آثار بیع: ضمانت فروشنده بر عیوب پنهانی

در صورتی که معلوم شود در حین عقد این عیب وجود داشته یا به سببی که پیش از عقد به وجود آمده، عیبی پیدا کرده است، خریدار می‌تواند عقد را فسخ کند یا کالای معیوب را نگاه دارد و برای جبران از فروشنده « اَرْش » (مابه التفاوت قیمت کالای سالم و معیوب) بخواهد. منظور از عیب نقصی است که از ارزش کالا یا بهره متعارف آن بکاهد و معیار تشخیص آن «عرف» است. نظری که وقوع عقد بیع را مبنی بر سلامت مبیع به موجب شرط ضمنی و در نتیجه، خیار عیب را جبران «تقصیر قراردادی» می‌داند، در بسیاری موارد کارآمد و مؤثر است و خریداران را، بویژه در مواردی که با شرکت‌های بزرگ و مؤسسه‌های عظیم تولیدی روبرو باشند، از اثبات تقصیر فروشنده بی‌نیاز می‌کند؛ در حالی که مستند‌کردن آن به ضَمان قهری یا اصل لاضرر ، بار اثبات را به دوش خریداران می‌گذارد. در مواردی که کالا از طریق واسطه‌ها به دست مصرف‌کننده می‌رسد، یا افراد بدون داشتن هرگونه رابطه خصوصی با فروشندگان، صرفاً از کالاها استفاده می‌کنند، استناد به تقصیر قراردادی با اشکالات بسیاری روبروست؛ حال آن‌که ضمان قهری در این موارد بدون ابهام می‌تواند مستند قرار گیرد. منبع: قانون مدنی، ماده ۴۲۶ · کتاب المتاجر، ج۵، ص۲۷۱، چاپ سنگی تبریز، ۱۳۷۵، چاپ افست قم ۱۴۱۶ · حقوق مدنی معاملات مُعوّض، ج۱، ص۲۳۷ـ۲۵۳، عقود تملیکی، بیع، معاوضه، اجاره، قرض، تهران ۱۳۷۴ش