استقلال قضایی (قواعد فقه): نمونه‌های تاریخی استقلال قضات

نمونه هایی از استقلال قضات در برابر حاکمان برای شما ذکر می‌شود. ۳. ۱ - امیرالمؤمنین و استقلال قاضی چنانکه روایت کرده‌اند علی (علیه‌السّلام) در ایام حکومت، زره خویش را نزد عربی مسیحی از مردم عادی دیده و او را نزد قاضی شریح هدایت کرد تا در مورد دعوایش قضاوت کند و به قاضی گفت: این زره من است که نه آن را فروخته و نه بخشیده‌ام. قاضی از مسیحی توضیح خواست که در مورد ادعای امیرالمؤمنین چه می‌گویی؟ مسیحی گفت: زره مال من است ولی امیرالمؤمنین را نیز دروغگو نمی‌شناسم، شریح از علی (علیه‌السّلام) سؤال کرد آیا بر ادعای خود شاهدی داری؟ علی (علیه‌السّلام) پاسخ داد: حق با شریح است من شاهدی ندارم و شریح ادعای علی (علیه‌السّلام) را به نفع مسیحی رد کرد. مسیحی زره را برداشت و رفت. هنوز چند قدم نپیموده بازگشت و گفت: شهادت می‌دهم که این حُکم ، حکم انبیا است. امیرالمؤمنین در‌ مورد دعوای خود مرا نزد قاضی می‌خواند و قاضی با آن که منصوب اوست او را محکوم می‌کند، آنگاه اعتراف کرد که زره از آن علی است و به مذهب اسلام گروید. و همچنین همین قاضی شهادت فضل بن ربیع وزیر خلیفه را نپذیرفت. قاضی گفت: «از فضل شنیده‌ام که او خود را بنده خلیفه می‌خواند، اگر فضل در این اظهار کاذب باشد فاسق است و شهادت فاسق مسموع نیست و اگر در اظهار خود صادق باشد در مذهب من گواهی بردگان شنیده نمی‌شود». قاضی قبول ادعا را منوط به اقامۀ بیّنه نمود؛ خلیفه برای اثبات ادعای خود دو شاهد از اعیان و بزرگان دولت معرفی کرد. قاضی پیام داد که دو گواه در دادگاه حاضر شوند تا بدواً عدالت آنها بررسی گردد و در صورت احراز عدالت به استماع گواهی مبادرت شود، دو گواه از بیم آن که عدالت آنها مورد قبول قاضی قرار نگیرد از حضور در دادگاه خودداری کردند و در نتیجه ادعای خلیفه رد شد. چندسال قبل کنگره حقوق‌شناسی بین المللی این کتاب را از مبانی استوار در حقوق بین‌الملل شناخت. از جمله آن که علی رغم درخواست‌هارون که می‌خواست امان نامۀ یحیی علوی را باطل کند و او را به قتل برساند با‌ تقاضای خلیفه مخالفت کرد و امان‌نامه را معتبر شناخت، و در مساله مسیحیان تغلب ، که با خلیفۀ دوم پیمان بسته بودند، بر خلاف نظر‌ هارون که می‌خواست پیمان را فسخ و به بهانۀ احتمال بروز خیانت از طرف آنان، در جنگ با روم به کشتار آنها بپردازد، رای به اعتبار پیمان داد و بدین وسیله مسیحیان را از مرگ رهایی بخشید. منبع: بحار الانوار، ج۳۴، ص۳۱۶ · دولة القرآن، ص۶۲ · مثل علیا من قضاء الاسلامی، ص، ۷۴ به بعد · تاریخ الخلفاء، ص۲۷۰ · حقوق روابط بین الملل در اسلام، نشر علوم اسلامی، تهران · دادگستری در ایران، ص۱۷-۱۹