اج - گونه های هزینه دادرسی — هزینه دادرسی در مفهوم خاص

هزینه دادرسی در مفهوم عام و گسترده آن بسیاری از هزینه ها را در بر می گیرد. هزینه دادرسی در این معنای گسترده از جمله هر نوع هزینه رسیدگی به دعاوی اصلی و طاری هزینه دادخواست و اوراق پیوست آن هزینه صدور آراء اعم از حکم و قرار هزینه طرق عادی و فوق العاده شکایت از رأی هزینه اجرای رأی و مواردی از این دست را شامل میشود. در این قسمت از کتاب در نظر داریم تا نگاهی به انواع یا همان گونه های هزینه دادرسی داشته باشم. ج - 1 - هزینه دفتر یا هزینه تطبیق برگهای تقدیمی به دادگاه هزینه دفتر یا همان هزینه برگهای تقدیمی به دادگاه به موجب ماده ۵۰۲ ق.آ.د.م در شمار هزینه های دادرسی قرار گرفته است و اصحاب دعوا وظیفه دارند تا هزینه مزبور را در کنار سایر هزینه ها پرداخت نمایند. عدم پرداخت این هزینه نیز موجب می شود که اگر برگهای تقدیمی از آن خواهان است، باعث توقیف دادخواست شود بند ۱ ماده ۵۳ ق.آ.د. م). صرف تقدیم برگهای مربوط به اثبات دعوا به دادگاه اصولاً نباید مستلزم پرداخت را با اصل آن مطابقت داده و بر انطباق و برابری تصویر یا رونوشت سند با اصل آن، گواهی هر مورد دویست ریال تعیین کرده بود که سپس به موجب بخشنامه رییس قوه قضاییه، هزینه مزبور به مبلغ ۱۵۰۰۰ ریال تعیین شد. هزینه دادرسی در مفهوم خاص، هزینه دفتر یا هزینه برگهای تقدیمی به دادگاه را در بر نمی گیرد و به تعبیری محدودتر از هزینه های دادرسی در معنای عام آن است ولی اصولاً آنچه از هزینه دادرسی به ذهن متبادر میشود همین نوع خاص از هزینه دادرسی است. مراد از هزینه دادرسی در مفهوم خاص آن، هزینه ای است که خواهان منحصراً برای خواسته اصلی خود پرداخت میکند خواه رسیدگی به این خواسته منتهی به صدور قرار گردد یا صدور حکم دادگاه به تعبیری دیگر هزینه دادرسی در مفهوم خاص آن همان است که در بند ۲ ماده ۵۰۲ ق.آ.د.م به عنوان هزینه قرارها و احکام دادگاه شمرده شده است. البته در این مورد گفته شده که هزینه دادرسی مربوط به قرارها یا احکام هزینه دادرسی به مفهوم اخص کلمه است. برای این که بتوان این دو نوع رأی را از هم تمیز داد و جدا کرد، بهترین ضابطه تعریفی است که قانونگذار از رأی دادگاه و قرار و حکم دادگاه در ماده ۲۹۹ ق.آ.د.م به عمل آورده است؛ چنانچه رأی دادگاه راجع به ماهیت دعوا و قاطع آن به طور جزیی یا کلی باشد، حکم و در غیر این صورت قرار نامیده می شود. بنابراین بدون این که بخواهیم به سایر هزینه های دادرسی در مفهوم گسترده ی آن بپردازیم که هزینه قرارها و احکام دادگاه نیز جزیی از این مفهوم عام است هزینه دادرسی ناظر به فقط قرارها و احکام دادگاه ها را باید هزینه دادرسی در مفهوم خاص آن آورد. ضمن آن که مراد از هزینه دادرسی قرارها، قرارهای نهایی یا همان قرارهایی است که قاطع دعوا است؛ مانند قرار رد دعوا قرار عدم استماع دعوا قرار ابطال دادخواست قرار سقوط دعوا قرار عدم اهلیت طرفین دعوا و غیره در خصوص هزینه دادرسی مربوط به احکام دادگاه مقصود رأیی است که راجع به ماهیت دعوا و قاطع آن است. در مورد احکام نیز فرقی نمیکند حکم دادگاه به طور مثبت به نفع خواهان و برابر خواسته اعلامی او در دادخواست صادر میشود یا این که به یکی از علل قانونی از جمله ثابت نشدن حق مورد ادعا یا بی اعتبار بودن آن، منتهی به صدور حکم بر بی حقی خواهان یا بطلان دعوای او می گردد ماده ۱۲ ق.آ.د.م بنابراین در هر یک از اشکال یاد شده، هزینه دادرسی به ترتیب مزبور قابل احتساب و وصول است. دکتر عبدالله شمس، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم نشر میزان چاپ اول، پاییز ۱۳۸۱، ص ۵۸، ش ۸۳.