از ایرادات سند تجاری اطلاع داشته باشد — اقدامی در جهت مطالبه وجه چک ها

حمایت از دارنده با حسن نیت یا همان دارنده ناآگاه در واقع ترجیح حق اعتماد کننده به ظاهر سند در مقابل امضا کننده مدعی است. در تقابل دفاعیات امضا کننده سند با حقوق شخص ثالث اعتماد کننده به ظاهر سند حمایت از شخص اخیر با نظم در روابط مبتنی بر ر اسناد تجاری و رعایت مصالح اقتصادی جامعه نزدیک تر است. این حمایت که مبتنی بر اعتماد به ظاهر سند است در مورد کسی اجرا می شود. که از رابطه پایه و آنچه امضا کننده سند ادعا دارد بی اطلاع بوده است. لذا در صورتی که دارنده از این ارتباط اطلاع داشته دیگر موضوع اعتماد به ظاهر سند منتفی شده و رسیدگی به ادعای دارنده مستلزم استماع و ارزیابی دفاعیات امضا کنندگان است. به عبارت دیگر، چنانچه دارنده با علم و آگاهی به عدم مدیونیت مدعی ایراد، سند را تحصیل کرده باشد استحقاق وصول وجه را از غیر مدیون ندارد. آگاهی دارنده از ایرادات ممکن است ناشی از مندرجات سند تجاری یا روابط شخصی بین امضا کننده و مدعی علیه باشد که دارنده فعلی سند به جهات مختلف از آن آگاه بوده است. امضای معامله پایه توسط دارنده به عنوان شاهد یا حضور در مجلس عقد یا استماع آن و هر روشی که موجب اطلاع شده برای محروم شدن دارنده از اصل عدم توجه ایرادات کافی است. این وقایع برای اثبات اطلاع لازم است لیکن امر ثبوتی که همان اطلاع است، موجب سقوط حق دارنده میشود. در رأی صادره از شعبه ۱۶ دادگاه تجدیدنظر استان تهران به شماره ۹۱۰۹۹۷۰۲۲۱۶۰۰۶۴۳ مورخ ۱۳۹۱/۶/۲۱ دادگاه رسیدگی کننده، از اوضاع و احوال حاکم بر قضیه دارنده را با حسن نیت ندانسته و او را از امتیاز عدم توجه ایرادات محروم نموده است. در این رأی میخوانیم: اقدامی در جهت مطالبه وجه چک ها ننموده به طوری که با ظهر نویسی چکهای مذکور اسناد تجاری و همچنین تاریخ صدور چک ها و بررسی علت اینکه ظهر نویس که چک در مورد توجه دادگاه واقع نشده؛ زیرا با تنظیم قرارداد مورخ ۸۳/۳/۲۰ و محاسبه وجه چک های وجه چکهای مورد نظر بری شده، با بری شدن ذمه ت. ن. خ. از بابت وجه چک های داشته که آقای (ع الف) بدون توجه به مراتب مذکور مبادرت به ظهر نویسی و انتقال چک های مستند دعوی که به صورت امانت در ید ایشان قرار داشته به آقای حر.) نموده از آنجا که با تصور امانی بودن چک های مذکور انتقال آن به آقای ح..) فاقد توجیه و اثر قانونی است و از طرقی از ناحیه ت. ن. خ. ردیف دوم دلیلی بر استرداد چک ها و یا پرداخت ثمن معامله موضوع چک های مورد نظر که مقرر بوده از ناحیه آقای (ع الف) مسترد گردد ارائه نشده دادگاه با انطباق تجدید نظر خواهی با بنده و ج ماده ۳۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی ضمن نقض دادنامه تجدید نظر خواسته دادگاه به لحاظ عدم احراز دارنده با حسن نیت بودن آقای حر) دعوی مطروحه از ناحیه ایشان را قابل اجابت ندانسته به استناد ماده ۳۵۸ قانون مذکور حکم بر دعوی مشارالیه صادر و اعلام می گردد. بدیهی است آقای ح..) از بابت وجه چک های مذکور در صورت ادعای طلب می تواند به آقای (ع الف) مراجعه نماید و اما در خصوص جلب ثالث مطروحه از ناحیه آقای (ح الف ب. ت. ب. موارد معنونه و لحاظ تعهد آقای (ع الف) به استرداد چک های موضوع دعوی موضوع قرارداد مورخ ۸۳/۳/۱۰ دادگاه رای صادره اگر چه به آگاهی دارنده از روابط پایه تصریح ندارد، لیکن با اشاره به اوضاع و احوال حاکم بر پرونده و عرف حاکم در اسناد تجاری، به قرائن و اماراتی استناد نموده که حکایت از وجود شائبه در چک های مستند دعوا دارد و قبول ظهر نویسی در مورد چکهای تاریخ گذشته دلالت بر عدم حسن نیت دارنده یا حداقل قبول سند با سوءنیت دارد. گاهی بی توجهی به شرط حسن نیت برای دارنده نگاهی افراطی به اصول حاکم بر اسناد تجاری را همراه داشته است. در مورد مندرجات متن سند تجاری مانند بابت تضمین یا ذکر شرط در سند تجاری این سؤال از اداره کل حقوقی قوه قضاییه شده است که در متن چکی قید شده است بابت تضمین و شخص (ب) به عنوان دارنده آن را با ظهر نویسی به شخص (ج) منتقل می کند و شخص (ج) نیز دعوای مطالبه وجه چک فقط به طرفیت صادر کننده مطرح مینماید. الف - آیا چنین چکی واجد امتیازات و تضمینات اسناد تجاری است؟ ب - آیا دعوای خواهان به کیفیت مطروحه مسموع است؟ یعنی این چک به این کیفیت قابلیت انتقال را داشته است؟ ج - ب. ت. ب. دفاع صادر کننده چک که مرتکب تخلفی نشده تا ملزم به پرداخت وجه چک باشد، آیا دادگاه فقط به طرفیت صادر کننده باید وارد رسیدگی به دعوای خواهان در ماهیت امر شود؟ یعنی خواهان به عنوان قائم مقام شخص (ب) تلقی و بر این اساس حق طرح دعوا را دارد و دادگاه نیز باید رسیدگی نماید؟ اداره کل حقوقی قوه قضاییه در نظریه شماره ۷/۹۲/۱۶۹۵ مورخ ۱۳۹۲/۹/۳ به سؤال مطروحه این گونه پاسخ داده است: «الف و ب) قید بابت تضمین بر روی چک با وجود سایر شرایط اساسی در چک، آن را از شمول قوانین تجارت و چک خارج نمیکند و ب. ت. ب. مراتب فوق دعوای خ. ب. ط. صادر کننده چک قابل استماع میباشد، زیرا ب. ت. ب. ظهر نویسی آن و مسئولیت تضامنی صادر کننده و ظهر نویس و آثار مربوط به ظهر نویسی برابر ماده ۲۴۹ قانون تجارت دارنده چک می تواند به هر کدام از آنها مجتمعاً یا منفرداً رجوع نماید.