از معاینه محل تا انشاء رای؛ مرز باریک میان «توصیف فنی» و «قضاوت حقوقی»

از معاینه محل تا انشاء رای؛ مرز باریک میان «توصیف فنی» و «قضاوت حقوقی» بختیار سید نظامی کارشناس رسمی دادگستری و دانش آموخته حقوق ▪طرح سؤال (مسئله چیست؟) فرض کنید به عنوان کارشناس رسمی دادگستری برای ارزیابی یک واحد آپارتمانی یا داوری در یک پرونده «عدم امکان تحویل پارکینگ استاندارد» اعزام می‌شوید. در معاینه محل متوجه می‌شوید که عرض پارکینگ مطابق قانون است، اما به دلیل ضعف در طراحی طول مشاعات، ماشین به سختی و با ۱۰ بار عقب و جلو کردن (فرمان دادن) در محل پارک جا می‌گیرد. سؤال اساسی اینجاست: شما در گزارش خود باید بنویسید: «این پارکینگ خارج از حیز انتفاع است» یا اینکه فرآیند را به شکل دیگری توصیف کنید؟ اصلاً چرا انتخاب کلمات در این مرحله، سرنوشت یک پرونده را تغییر می‌دهد؟ ▪شرح داستان (یک تجربه عینی) یک کارشناس برای بررسی پارکینگ قطعه شماره ۲ یک ساختمان اعزام می‌شود. خریدار (خواهان) شاکی است که سازنده به او پارکینگ غیرقابل استفاده تحویل داده است. کارشناس در محل، سوار خودرو شده و به صورت عملی تست پارک انجام می‌دهد. مشاهده عینی:پارک خودرو با زحمت زیاد، مشقت فراوان و چند بار عقب و جلو کردنِ فرمان بالاخره انجام می‌شود. کارشناس با مترکشی مشاعات متوجه می‌شود که «شعاع گردش مسیر حرکت خودرو» در توقفگاه کمتر از ۵ متر است و ضوابط بند ۴-۵-۱۰-۲-۲ مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان نقض شده است. در این لحظه، کارشناسِ داستان ما با یک چالش ادبی-حقوقی مواجه می‌شود. اولین جمله ای که به ذهن خطور می‌کند این است: «این پارکینگ کلاً از حیز انتفاع خارج است!» اما همکار پیشکسوت، در یک مکالمه همفکری، او را متوقف می‌کند و می‌گوید: «قضاوت را به قاضی واگذار کن؛ وظیفه تو بررسی فنی و اظهار نظر فنی است.» ▪ ضرورت شیوه استدلال (چرا نباید از کلمات قضایی استفاده کرد؟) چرا کلماتی مثل «خارج از حیز انتفاع» یا «غیرقابل استفاده بودن» پاشنه آشیلِ گزارش یک کارشناس می‌شوند؟ مغالطه بین "سختی" و "امکان": وقتی شما عملاً توانسته‌اید ماشین را (ولو با مشقت شدید) پارک کنید، یعنی انتفاع به طور ۱۰۰٪ ساقط نشده است. اگر بنویسید «خارج از حیز انتفاع»، وکلای طرف مقابل در هیئت ۳ نفره به راحتی با یک فیلم‌برداری از پارک کردن خودرو، گزارش شما را ابطال و مخدوش می‌کنند. تجاوز به مرز قضاوت: «خارج از حیز انتفاع بودن» یک «اظهارنظر و حکم قضایی» است. قاضی پرونده بر اساس گزارش شما باید تصمیم بگیرد که آیا قرارداد را فسخ کند، واگذاری پارکینگ را باطل کند، یا حکم به پرداخت خسارت (اَرش) بدهد. وظیفه کارشناس صادر کردن این حکم نیست؛ بلکه توصیف دقیقِ فنیِ آن چالش است. ▪ شیوه استدلال صحیح در متن گزارش (مدل آموزشی) یک کارشناس حرفه‌ای، به جای استفاده از کلمات احساسی، کیفی و قضایی، از «استدلال کمیّتی، فنی و توصیفی» استفاده می‌کند. نمونه متن استدلال استاندارد: «... در خصوص پارکینگ مورد تنازع، به استحضار می‌رساند؛ اگرچه ابعاد عرضی مطابق با پروانه رعایت شده است، اما به دلیل عدم رعایت ضوابط طول و شعاع گردش داخلی (موضوع مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان بند ۴-۵-۱۰-۲-۲)، فضای مانور خودرو به شدت محدود می‌باشد. بر اساس آزمایش میدانی، بهره‌برداری و پارک خودرو در این فضا صرفاً با فرمان‌های متعدد و صعوبت شدید حرکتی میسر است؛ به‌گونه‌ای که کیفیت انتفاع متعارف و استاندارد از این پارکینگ تحت‌الشعاع قرار گرفته است. ارزیابی حقوقی این نقص فنی و تاثیر آن بر حق انتفاع، منوط به نظر و قضاوت آن مقام محترم قضایی می‌باشد.» ▪پنجره آموزشی برای کارشناسان رسمی: در گزارش‌نویسی کارشناسی، هرچه کلمات شما «سردتر، فنی‌تر، مکتوب‌تر و مستندتر به اعداد و ارقام» باشد، نفوذ و اعتبار گزارش شما در دادگاه بالاتر خواهد بود. قاضی به دنبال خط‌کش شماست، نه حکم شما! پی نوشت توضیحات تکمیلی را در بخش comment مطالعه فرمایید. پیشنهاد جهت مطالعه خط قرمز کارشناسی: چرا کارشناس نباید «اظهار نظر حکمی» کند؟ محاسبه عرض پارکینگ در هر دهنه ویرایش سوم مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (۱۳۹۶) #امور_حکمی 2 comments 7 4 2 1 خط قرمز کارشناسی: چرا کارشناس نباید «اظهار نظر حکمی» کند؟ بختیار سید نظامی کارشناس رسمی دادگستری و دانش آموخته حقوق یکی از بزرگ‌ترین لغزش‌هایی که می‌تواند اعتبار یک گزارش کارشناسیِ مستدل و دقیق را در مراجع قضایی به مخاطره بیندازد، ورود کارشناس به قلمرو «امور حکمی» و صدور عباراتی است که در صلاحیت انحصاری قاضی قرار دارد. یک کارشناس رسمی حرفه‌ای، پیش از آنکه قلم به دست بگیرد، باید مرز دقیق میان «واقعیت فنی» و «حکم حقوقی» را بشناسد. ۱. تفکیک «امر موضوعی» از «امر حکمی» در فرآیند دادرسی، تفاوت آشکاری میان وظایف قاضی و کارشناس وجود دارد: امر موضوعی:بررسیِ چگونگی، ابعاد، اعداد، ارقام و علت وقوع پدیده‌هاست. این قلمرو، زمین اختصاصی «کارشناس» است. کارشناس پروژکتور می‌اندازد تا تاریکی‌های فنیِ پرونده برای دادگاه روشن شود؛ (مثال: شعاع گردش این پارکینگ ۴/۵ متر است و با ضوابط مبحث چهارم انطباق ندارد). امر حکمی: انطباق آن واقعیت فنی با مواد قانونی، تعیین مقصر، ابطال سند، فسخ قرارداد یا صدور حکم مجازات و … است. این قلمرو، صندلی اختصاصی «قاضی» است. ۲. پیامدهای خطرناکِ صادر کردن حکم در گزارش کارشناسی اگر کارشناس در گزارش خود از کلماتی مثل «خوانده مقصر است»، «معامله باطل است»، «قرارداد باید فسخ شود» یا «پارکینگ خارج از حیز انتفاع است» استفاده کند، ناخواسته خود را در معرض دو آسیب جدی قرار می‌دهد: ۱.خدشه‌دار شدن اصل بی‌طرفی:استفاده از ادبیات حکمی، شائبه جانب داری کارشناس از یکی از طرفین دعوا را ایجاد می‌کند و از وزن علمی گزارش می‌کاهد. ۲.پاشنه آشیل برای وکلای باذکاوت:وکلای باذکاوت به محض مشاهده الفاظ حکمی، به جای به چالش کشیدنِ محاسبات فنی کارشناس، به دادگاه اعتراض می‌کنند که: «کارشناس از حدود صلاحیت خود خارج شده و به جای مقام قضایی مبادرت به صدور حکم کرده است». همین یک ایراد شکلی، می‌تواند کل زحمات کارشناس را در هیئت‌های بعدی (۳ یا ۵ نفره) بی‌اثر کند. ۳. فرمول طلایی و ادبیات استاندارد در کارشناسی کارشناسان باذکاوت و مجرب همواره گزارش خود را با اعداد عینی، مستندات متقن و توصیف‌های سرد و علمی تزیین می‌کنند و در انتهای لایحه، با زیرکی توپ قضاوت را به زمین دادگاه می‌اندازند. جملات سپر دفاعی یک گزارش کارشناسی عبارتند از: «... تشخیص بار حقوقی این فرآیند، منوط به نظر مقام محترم قضایی است.» «... این گزارش صرفاً از جنبه فنی و انطباق مصداقی تنظیم گردیده و احراز تقصیر حقوقی در صلاحیت آن مرجع محترم است.» «... تعیین تأثیر این نقص فنی بر صحت، بطلان یا فسخ قرارداد، در صلاحیت انحصاری دادگاه است.» ▪نتیجه‌گیری آموزشی برای کارشناسان رسمی: وظیفه کارشناس رسمی دادگستری، «متر کردن واقعیت‌ها»است، نه «کوبیدن چکش بر میز دادگاه». هرچه گزارش شما از عبارات حکمی و احساسی تخلیه شده و در عوض با اعداد، ارقام، و ضوابط صریحِ فنی (مانند مقررات ملی ساختمان) مسلح شده باشد، نفوذ و اعتبار بیشتری نزد قاضی خواهد داشت. قاضی به دنبال خط‌کش تخصص شماست، نه حکم شما. پیشنهاد جهت مطالعه از معاینه محل تا انشاء رای؛ مرز باریک میان «توصیف فنی» و «قضاوت حقوقی» #امور_حکمی Add a comment 13 1