اهمیت و پیامد اعطای نیابت اجرا — حتی در مناسبات حقوقی بین دولتها و

بهره مندی از فرصت نیابت قضایی و اجرایی دارای اهمیت و آثار حقوقی است و کاربرد آن در مناسبتهای گوناگون دادرسی کیفری، دادرسی مدنی و اجرای احکام بر این پایه جریان دارد. اجرای حتمی حکم دادگاه، جلوگیری از تأخیر و وقفه در فرآیند آن، مسدود ساختن راه فرار دادباخته در پذیرش نتایج حکم محکومیت و برهم زدن پیمان و برنامه او در جابجایی اموال به محل دیگر یا هم اندیشی با اشخاص دیگر افزایش ظرفیت قضایی با مشارکت مراجع دیگر در اجرای حکم، احقاق بهتر و با شتاب حقوق از دست رفته شهروندان و ایجاد حس اعتماد در داد برده از جمله پیامدهای گوارا و نتایج سودمند نیابت اجرا هست. حتی در مناسبات حقوقی بین دولتها و با هدف مشارکت جهانی به منظور کاهش نرخ جرم و مبارزه با آن در حوزه کیفری و حفظ حقوق خصوصی شهروندان در مناسبات مدنی، استفاده از نهاد نیابت قضایی در پرتو قراردادهای دو یا چند جانبه و یا موافقت نامه های مربوط به تعاون قضایی گسترش یافته است. این تدبیر راهبردی بخش ضروری از برنامه مبارزه با تجاوز به حقوق دیگران و آرمان مشترک دولتها در اجرای احکام قضایی است. ۱ - ماده ۲۹۰ قادم در هر موردی که رسیدگی به دلایل از قبیل تحقیقات از مطلعین و گواهان یا معاینه محلی و یا هر اقدام دیگری که می بایست خارج از مقر دادگاه رسیدگی کننده به دعوا انجام گیرد و مباشرت دادگاه شرط نباشد، مرجع مذکور به دادگاه صلاحیت دار محل نیابت می دهد تا حسب مورد اقدام لازم معمول و نتیجه را طی صورت مجلسی به - ماده ۲۹۲ ق.آ.د.م دادگاه های ایران می توانند به شرط معامله متقابل نیابتی که از طرف دادگاه های کشورهای دیگر راجع به تحقیقات قضایی به آنها داده می شود قبول کنند. ۲-۴ مقام صالح در صدور قرار نیابت اجرا برای تشخیص مقام صالح در تنظیم و اعطای نیابت اجرا مقررات اجرا حکم دقیقی ندارد. از یک سو ماده ۲۰ ق.ا.ا.م مدیر اجرا را بدین منظور معرفی می کند و از سوی دیگر برابر ماده ۵۰ ق.ا.ا.م دادورز که متصدی امر اجرا هست واجد صلاحیت در صدور برگ نیابت دانسته شد. برابر این ماده دادورز مامور اجرا باید پس از درخواست توقیف بدون تاخیر اقدام به توقیف اموال م. ع. نماید و اگر اموال در حوزه دادگاه دیگری باشد توقیف آن را از قسمت اجرای دادگاه مذکور بخواهد». در عمل دادرس اجرای احکام مدنی این ماموریت را عهده گرفته و برای همتای خود در حوزه قضایی محل اجرا نسبت به بخشی که موضوع نیابت است با اعطای اختیارات قانونی نیابت تفویض مینماید. با این وصف اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه شماره ۷/۹۳/۲۰۴۶ مورخ ۱۳۹۳/۰۸/۲۸ تفویض نیابت در اجرای حکم را از صلاحیت دادرس اجرا و دادرس دادگاه خارج دانسته و داخل در ماموریت مدیر اجرا میداند. در وضع فعلی که اقدامات اجرایی در سیستم الکترونیک ثبت و ذخیره می شود و مناسبات قضایی و اجرایی از طریق سیستم صورت می یابد، اعطای نیابت هم به شیوه الکترونیک از سوی دادرس اجرای احکام مدنی صورت می گیرد. ماده ۹ دستورالعمل ساماندهی و تسریع در اجرای احکام مدنی مقرر میدارد: «جهت تسریع در انجام نیابت های اجرایی، ارسال برگ نیابت و ضمایم آن و پاسخ نیابت و اوراق محصله از طریق سامانه صورت می گیرد.