دکترین
امارت حج: نکته
در این منابع، وظایف امیر الحاج را حرکت دادن حجاج، اقامه حج و ولایت بر انجام حج در موسم شمرده‌اند. این منصب نخستین بار در موسم حج ۲۳۰ق. پدید آمد که اسحق بن ابراهیم بن مصعب عهده دار آن بود. برخی وظایف سرپرست حاجیان در طول مسیر، در منابع شیعی و سنی برشمرده شده است که بعضی از آنها متناسب با شرایط و دوران قدیم است.
۲ـ ولایت بر اقامه حج. البته اگر ولایتش مطلق باشد، تا هنگامی که از این مسؤولیت منصرف نشده، باید حج را اقامه کند و اگر برای یک سال حکمران شده باشد، تنها برای همان سال ولایت دارد. برای مثال چند مورد از ولایت امیرالحاج در حرکت حجاج را که به عنوان حقوق والی حج بر حجاج محسوب می شود نام می بریم:
۱. جمع کردن مردم در مسیر حج و حرکت دادن آنها برای جلوگیری از تفرق و پراکندگی.
۲. مرتب کردن آنها در مسیر حج و منزل دادن به آنان در مسیر راه؛ به طوری که هر گروهی رییسی داشته باشند.
۳. مدارا با حجاج برای مراعات حال ضعفا.
۴. مراقبت از ایشان، از شر اشرار و راهزنان. ۵.
۶. تادیب و تعزیر مجرمان و جاری کردن حد درصورتی که برای اجرای حدود ماذون باشد.
۷. مثلا: ۱.
۲. محدودیت ولایت امیرالحاج به هفت روز؛ یعنی از ظهر روز هفتم ذی حجه تا روز سیزدهم؛ به طوری که قبل و بعد از این ایام مانند یکی از حجاج است و ولایتی ندارد.
۳. اگر ولایتش مطلق باشد، در هر سال باید اقامه حج کند مادامی که از این مسؤولیت منصرف نشده باشد، و اگر برای یکسال والی شده باشد، برای همان سال ولایت دارد. راوی می‌افزاید: وقتی خدمت حضرت رسیدم و بعضی از اصحاب و یاران در آن روز قربانی می‌کردند، حضرت فرمودند:«الفطر یوم یفطر الناس و الاضحی یوم یضحی الناس و الصوم یوم یصوم الناس» به همین مضمون، روایاتی در منابع اهل سنت نیز مشاهده می‌شود. با وجود حاکم عادل جامع الشرایط وظیفه انسان پیروی و تبعیت است و در فرض حاکمیت حاکمان جائر نیز چه بسا از باب تقیه اطاعت ضروری باشد.
لازم و ضروری است. فعلا مجال فحص و تحقیق در این زمینه نیست. اما اجمالا اینکه نصب امیرالحاج امر رایجی بوده و ائمه معصوم علیهم‌السّلام نیز در موسم حج حضور می‌یافتند و مخالفتی از ایشان در انجام اعمال حج با عموم مردم از نظر زمان انجام اعمال یا کیفیت آنها نقل نشده، بلکه همراهی آنان با دیگران در روایات به چشم می‌خورد. چرا که جهان اسلام از داشتن حاکم واحد و مبسوط الید محروم است. ۳.۲.
۲ - سخنرانی امیر الحاج بر امیرالحاج مستحب است که در چهار روز از موسم حج، برای مردم سخنرانی کند. گرچه عنوان امیرالحاج برایشان صدق نمی‌کند، اما در شرایط کنونی امکان سخن گفتن امیرالحاج و سرپرست هر گروهی از حجاج از کشورهای مختلف در مواضع یادشده، امکان پذیر نیست. روحانیون کاروان‌ها به عنوان نمایندگان او به این مهم مبادرت می‌ورزند. یکی از آداب احرام حج، آن است که پس از اقامه نماز ظهر و عصر در مسجدالحرام محرم می‌شوند، اما امیرالحاج از این حکم مستثنی است.
به فتوای فقیهان شیعه ، بر امیر الحاج مستحب یا واجب است که در این روز نماز جماعت ظهر و عصر را در منا بر گزار کند. البته بعضی از فقیهان حاجیان را در اقامه نماز در مسجدالحرام یا منا مخیر دانسته‌اند. علاوه بر اینکه روایات در این زمینه متفاوت است، برخی اقامه نماز در مسجدالحرام را مستحب شمرده و برخی در منا ؛ برای نمونه به چند روایت اشاره می گردد: ۱. ۲. ۳. ۴. ۵.
۶. فرمود: «نعم و الغداة بمنی یوم عرفة». فالقول بالوجوب لیس ببعید عملا بظاهرها کما لا یخفی». گرچه بسیاری از فقها به لحاظ عدم ابتلا این فرع را مطرح نکرده‌اند، اما در میان فقهای معاصر برخی از محققان چنین فتوا داده‌اند:«بر امیرالحاج لازم است که احرامش را از مقداری قبل از ظهر روز ترویه به تاخیر نیندازد و نماز ظهر و عصر را در منا بجا آورد و تا طلوع آفتاب روز نهم در منا بماند و بر دیگران مستحب است که اگر مشقتی ندارد، قبل از ظهر محرم شده، نماز ظهر و عصر را در منا بخوانند و در صورت مشقت، بعد از نماز محرم گردند.» ۳.۲.
۴ - وقوف در منا مشهور میان فقیهان شیعه آن است که مستحب است امیر الحاج پس از ورود به منا در روز هشتم ذی حجه تا طلوع آفتاب روز نهم (عرفه) در منا بماند. حاجیان دیگر می‌توانند پس از طلوع فجر به سوی عرفات حرکت کنند؛ هر چند برای آنان نیز ماندن تا طلوع آفتاب استحباب دارد. این حکم درباره امیر الحاج مورد تاکید قرار گرفته است. . علاوه بر سه روایت مذکور، بعضی از روایاتی که قبلا نقل کردیم نیز بر این مطلب دلالت داشتند (مثل روایات چهارم و پنجم).روایات بر بیش از استحباب دلالت ندارند.
بعید نیست که «وجوب ماندن تا طلوع خورشید بر امیرالحاج» استفاده شود، به ویژه که معلوم نیست «قول به استحباب» در مقایسه با «قول به وجوب» از شهرت بیشتری برخوردار باشد. گویا هر دو قول، طرفدارانی دارد. اعم از امیرالحاج و دیگران سخن می‌گوید، «وجوب ماندن تا طلوع آفتاب» را استفاده کند؛ چنانچه برخی از قدما قائل شده‌اند، تکلیف همگان روشن خواهد شد. و یصلی الظهر یوم النفر فی المسجدالحرام».
منبع: ج۱، ص۱۹۳ · ج۸، ص۱۹۸ · ج۳، ص۴۳۶-۴۳۷ · الاحکام السلطانیه، الماوردی، ص۱۹۳ · ج۹، ص۱۳۱ · الاحکام السلطانیه، الماوردی، ص۱۹۴-۱۹۷ · ج۳، ص۴۳۶ · الاحکام السلطانیه، الماوردی، ص۱۹۷ · الاحکام السلطانیه، الماوردی، ص۱۷۴ · ج۱۹، ص۷ · ج۱۶، ص۳۵۴ · ج۱۰، ص۱۳۳، ح۷ · ج۸، ص۴۸۹، ح۲۳۷۶۳ · ج۳۰، ص۲۳۸ · ج۱، ص۴۹۶ · ج۱، ص۴۹۷ · النهایه، الطوسی، ص۲۴۹ · ج۵، ص۱۷۵ · ج۱۹، ص۶ · ج۱۳، ص۵۲۴، ح۳ · ج۱۳، ص۵۲۵، ح۶ · ج۱۳، ص۵۲۴، ح۵ · ج۱۳، ص۵۲۳، ح۱ · ج۱۳، ص۵۲۳، ح۲ · ج۳، ص۵۲۴، ح۴ · ج۹، ص۲۲ · ج۲، ص۵۰۸ · ج۷، ص۲۳۱ · ج۱، ص۵۸۶ · ج۱، ص۲۴۵ · ج۸، ص۴۵۸ · ج۱، ص۱۱۰ · ج۱۳، ص۵۲۸ · ج۱۹، ص۱۰ · ج۱۹، ص۱۲ · ج۱۰، ص۱۸ · ج۶، ص۳۶۰ · ج۱۴، ص۲۵، ح۱ · الکافی، ابوالصلاح الحلبی، ص۲۱۳ · ج۱۹، ص۹۸ · ج۶، ص۳۹۷ · ج۱۴، ص۲۶، ح۴ · ج۱۳، ص۵۲۳ · ج۱۳، ص۵۲۵ · ج۱۳، ص۵۲۷ · ج۱۱، ص۳۹۸ · ج۸، ص۳۷۵ · ج۱۳، ص۵۲۳، ح۳ · ج۱۳، ص۵۲۶، ح۲
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.