انجام عمل تهدید آمیز

اکراه به اعمالی حاصل میشود که مؤثر در هر شخص باشعوری بوده و او را نسبت به جان یا مال یا آبروی خود تهدید کند به نحوی که عادتاً قابل تحمل نباشد. همچنین تهدید طرف معامله در نفس جان یا آبروی اقوام نزدیک او از قبیل زوج و زوجه و آباء و اولاد نامزد، دوست نزدیک که در اراده متعامل نه اراده نزدیکان وی مؤثر واقع شود موجب اکراه است. نزدیکی درجه برای مؤثر بودن اکراه بسته به نظر عرف است مستنبط از مواد ۲۰۲ و ۲۰۴ قانون مدنی تأثیر تهدید در اکراه ظاهراً بند اول ماده ۲۰۲ قانون مدنی با بند دوم آن متعارض است، چراکه در بند اول ملاک نوعی را بیان نموده، اما در بند دوم ضابطه شخصی را ملاک قرار داده است برای رفع تعارض میتوان گفت ضابطه نخستین برای تشخیص اکراه ضابطه نوعی است، یعنی باید در وهله اول به تأثیر عمل در شخصی متعارف توجه کرد، مگر اینکه ثابت شود که عمل تهدید آمیز در شخص طرف معامله به علت وضع او مؤثر نبوده است صفایی، قواعد عمومی قراردادها، ص ۱۰۸). ماده ۲۰۵ در این باره بیان می دارد: هرگاه شخصی که تهدید شده است بداند که تهدید کننده نمیتواند تهدید خ. ر. ب. موقع اجرا گذارد و یا خود شخص مزبور قادر باشد بر اینکه بدون مشقت اکراه ر. ا. خ. دفع کند و معامله را واقع نسازد، آن شخص مکره محسوب نمیشود. نامشروع بودن تهدید اگر شاکی یا طلبکار از طریق قانونی نسبت به توقیف اموال مدیون اقدام نماید و بدهکار در اثر این فشار خانه اش را بفروشد نمی توان معامله را در اثر اکراه باطل دانست. تفاوت اضطرار و اکراه ماده ۲۰۶ قانون مدنی بیان میدارد: اگر کسی در نتیجه اضطرار اقدام به معامله کند مکره محسوب نشده و معامله اضطراری معتبر خواهد بود. در اکراه تهدید به طور مستقیم برای وادار ساختن شخص به انجام معامله معین صورت می گیرد. ولی در اضطرار فشاری که به معامل وارد میشود نتیجه اوضاع و احوالی است که هدفی در اجبار شخص به معامله معین ندارد. در این فرض انسانی او را تهدید به انعقاد قرارداد نمی کند، بلکه خود تصمیم می گیرد که برای رهایی از ضرورتها و فشارهای اقتصادی یا اخلاقی پیمانی ببندد. پس انگیزه اصلی او بر انشاء عقد امری درونی و نفسانی است. برای مثال مالکی برای تأمین هزینه های ضروری خود یا معاش نزدیکانش خانه خویش را بفروشد کاتوزیان قواعد عمومی قراردادها، ج ۱، ش ۲۵۵). در اضطرار تهدید درونی است و خارجی نیست مثل بیماری فرزند یا اینکه تهدید برای انعقاد معامله نیست، مثل اینکه به کسی بگویند اگر یک میلیارد ندهی فرزندت را میکشیم و فرد از ترس آن خودروی خ. ر. ب. دیگری بفروشد.