اشتباه در نکاح — سوم اشتباه در اوصاف یعنی شخص همان

اشتباه در نکاح سه حالت دارد که در دو حالت عقد باطل و در یک حالت عقد قابل فسخ است اول اشتباه در شخص طرف هویت جسمانی مادی فیزیکی برای مثال مردی ایجاب نکاح را به نسرین میدهد، اما خواهرش نسترن قبول میکند. در اینجا عقد به دلیل اشتباه در هویت جسمانی باطل است ماده ۱۰۶۷) قانون مدنی دوم اشتباه در شخصیت از نوع هویت مدنی شخصیت مجموعه خصوصیاتی است که هر شخصی را از دیگران جدا می سازد. برای مثال، شخصی خ. ر. ب. جای شخص دیگر جا می زند و با طرف مقابل ازدواج میکند. در این مورد نیز عقد باطل است (ماده ۱۰۶۷ قانون مدنی). سوم اشتباه در اوصاف یعنی شخص همان است و شخصیت مدنی نیز همان است، اما وصفی که برای خود به کار برده غیر واقعی بوده و باعث اشتباه طرف مقابل شده است. برای مثال فردی با این ادعا که پزشک متخصص است با دیگری ازدواج نماید، اما بعداً معلوم شود چنین وصفی را نداشته است. در این فرض قانون گذار در ماده ۱۱۲۸ قانون مدنی حق فسخ در نظر گرفته است. این مورد به صورت جداگانه و مفصل بحث شده است. سوال آیا اشتباه در اوصافی که وارد قلمرو و تراضی طرفین قرار نگرفته عقد را باطل میکند؟ درباره اشتباه در وصف اساسی یا جوهری اختلاف نظر وجود دارد. دکتر کاتوزیان ابتدائاً می نویسد، این نظر که اشتباه باید مشترک بین طرفین باشد را بیگمان باید مردود شمرد زیرا عقد از ترکیب و توافق دو اراده به وجود می آید و فساد هر یک از آن دو باعث بطلان یا عدم نفوذ عقد میشود. اما در ادامه می نویسد، اشتباهی مؤثر است که به گونه ای هرچند ضمنی بیان شده باشد. در این رابطه اجتماعی نمی توان منافع طرف قرارداد را تابع هدف های خصوصی و دور از ذهن متعارف ساخت چراکه در این صورت هیچ کس به سرنوشت معامله خود اعتماد نمیکند و نظم معاملاتی بر هم می خورد کا توزیان قواعد عمومی قراردادها، ج ۱، ش ۲۱۲). اشتباهاتی که باعث بطلان عقد نمی شود، اما به متضرر حق فسخ می دهد ۱ - اشتباه در قیمت (خیار غبن)، اشتباه در اوصاف غیر اساسی خیار تخلف از وصف)، مثلاً شخصی قالی کاشان خریداری نماید، اما بعداً معلوم شود قالی مورد معامله قالی تبریز است و اشتباه ناشی از تدلیس خیار تدلیس).