیندها، تسهیلات یا روشهای عملیاتی است که بیانگر مناسب بودن عملی یک اقدام خاص برای محدود کردن خروجی ها و ضایعات می باشد. «فنون» شامل فناوری های مورد استفاده و روش طراحی ، ساخت، نگهداری، بهره برداری و از کار انداختن تاسیسات می شود. ت ـ «بهترین رویه های زیست محیطی (بی.ای.پی)» به معنی اعمال مناسب ترین ترکیب تدابیر و راهبردهای کنترل زیست محیطی می باشد. ث ـ «منطقه ساحلی» به معنی مناطق خشکی مجاور خط ساحلی است که به علت نزدیکی به دریا و بر اثر تغییرات سطح آب دریا آسیب پذیر می باشد. ج ـ «نقطه بحرانی» به معنی بخش محدود و معینی از خشکی، پیشرفتگی آب سطحی، یا لایه آبزی معینی است که در معرض آلودگی بیش از حد بوده و نیازمند توجه همراه با اولویت است تا از آثار مخرب بالفعل یا بالقوه بر سلامت انسانی، زیست بوم¬ ها، یا منابع و عرصه های طبیعی دارای اهمیت اقتصادی پیشگیری شده یا این قبیل آثار کاهش یابند. چ ـ «آلودگی ناشی از منابع مستقر در خشکی» به معنی آلودگی دریا از همه نوع منابع نقطه ای و پراکنده واقع در خشکی است که از طریق آب، از طریق هوا یا به طور مستقیم از ساحل به محیط زیست دریایی برسد. ح ـ «منابع نقطه ای» به معنی منابع آلودگی مستقر در خشکی است که مواد خروجی از هر نوع مجرای قابل تشخیص، محدود، و مجزا وارد محیط زیست می گردد که مواردی از قبیل لوله ها، خروجی های فاضلاب، کانالها، گودالها، تونلها، مجراها یا چاههایی که آلوده کننده ها از آنها تخلیه می شوند یا ممکن است از آنها تخلیه شوند، را شامل می شود اما محدود به آنها نمی شود. خ ـ «منابع پراکنده» به معنی منابع آلودگی مستقر در خشکی، غیر از منابع نقـطه ای، اسـت که مـواد از طریـق آنـها در نتیجه هرزآب هـای زمین، بارنـدگی، رسوبات جوی، زهکـشی، تراوش، یا تغییـرات آب¬شـناسی یا تخریب زیستگاهها وارد محیط زیست می شود. د ـ «خروج» به معنی هر نوع تخلیه، برون ریزی یا رهاسازی مواد آلوده کننده به آب، هوا یا خاک است. ذ ـ «کنترل خروجی ها» به معنی کنترل هایی است که مستلزم محدودیت خاص خروجی ها است، از قبیل مقادیر محدود خروجی، یا هر نوع محدودیت یا شرایط دیگر ناظر بر آثار، ماهیت یا سایر ویژگی های یک خروجی یا شرایط عملیاتی است که بر خروجی تاثیر می گذارد. ر ـ «مقادیر محدود خروجی» به معنی جرم، که با برخی عوامل خاص تعیین می گردد، تراکم یا سطح یک خروجی است که نمی تواند طی یک یا چند دوره زمانی افزایش یابد. مقادیر محدود خروجی برای مواد معمولا در نقطه ای اعمال می شود که این خروجی ها از تاسیسات خارج می شود و رقیق شدن در تعیین آنها درنظر گرفته نمی شود. ز ـ «استاندارد کیفیت زیست محیطی (ای.کیو.اس)» به معنی تراکم یک ماده خاص یا گروهی از مواد در آب، رسوبات یا جانداران است که به منظور حفاظت از سلامت انسانی و محیط زیست، نباید از حدخاصی فراتر رود. ژ ـ «هدف کیفیت زیست محیطی(ای.کیو.ا )» به معنی هدفی است که وضعیت مطلوب کیفیت زیست محیطی را تبیین نموده و باید در یک منطقه زیست محیطی خاص، نظیر رودخانه، ساحل یا منطقه صنعتی، رعایت گردد.

دامنه شمول این تشریفات (پروتکل) طبق ماده(3) کنوانسیون و به موجب ماده(1) این تشریفات (پروتکل) در موارد زیر اعمال می شود: الف ـ خروجی مواد آلوده کننده ناشی از منابع نقطه ای و پراکنده مستقر در خشکی که آثار مخربی بر محیط زیست دریایی و یا مناطق ساحلی دریای خزر به جا گذارده یا بتواند به جای گذارد. این خروجی ها، شامل موادی می¬باشند که از جمله از طریق رودخانه ها، کانال ها یا سایر مجراهای آبی، جریانهای آبی زیرزمینی، زباله ها و فاضلاب های ساحلی، زباله های دفن شده در زیربستر دریا که از خشکی به آن دسترسی وجود داشته باشد یا از طریق هرزآب ها، به محیط زیست دریایی شامل آبهای لب شور، باتلاق های شوره زار و تالاب های ساحلی برسد. ب ـ ورود مواد آلوده کننده از منابع مستقر در خشکی که تحت شرایط مذکور در پیوست شماره(3)، که از طریق جو وارد محیط زیست دریایی دریای خزر شود. پ ـ آلودگی ناشی از فعالیت هایی از قبیل تغییر فیزیکی وضعیت طبیعی خط ساحلی و تغییر یا انهدام مناظر یا زیستگاهها، به محیط زیست دریایی و یا مناطق ساحلی دریای خزر صدمه وارد نماید.

تعهدات کلی 1ـ طرفهای متعاهد به طور انفرادی یا مشترک کلیه تدابیر لازم را به موجب مقررات کنوانسیون به منظور پیشگیری، مهار، کاهش و تا حد امکان از بین بردن آلودگی و هر اثر مخرب دیگر بر محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی دریای خزر ناشی از فعالیت های مستقر در خشکی به عمل خواهند آورد. 2ـ طرفهای متعاهد، به ویژه اقدامات زیر را به عمل خواهند آورد: الف ـ اعمال اصل پیشگیری که به موجب آن هرگاه تهدید آسیب جدی یا غیرقابل جبران به محیط زیست دریایی یا سلامت عمومی وجود داشته باشد، فقدان قطعیت کامل علمی نمی تواند دلیلی بر به تعویق انداختن اقدامات مقرون به صرفه برای جلوگیری از چنین آسیبی محسوب شود. ب ـ اعمال اصل پرداخت هزینه ها از سوی آلوده کننده، که به موجب آن هزینه های اقدامات پیشگیری، مهار و کاهش آلودگی باید از سوی آلوده کننده پرداخت شود. پ ـ ترویج همکاری بین طرفهای متعاهد در ارزیابی آثار زیست محیطی در خصوص فعالیت هایی که احتمال می رود آثار نامطلوب چشمگیری بر محیط زیست دریایی دریای خزر به جا بگذارد. ت ـ اطمینان از این که در جریان تدوین طرحها و برنامه ها، عوامل زیست محیطی، از جمله جنبه های مرتبط با سلامت، به طور کامل مدنظر قرار گیرند. ث ـ اجرای اقدامات پیشگیرانه برای به حداقل رساندن خطر آلودگی ناشی از حوادث صنعتی و بلایای طبیعی از طریق برنامه آمادگی و واکنش نسبت به بلایا ج ـ اتخاد تدابیر حفاظتی خاص در برابر آلودگی از منابع مستقر در خشکی و فعالیت هایی که بالقوه به مناطق تخم ریزی طبیعی ماهی خاویار، ماهی آزاد دریای خزر و سایر گونه های ارزشمند لطمه می زند. چ ـ ترویج توسعه پایدار مناطق ساحلی از طریق رهیافتی یکپارچه نسبت به توسعه مناطق ساحلی ح ـ تلاش برای همکاری بر مبنای رضایت متقابل در دستیابی به اهداف این تشریفات (پروتکل) با دولتهای غیرساحلی که بخشهایی از حوزه آبریز دریای خزر در قلمرو آنها واقع شده است.

اقدامات اجرائی 1ـ هر طرف متعاهد یک مقام ملی صالح را برای هماهنگی اجرای این تشریفات (پروتکل) تعیین خواهد کرد و مراتب را از طریق دبیرخانه به اطلاع سایر طرفهای متعاهد خواهد رساند. 2ـ در اجرای این تشریفات (پروتکل)، طرفهای متعاهد موارد زیر را انجام خواهند داد: الف ـ تصویب برنامه ها یا طرحهای اقدام منطقه ای و یا ملی مبتنی بر کنترل منبع آلودگی و اقدامات مهارکننده، و در صورت اقتضاء، تدوین جدولهای زمانی برای تکمیل این طرحها و برنامه ها. در جریان تدوین این قبیل برنامه ها یا طرح ها، طرفهای متعاهد می توانند توصیه های برنامه اقدام جهانی برای حفاظت از محیط زیست دریایی ناشی از فعالیت های مستقر در خشکی و مقررات مربوط برنامه اقدام راهبردی دریای خزر را مدنظر قرار دهند. ب ـ مدنظر قرار دادن فعالیتها و مواد مندرج در پیوست شماره (1) از طریق تدوین، تصویب و اجرای تدریجی موارد زیر: اول ـ کنترل خروجی¬ها، از جمله محدودیت مقادیر خروجی مواد مربوط، استانداردهای کیفیت زیست محیطی و اهداف کیفی زیست محیطی، و همچنین رویه های مدیریتی مبتنی بر عوامل مندرج در پیوست شماره (1) و دوم ـ جداول زمانی دستیابی به این محدودیت ها، رویه های مدیریتی و اقدام های مورد توافق طرفهای متعاهد پ ـ بکارگیری یا ترغیب بهترین فنون موجود و بهترین رویه های زیست محیطی و اجراء، دسترسی و انتقال فناوریهایی که از لحاظ زیست محیطی سالم باشند، از جمله فناوری های مربوط به تولید سالم تر، با در نظر داشتن شرایط و معیارهای اجتماعی، اقتصادی و فناورانه مذکور در پیوست شماره (5)

دستورالعمل ها و استانداردهای مشترک 1ـ به موجب ماده(18) کنوانسیون، طرفهای متعاهد به تدریج، و در صورت لزوم با همکاری سازمان های صلاحیتدار بین المللی، دستورالعمل های مشترک، و در صورت اقتضاء، استانداردها یا معیارهای مشترک را به ویژه در موارد زیر تنظیم و تصویب خواهند کرد: الف ـ طول، عمق و موقعیت خطوط لوله برای پسماندهای ساحلی، به ویژه با توجه به روشهای مورد استفاده برای تصفیه خروجی ها ب ـ الزامات خاص برای خروجی هایی که نیاز به تصفیه جداگانه دارند. پ ـ کیفیت آب دریا که برای حفاظت از سلامت انسانی، منابع زنده و زیست بومهای مورد استفاده برای مقاصد خاص ضرورت دارد. ت ـ کنترل، و در صورت لزوم، جایگزینی تدریجی محصولات، تاسیسات و فرآیندهای صنعـتی و سایر فرآیندهایی که موجـب آلودگی مهم محیط زیـست دریایی و مناطق ساحلی می گردد. ث ـ الزامات خاص مربوط به کمیت مواد تخلیه شده (مذکور در پیوست شماره 1)، میزان تراکم آنها در مواد خروجی و روشهای تخلیه آنها 2ـ برنامه ها و طرحهای اقدام منطقه ای موضوع جزء (الف) بند(2) ماده(5) این تشریفات (پروتکل) با رعایت موارد زیر تدوین و اجراء خواهند شد: الف ـ طرفهای متعاهد مقادیر مشترک محدودیت خروجی ها، استانداردهای کیفیت زیست محیطی یا اهداف کیفی زیست محیطی، و همچنین جداول زمانی اجرای تدابیر اتخاذ شده را با هدف پیشگیری، کاهش یا، در صورت اقتضاء، محو آلودگی ناشی از منابع و فعالیت های مستقر در خشکی را برای مواد مذکور در پیوست شماره (1) این تشریفات (پروتکل) تعیین کرده و به صورت دوره ای مورد بازبینی قرار خواهند داد؛ و ب ـ اجلاس طرفهای متعاهد معیارهای پیشگیری از آلودگی را تعیین کرده و تدابیر مقتضی توصیه شده برای کاهش، مهار و محو آلودگی محیط زیست دریایی دریای خزر از منابع و فعالیت های مستقر در خشکی را تعیین خواهد نمود و آنها را با استفاده از اطلاعات روزافزونی که از طریق برنامه های پایشی مذکور در ماده(13) این تشریفات (پروتکل) فراهم می آید، تغییرات صورت گرفته در فعالیت های صنعتی و سایر فعالیت های انسانی و پیشرفت های احتمالی علمی و فناوری های مهار آلودگی، به صورت دوره ای روزآمد خواهد نمود.

آلودگی از منابع نقطه ای 1ـ طرفهای متعاهد اطمینان حاصل خواهند نمود که کنترل خروجی منابع نقطه ای آلودگی با مواد مذکور در پیوست شماره (1)، که واجد آثار مخربی بر محیط زیست دریایی یا مناطق ساحلی بوده یا بتواند داشته باشد، مبتنی بر بهترین فنون موجود و بهترین رویه های زیست محیطی یا مقادیر مربوط به محدودیت خروجی ها می باشد. 2ـ طرفهای متعاهد طرحهای اقدام ملی همراه با جدول های زمانی برای تحقق کاهش اساسی ورودی آلوده کننده ها از منابع نقطه ای را بر مبنای فهرست نقاط بحرانی که توسط اجلاس طرفهای متعاهد تصویب و هر دو سال یکبار مورد بازبینی و تجدید نظر قرار خواهد گرفت، تصویب و اجراء خواهند کرد. 3ـ خروجی مواد از منابع نقطه ای منوط به مجوز یا مقررات تنظیم کننده از سوی مقامات صلاحیتدار ملی طرفهای متعاهد با در نظر گرفتن مفاد این تشریفات (پروتکل)، پیوست شماره ( 4) آن، و تصمیم ها و توصیه های مربوط اجلاس طرفهای متعاهد خواهد بود. 4ـ به این منظور، طرفهای متعاهد، سامانه(سیستم) بازرسی منظمی توسط مقامات صلاحیتدار ملی خود را برای ارزیابی میزان رعایت مجوزها و مقررات تنظیم کننده میزان خروجی مواد به محیط زیست وضع خواهند کرد. طرفهای متعاهد برای حصول اطمینان از اجرای این مجوزها و مقررات، ضمانت اجراهای مناسبی را وضع خواهند کرد.

آلودگی از منابع پراکنده 1ـ طرفهای متعاهد اطمینان حاصل خواهند نمود که روشهای کنترل منابع پراکنده آلودگی با مواد مندرج در پیوست شماره (1) که به محیط زیست دریایی یا مناطق ساحلی دریای خزر لطمه وارد کرده یا می توانند لطمه وارد کنند مبتنی بر بهترین فنون موجود و بهترین رویه های زیست محیطی باشند. 2ـ طرفهای متعاهد به منظور رعایت استاندارد کیفیت زیست محیطی و هدف کیفیت زیست محیطی مورد توافق برای مواد مندرج در پیوست شماره (1)این تشریفات (پروتکل) طبق معیارهای مذکور در پیوست شماره (2)، کلیه تدابیر مقتضی را به عمل خواهند آورد تا حجم آلودگی ناشی از فعالیت های کشاورزی که به محیط زیست دریایی یا مناطق ساحلی دریای خزر لطمه وارد می کنند به طور اساسی کاهش پیدا کند.

آلودگی ناشی از سایر فعالیتها 1ـ طرفهای متعاهد اطمینان حاصل خواهند نمود که فعالیتهایی که آثار مخربی بر محیط زیست دریایی یا مناطق ساحلی دریای خزر وارد نموده یا بتوانند وارد نمایند و مشمول مواد (7) و (8) این تشریفات (پروتکل) قرار نمی گیرند، بر مبنای بهترین فنون موجود و بهترین رویه های زیست محیطی صورت گیرند. 2ـ طرفهای متعاهد کلیه تدابیر مقتضی را به عمل خواهند آورد تا از آلودگی محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی در نتیجه تغییرات سطح آب دریا پیشگیری کنند و آن را کنترل و کاهش داده و تا حد امکان محو نمایند. به این منظور، آنها از تاسیسات نفتی و شیمیایی و اراضی آلوده به نفت که در معرض تهدید بالقوه آبگرفتگی باشند حفاظت به عمل خواهند آورد، و تاسیسات و انبارهای ذخیره متروک ساحلی را برخواهند چید.

رهیافت یکپارچه در قبال توسعه مناطق ساحلی 1ـ طرفهای متعاهد به طور انفرادی و در صورت اقتضاء، مشترک رهیافتی یکپارچه را در قبال توسعه مناطق ساحلی، از جمله بر مبنای برنامه ریزی مناطق ساحلی اتخاذ خواهند نمود. آنها تدابیر تعدیل کننده ای را تصویب و اجراء خواهند کرد تا اثرات منفی بلایای طبیعی، از قبیل تغییرات بلندمدت سطح آب دریا، طوفانها، هجوم امواج، زمین لرزه، و فرسایش ساحل، بر ساکنان و زیرساخت های مناطق ساحلی، کاهش یابد. 2ـ طرفهای متعاهد کلیه تدابیر لازم را برای کاهش و معکوس کردن روند جنگل زدایی و تخریب اراضی مناطق ساحلی به عمل خواهند آورد و طرحها و برنامه های ملی را با هدف احیای جنگل ها و مقابله با بیابان زایی تدوین و اجراء خواهند کرد.

آثار فرامرزی 1ـ هر گاه احتمال برود که آلودگی ناشی از فعالیت¬ها و منابع مستقر در خشکی که منشا آن هر طرف متعاهد باشد، بتواند به مناطق ساحلی یک یا چند طرف متعاهد دیگر یا محیط زیست دریایی دریای خزر صدمه بزند، طرف متعاهد ذی ربط به منظور حل این مساله، طرفهای متعاهدی را که احتمالا در معرض این صدمات قرار گیرند، آگاه و با آنها مشورت خواهد نمود. 2ـ چنانچه جریان یک آبراه که از قلمرو دو یا چند طرف متعاهد عبور کرده یا مرز بین آنها را تشکیل می دهد، موجب آلودگی محیط زیست دریایی دریای خزر شده یا بتواند موجب چنین آلودگی ای شود، طرفهای متعاهد ذی ربط با یکدیگر به منظور حصول اطمینان از اجرای کامل این تشریفات (پروتکل) همکاری خواهند نمود و از جمله در صورت اقتضاء، مبادرت به تاسیس نهادهای مشترک مسوول شناسایی و رفع مشکلات آلودگی خواهند کرد. 3ـ یک طرف متعاهد در قبال آلودگی ای که منشا آن در قلمرو دولت یا دولت های غیرمتعاهد باشد، مسوول نخواهد بود.

ارزیابی آثار زیست محیطی 1ـ طرفهای متعاهد به موجب ماده (17) کنوانسیون، دستورالعمل های منطقه ای و دستورالعمل های مرتبط ملی راجع به ارزیابی آثار بالقوه زیست محیطی پروژه ها و فعالیت های مستقر در خشکی از جمله آثار فرامرزی را تنظیم و تصویب خواهند کرد و این دستورالعمل ها را بازبینی و در صورت اقتضاء، روزآمد خواهند کرد. 2ـ هر طرف متعاهد رویه های ارزیابی آثار زیست محیطی فعالیت ها یا پروژه های طرح ریزی شده مستقر در خشکی واقع در قلمرو خود را که احتمال می رود موجب آثار مخرب چشمگیر بر محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی دریای خزر شود را تنظیم و اعمال نماید. 3ـ اجرای فعالیت ها و پروژه های مذکور در بند(2) فوق منوط به مجوز کتبی قبلی از مقامهای صلاحیتدار طرف متعاهد خواهد بود که یافته ها و توصیه های ارزیابی آثار زیست محیطی را به طور کامل مدنظر قرار خواهند داد.

جمع آوری اطلاعات و داده ها، پایش و ارزیابی 1ـ طرف های متعاهد در چهارچوب مقررات و برنامه های پایشی مذکور در ماده(19) کنوانسیون، و در صورت لزوم با همکاری سازمان های بین المللی صلاحیتدار، تا حدامکان نسبت به موارد زیر اقدام به عمل خواهند آورد: الف ـ جمع آوری داده ها و اطلاعات و تهیه و نگهداری بانک اطلاعاتی ملی در خصوص شرایط ویژگی های فیزیکی، زیست شناسی و شیمیایی محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی دریای خزر ب ـ جمع آوری داده ها و اطلاعات و تهیه و نگهداری بانک اطلاعاتی ملی از ورود مواد مذکور در پیوست شماره (1) ناشی از منابع مستقر در خشکی، از جمله اطلاعات مربوط به توزیع منابع و کمیت مواد وارد شده به محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی دریای خزر پ ـ اجرای ارزیابی منظم منطقه ای (حداقل هر پنج سال یکبار) در خصوص وضعیت محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی دریای خزر ت ـ ارزیابی نظام یافته سطح آلودگی در سواحل خود، به ویژه در خصوص فعالیت ها و مواد مذکور در پیوست شماره (1) و ارائه دوره ای این اطلاعات به دبیرخانه 2ـ طرفهای متعاهد در زمینه تعیین عناصر برنامه های پایش منطقه ای و نیز برنامه های مشابه پایشی ملی، که شامل کنترل تحلیلی کیفیت، و ترغیب ذخیره، استخراج و مبادله اطلاعات باشد، همکاری خواهند نمود. 3ـ اطلاعات موضوع بند (1) این ماده از طریق دبیرخانه در اختیار سایر طرفهای متعاهد قرار خواهد گرفت.

مبادله اطلاعات طرفهای متعاهد به موجب ماده (21) کنوانسیون، به طور مستقیم، یا از طریق دبیرخانه، اقدام به مبادله منظم داده‌ها و اطلاعات مربوط به وضعیت محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی و اطلاعات مربوط به اجرای این تشریفات (پروتکل) خواهند نمود. طرفهای متعاهد سامانه‌ها و شبکه‌هایی را برای تبادل اطلاعات ایجاد خواهند نمود.

مشارکت عمومی 1ـ هر طرف متعاهد، طبق ماده(21) کنوانسیون و قوانین ملی خود، مشارکت مقامهای محلی و عموم مردم را در اقداماتی که برای حفاظت از محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی دریای خزر در مقابل آلودگی ناشی از منابع و فعالیت های مستقر در خشکی، ضرورت داشته باشد از جمله ارزیابی های آثار زیست محیطی و فرآیندهای تصمیم گیری مربوط به اجرای این تشریفات (پروتکل) ترغیب خواهد نمود. 2ـ هر طرف متعاهد، طبق ماده(21) کنوانسیون و قوانین ملی خود، دسترسی عموم به اطلاعات مربوط به شرایط محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی دریای خزر، اقدامات صورت گرفته یا برنامه ریزی شده برای پیشگیری، مهار و کاهش آلودگی، را با در نظر گرفتن مفاد موافقتنامه های بین¬المللی موجود در خصوص دسترسی عمومی به اطلاعات زیست محیطی که در آن عضویت دارد، تسهیل خواهد کرد.

همکاری و کمک 1ـ طرفهای متعاهد به صورت منطقه ای از طریق دبیرخانه، یا در صورت اقتضاء، به صورت دوجانبه در امر پیشگیری، مهار و کاهش، و تا حدامکان برای محو، آلودگی محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی ناشی از منابع و فعالیت های مستقر در خشکی، همکاری خواهند نمود. 2ـ طرفهای متعاهد با رعایت ماده(20) کنوانسیون، همکاری های علمی و فناورانه در خصوص آلودگی ناشی از منابع و فعالیت های مستقر در خشکی، به ویژه در زمینه تحقیق در خصوص کمیت و کیفیت ورودی ها، راهها، وضعیت نهائی و آثار آلوده کننده ها بر محیط زیست و تدوین روشها و فنون جدید پیشگیری، کاهش و محو آلودگی از جمله تدوین و اجرای رهیافت های تولید پاک تر بدین منظور را تشویق خواهند کرد. 3ـ طرفهای متعاهد کوشش خواهند نمود تا به طور مستقیم یا از طریق دبیرخانه، با طرفهای متعاهدی که تقاضای مساعدت می نمایند، به ویژه در زمینه های زیر همکاری کنند: الف ـ تدوین برنامه های علمی، فنی، آموزشی و آگاه سازی عمومی، و آموزش کارکنان علمی، فنی و اداری ب ـ ارائه مشورت های فنی، اطلاعات و سایر کمکها 4ـ طرفهای متعاهد با سازمان های بین المللی، برنامه ها و موافقتنامه های بین المللی مربوط به پیشگیری، کاهش و مهار آلودگی محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی ناشی از منابع و فعالیت های مستقر در خشکی همکاری خواهند نمود.

گزارش دهی 1ـ هر طرف متعاهد گزارش هایی از اقداماتی را که برای اجرای این تشریفات (پروتکل) انجام داده است، به شکل تعیین شده توسط اجلاس طرفهای متعاهد، به دبیرخانه ارائه خواهد نمود. دبیرخانه گزارشهای دریافتی را برای کلیه طرفهای متعاهد ارسال خواهد نمود. 2ـ این قبیل گزارش ها، از جمله، شامل موارد زیر خواهد بود: الف ـ اطلاعات مربوط به تدابیر قانونی و تنظیم کننده، برنامه های اقدام، برنامه ها و سایر گامهای برداشته شده برای اجرای این تشریفات (پروتکل)، پیوست های آن و توصیه های تصویب شده به موجب آنها ب ـ داده های مربوط به کمیت مواد نگرانی آور موضوع پیوست شماره (1) که به دریای خزر تخلیه شده باشد. پ ـ داده های آماری راجع به مجوزهای صادره به موجب ماده(7) این تشریفات (پروتکل) ت ـ داده ها و اطلاعات ناشی از اقدامات پایشی موضوع ماده(13) این تشریفات (پروتکل) ث ـ اطلاعات مربوط به آلودگی ناشی از فعالیت هایی که خطوط ساحلی را تغییر داده یا بتواند تغییر دهد و زیستگاههای واقع در مناطق ساحلی را به طور نامطلوب تحت تاثیر قرار دهد. ج ـ اطلاعات مربوط به نتایج حاصل از محو و مهار آلودگی در نقاط بحرانی چ ـ اطلاعات مربوط به اجرای طرحهای اقدام، برنامه ها و اقدامات مصوب به موجب این تشریفات (پروتکل) جهت پیشگیری، مهار و کاهش آلودگی و تا حد امکان، محو آلودگی محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی ناشی از منابع و فعالیتهای مستقر در خشکی، از جمله اطلاعات مربوط به نتایج حاصله، و حسب مورد مشکلات موجود در جریان اجرای این تشریفات (پروتکل) 3ـ گزارش های منطقه ای در خصوص اجرای این تشریفات (پروتکل) و وضعیت محیط زیست دریایی و مناطق ساحلی دریای خزر از طریق دبیرخانه با استفاده از داده ها و اطلاعات مندرج در گزارش های ملی تهیه خواهند شد. 4ـ هیچکدام از مفاد این تشریفات (پروتکل)، موجب نمی شود که یک طرف متعاهد ملزم به ارائه اطلاعاتی شود که انتشار آنها مغایر منافع امنیت ملی آن طرف است.

رعایت 1ـ طرفهای متعاهد به منظور تسهیل اجرای این تشریفات (پروتکل)، رویه های تضمین کننده را تنظیم خواهند نمود که در اجلاس طرفهای متعاهد به تصویب خواهد رسید. 2ـ اجلاس طرفهای متعاهد: الف ـ بر مبنای گزارشهای موضوع ماده(17) و سایر اطلاعات ارائه شده توسط طرفهای متعاهد، رعایت تشریفات (پروتکل) و تصمیم ها و توصیه های مصوب به موجب آن را مورد بازبینی و ارزیابی قرار خواهد داد. ب ـ در صورت اقتضاء، تصمیماتی را برای تضمین رعایت تشریفات (پروتکل) و تصمیمات متخذه به موجب آن اخذ و اجرای توصیه ها از جمله اقداماتی برای کمک به یک طرف متعاهد به منظور اجرای تعهدات خود را ترغیب خواهد کرد.

مقررات سازمانی 1ـ از لحاظ این تشریفات (پروتکل) و به موجب بند(10) ماده(22) کنوانسیون، اجلاس طرفها، از جمله موارد زیر را انجام خواهد داد: الف ـ بازبینی مستمر اجرای تشریفات (پروتکل) ب ـ نظارت بر کار دبیرخانه و ارائه دستورالعمل در خصوص فعالیت های آن پ ـ بازبینی مستمر محتوای تشریفات (پروتکل) ت ـ بررسی و تصویب اصلاحات این تشریفات (پروتکل) یا پیوست های آن و نیز تصویب پیوست های جدید ث ـ بررسی گزارش های ارائه شده از سوی دبیرخانه در خصوص موضوعات مربوط به این تشریفات (پروتکل) ج ـ بررسی کارایی تدابیر تصویب شده و ضرورت تصویب تدابیر دیگر، از جمله تدابیر مندرج در پیوست ها چ ـ تصویب و در صورت اقتضاء، مرور اقدامات، طرحهای اقدام و برنامه های منطقه ای مربوط طبق ماده(5) این تشریفات (پروتکل) ح ـ تصویب و در صورت اقتضاء، مرور دستورالعمل ها، استانداردها یا معیارهای منطقه ای طبق ماده (6) این تشریفات (پروتکل) خ ـ تصویب و در صورت اقتضاء، مرور رویه های تبادل اطلاعات و کمک به تدوین سامانه های اطلاعاتی و شبکه های تبادل اطلاعات طبق ماده(14) این تشریفات (پروتکل) د ـ بازبینی و ارزیابی اطلاعات ارائه شده از سوی طرفهای متعاهد طبق مواد(13)، (14) و(17) این تشریفات (پروتکل) ذ ـ بازبینی و ارزیابی رعایت مفاد این تشریفات (پروتکل)، تصمیم ها و توصیه های متخذه به موجب آن توسط طرف های متعاهد به گونه پیش بینی شده در ماده(18) این تشریفات (پروتکل) ر ـ تصویب، بازبینی و در صورت لزوم اصلاح فهرست نقاط بحرانی به گونه پیش بینی شده در ماده(7) این تشریفات (پروتکل) ز ـ در صورت اقتضاء، درخواست خدمات فنی و مالی نهادهای بین المللی و موسسات علمی ذی ربط برای تحقق اهداف این تشریفات (پروتکل) ژ ـ تاسیس نهادهای فرعی طبق بندهای (الف) و (ج) ماده(22) کنوانسیون که برای اجرای این تشریفات (پروتکل) ضرورت داشته باشد. 2ـ از لحاظ این تشریفات (پروتکل) و طبق بند(4) ماده(23) کنوانسیون، دبیرخانه از جمله موارد زیر را انجام خواهد داد: الف ـ تهیه گزارش ها و نتایج تحقیقاتی که برای اجرای این تشریفات (پروتکل) مورد نیاز باشد یا توسط طرفهای متعاهد درخواست شده باشد، جهت ارائه به طرفهای مذکور ب ـ ارسال اطلاعات ارائه شده به دبیرخانه طبق ماده(13) این تشریفات (پروتکل)، برای طرفهای متعاهد پ ـ تهیه پیش نویس برنامه ها، طرحهای اقدام یا تدابیر منطقه ای مصوب اجلاس طرفهای متعاهد طبق ماده(5) این تشریفات (پروتکل) ت ـ تهیه پیش نویس دستورالعمل ها، استانداردها یا معیارهای منطقه ای موضوع ماده(6) این تشریفات (پروتکل)، جهت تصویب اجلاس طرفهای متعاهد

تامین بودجه 1ـ طرفهای متعاهد به منظور تحقق اهداف این تشریفات (پروتکل)، تا حد امکان تامین منابع مالی برای تدوین و اجرای برنامه ها، پروژه ها و اقدامات مربوط را تضمین خواهند کرد. به این منظور، طرفهای متعاهد: الف ـ منابع مالی داخلی موجود را تعهد خواهند نمود. ب ـ تدارک منابع مالی از منابع و سازوکارهای تامین بودجه دوجانبه یا چندجانبه، از جمله کمکها و وامها، را تشویق خواهند کرد. پ ـ به جستجوی روشها و مشوقهای مبتکرانه برای تدارک و هدایت منابع، از جمله موارد مربوط به بنیادها، نهادهای دولتی کشورهای دیگر، سازمان های بین المللی، سازمان های غیردولتی، و نهادهای بخش خصوصی، خواهند پرداخت 2ـ مقررات مالی کنوانسیون، با اعمال اصلاحات لازم، در مورد این کنوانسیون اعمال خواهد شد، مگر آنکه اجلاس طرفهای متعاهد به گونه دیگری مقرر نماید.

حل و فصل اختلافات هر گونه اختلاف بین طرفهای متعاهد در ارتباط با اجراء یا تفسیر مفاد این تشریفات (پروتکل)، به موجب ماده (30) کنوانسیون حل و فصل خواهد شد.

تصویب و لازم الاجراء شدن تشریفات (پروتکل) 1ـ این تشریفات (پروتکل) با تصمیم به اتفاق آرای طرفهای متعاهد طی اجلاس طرفهای متعاهد تصویب خواهد شد. 2ـ این تشریفات (پروتکل) از تاریخ 22 /9 /1391 هجری شمسی (12 دسامبر 2012میلادی) تا 22 /3 /1392 هجری شمسی (12 ژوئن 2013 میلادی) در شهر تهران فقط برای امضای دولتهای ساحلی دریای خزر مفتوح می باشد. 3ـ این تشریفات (پروتکل) منوط به تنفیذ، پذیرش یا تصویب دولتهای ساحلی دریای خزر خواهد بود، و از تاریخی که تشریفات (پروتکل) برای امضاء بسته می شود، برای الحاق هر یک از دولتهای ساحلی دریای خزر مفتوح خواهد بود. 4ـ اسناد تنفیذ، پذیرش، تصویب یا الحاق نزد امین اسناد کنوانسیون تودیع خواهد شد. 5 ـ این تشریفات (پروتکل) در نودمین روز پس از تاریخ تودیع سند تنفیذ، پذیرش، تصویب یا الحاق توسط تمامی دولتهای ساحلی دریای خزر لازم الاجراء خواهد شد.

تصویب اصلاحات و پیوست‌های تشریفات (پروتکل) و اصلاحات پیوستها هر یک از طرفهای متعاهد می‌تواند اصلاح این تشریفات (پروتکل) یا افزودن پیوستهایی به آن یا اصلاح پیوست‌های آن را پیشنهاد نماید. این اصلاحات و پیوست‌ها توسط طرفهای متعاهد تصویب و طبق مواد (24) و (25) کنوانسیون لازم‌الاجراء خواهند شد.

تاثیر تشریفات (پروتکل) بر قوانین ملی مفاد این تشریفات (پروتکل) بر حق طرفهای متعاهد برای اتخاذ تدبیر شدیدتر ملی برای اجرای این تشریفات (پروتکل) خدشه‌ای وارد نمی‌سازد.

ارتباط با سایر موافقتنامه‌های بین‌المللی هیچ یک از مفاد این تشریفات (پروتکل) به حقوق و تکالیف طرفهای متعاهد به‌موجب سایر موافقتنامه‌ها لطمه‌ای وارد نمی‌سازد.

قید تحدید تعهد هیچ گونه قید تحدید تعهدی را نمی‌توان برای این تشریفات (پروتکل) در نظر گرفت.

امین اسناد امین اسناد این تشریفات (پروتکل)، همان امین اسناد کنوانسیون خواهد بود.

متون معتبر متون آذری، انگلیسی، فارسی، قزاقی، روسی و ترکمنی این تشریفات (پروتکل) دارای اعتبار یکسان می باشد. در صورت بروز اختلاف در تفسیر یا اجرای این تشریفات (پروتکل)، متن انگلیسی ملاک خواهد بود.

ارتباط با مذاکرات راجع به وضعیت حقوقی دریای خزر هیچ یک از مفاد این تشریفات (پروتکل) به گونه ای تفسیر نخواهد شد که پیش قضاوت در مورد نتایج مذاکرات مربوط به وضعیت نهائی رژیم حقوقی دریای خزر باشد. در تایید مراتب فوق، امضاءکنندگان زیر که به طور مقتضی بدین منظور مجاز شده اند، این تشریفات (پروتکل) را امضاء نمودند. این تشریفات (پروتکل) در شهر مسکو در روز بیست و دوم آذرماه یک هزار و سیصد و نود و یک هجری شمسی برابر با دوازدهم دسامبر دو هزار و دوازده میلادی تنظیم گردید.