اقسام ضرر مادی — ب ضرر مادی از نوع فوت منفعت

الف) ضرر مالی ناشی از تلف مال = یعنی ممکن است براثر واقعه ای مالی غیر از منفعت دارایی شخص از میان برود یا ناقص شود، مثل اینکه کسی به منزل مسکونی دیگری خسارت وارد آورد یا شیشه خودروی کسی را بشکند. ب ضرر مادی از نوع فوت منفعت این نوع ضرر به ۲ قسم ضرر ممکن الحصول و ضرر عدم النفع تقسیم می شود. ضرر ممکن الحصول = یکی از شرایط تحقق این ضرر مسلم بودن آن است. مقصود از مسلم بودن آن است که برحسب جریان عادی امور در صورتی که عمل تقصیر آمیز روی نمی داد، منفعت حاصل میشد، لذا مقتضی و مقدمات و شرایط تحصیل منفعت وجود دارد. ممکن است ضرر ممکن الحصول به مال شخص وارد شود یا به خود شخص، مثلاً شخص کارگری که مسلم است هر روز سر کار میرود را حبس کنند یا تاکسی کسی را توقیف کنند یا مغازه فردی را تعطیل نمایند. ۲- ضرر عدم النفع به عدم النفع فوت منفعت احتمالی گفته می شود، لذا ضرر به شمار نمی آید و قابل جیران نیست این خسارت در مواردی است که ضرر مسلم نبوده و برحسب جریان عادی امور به دست نمی آمده و متقضی و مقدمات آن فراهم نمیباشد. تبصره ۲ ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی مقرر میدارد خسارات ناشی از عدم النفع قابل مطالبه نیست. برای مثال کسی ادعا کند اگر مبلغی که از خواهان طلب داشته را دو سال پیش دریافت می کرد و با آن منزل مسکونی می خرید اکنون سه برابر سود کرده بود. ضرر معنوی چگونه قابل جبران است؟ تبصره ۱ ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری ضرر معنوی را این گونه تعریف می کند: زیان معنوی عبارت از صدمات روحی یا هتک حیثیت و اعتبار شخصی خانوادگی یا اجتماعی است. آنچه قاطبه حقوق دانان بر آن اتفاق نظر دارند قابل جبران بودن این نوع ضرر است، اما با این حال ب. ت. ب. اینکه اندازه گیری میزان خسارت وارده بسیار مشکل است و هیچ ضابطه و پارامتری در این زمینه وجود ندارد، محاکم کمتر میل به صدور حکم به جبران خسارات معنوی دارند. برابر ماده ۱۰ قانون مسئولیت مدنی خسارات معنوی هم میتواند با پول جبران شود و هم از طریق دیگر مثل الزام به عذرخواهی و درج حکم در جراید و امثال آن که امروزه میتوان آن را به فضای مجازی نیز گسترش داد. هر چند ضرر معنوی و درد و آلام فرد قابل تقویم به پول نیست و ضابطه دقیقی نیز در این خصوص به جهت ذات و ماهیت این خسارت وجود ندارد، اما تقویم کردن آن توسط دادگاه هر چند ناقص با در نظر گرفتن کلیه اوضاع و احوال قضیه و ملحوظ نظر قرار دادن عرف جامعه بهتر از رد آن است. ضرر چه مادی و چه معنوی باید چه شرایطی داشته باشد تا قابل مطالبه باشد؟ ضرر باید مسلم باشد نه احتمالی یعنی ضرری که فعلیت داشته یا برحسب جریان عادی امور قابل تحقق باشد. - ضرر باید مستقیم باشد - ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی به این نکته اشاره دارد. بنابراین مقصود از مستقیم یا بی واسطه بودن ضرر این است که بین فعل زیانبار و ضرر، حادثه دیگری وجود نداشته باشد چندان که بتوان گفت ضرر در نظر عرف از همان فعل ناشی شده است. قاضی باید ب. ت. ب. اوضاع و احوالی عرفی تشخیص دهد که آیا ضرر مستقیم است یا خیر.