ات و تعهد پس از سقوط قابل اعاده نیست

ات و تعهد پس از سقوط قابل اعاده نیست. منظور از مرض موت فرضی است که مریض به واسطه آن تا هنگام مرگ از بستر بیماری بر نخیزد. اگر بیمار بهبود یابد و پس از ترک بستر بیماری، دوباره به همان مرض یا بیماری دیگر مبتلا شود و بمیرد؛ بیماری اولیه را مرض موت نمی نامند. فقها درباره اینکه مرض موت از اسباب حجر بیمار است یا نه و اینکه اگر سبب حجر است حد آن تا چه میزان است و تا چه اندازه مانع نفوذ معاملات است، اختلاف مفیده دارند. بسیاری از فقهای متقدم امامیه معاملات تبرعی مریض را در مرض موت که آن را منجزات مریض می گویند - مانند وصیت می دانند و نفوذ آن را تا ثلث ما ترک دانسته در مازاد بر ثلث معامله را در صورتی نافذ می دانند که مورد تنفید راث قرار گیرد. در این مورد تفاوتی نمی کند که معامله به نفع یک یا چند نفر از ورات صورت گرفته باشد یا به نفع بیگانه و غیر وارث؛ ولی در صحت و نقوه معاملات غیر تبرعی تردیدی ندارند. بنابراین به عقیده این فقها ابراء تا میزان ثلث ماترک در مرض موت نافذ است و مازاد آن، احتیاج به تنفیذ وراث دارد. این مورد در ابراء اسقاط است، ولی در ابراء استیفا چنان که بیان شد، این گونه ابراء نوعی اقرار به برائت ذمه مدیون است و اگر مریض در مرض موت بگوید فلان مدیون دین خود را پرداخت کرده است یا طلب خود را از او وصول کرده ام، این ابراء و در حقیقت این اقرار مریض، تا ثبوت خلاف آن حجت است.